Ratnamālāvadāna · Part 101120

saṃbuddhasugataṃ natvā svagehaṃ sahasā yayau // Rm_11.52{52} //
tatraitat sarvavṛttāṃtaṃ pitror ājñāya harṣitaḥ /
pravrajyāsādhane 'nujñāṃ pitarau pratyayācata // Rm_11.53{53} //
cittaṃ me rocate tāta pravrajyāvratasādhane /
tad anujñāṃ pradattaṃ me hitaṃ mayi yadīchatha // Rm_11.54{54} //
iti putroditaṃ śrutvātmajaṃ taṃ pitāvadat /
mā kṛthāḥ sahasā putra pravrajyāsādhane manaḥ // Rm_11.55{55} //
pravrajyā duṣkaraṃ sthānaṃ tad anyadvratam ācara /
pravrajyāgrahaṇaṃ vṛddhe daridrite suśobhite // Rm_11.56{56} //
tvaṃ ca putra kumāro 'si daharo 'tisukomalaḥ /
kiṃcid duḥkhe 'nabhijñāya tat pravrajyāṃ careḥ kathaṃ // Rm_11.57{57} //
tad yāvad yauvanaṃ dehaṃ yāvat saṃpac ca te gṛhe /
tāvad gehe sukhaṃ bhuktvā gṛhī dharmaṃ samācara // Rm_11.58{58} //
yadā vṛddho daridro ca pravrajyāyāṃ tadā cara /
yāvad yuvā samṛddhaś ca tāvat tvaṃ pravrajeḥ kathaṃ // Rm_11.59{59} //
saṃpattikṣaṇayauvanyaṃ etan mārasya gocaraṃ /
tad etasmiṃ kathaṃ putra pravrajyāvratam ācareḥ // Rm_11.60{60} //
ity etad duṣkaraṃ matvā pravrajyācaraṇe manaḥ /
yatnenāpi vinivārya kuladharme samāśraya // Rm_11.61{61} //
tatas te maṃgalaṃ nityam ihāmutrāpi sarvataḥ /
yaśodharmasukhāny evaṃ sadgatiṃ samavāpnuyāḥ // Rm_11.62{62} //
iti vākyaṃ pituḥ śrutvā hastako 'sau viśaṃkitaḥ /
pitarau bodhayan dharme punar evam abhāṣata // Rm_11.63{63} //
satyam etat tathā tāta tvayaivaṃ satyam ucyate /
atrāpi śrūyatāṃ tāta mamābhiprāyam ucyatāṃ // Rm_11.64{64} //
anityaṃ khalu saṃsāraṃ jīvitaṃ cāpi caṃcaraṃ /
kṣaṇadhvaṃsi śarīraṃ ca saṃpac cāpi ghanopamā // Rm_11.65{65} //
evaṃ dṛṣṭvā ha tātāhaṃ saṃsārasukhaniḥspṛhaḥ /
pravrajyāvratam ādhāya prāptum ichāmi sadgatiṃ // Rm_11.66{66} //
api ca janma mānuṣyaṃ dullabhaṃ bhavacāriṇāṃ /
tatrāpi maraṇaṃ nityaṃ purataḥ sarvasaṃmukhaṃ // Rm_11.67{67} //
mānuṣyaṃ labhyamāne hi kuto dharmānucāritaṃ /
vinā dharmānucāreṇa sadgatiṃ katham āpnuyāṃ // Rm_11.68{68} //
saṃbuddho 'pi sadā nātra saṃsthāpyati sasāṃghikaḥ /
ato 'nyatrāpi yāyād vā nirvṛtiṃ cāvrajet khalu // Rm_11.69{69} //
saṃbuddhe nirvṛtiṃ yāte saddharma lapsyate kutaḥ /
saddharmāntargate loke māracaryyā samācaret // Rm_11.70{70} //
māracaryyāsamākrānte sarvatra bhuvaneṣv api /
sarve satvāś ca kāmārttā bhaveyuḥ kleśabhāginaḥ // Rm_11.71{71} //
tadā dharmānucāreṣu buddhiḥ kasya kathaṃ caret /

pravrajyāsaṃvaraṃ sthātuṃ kaḥ samartho bhavet tadā // Rm_11.72{72} //
na ca saṃśuddhyate cittaṃ pravrajyāsaṃvaraṃ vinā /
aviśodhitacitte hi naiva yāyāc chivāṃ gatiṃ // Rm_11.73{73} //
tac cittapariśuddhyarthaṃ nirvṛte ca yad āptaye /
pravrajyāvratam ādātum ichāmi tāta sāṃprataṃ // Rm_11.74{74} //
yad atra yadi me tāta hitaṃ kartuṃ samichasi /
pravrajyāsādhane 'nujñāṃ dātuṃ me prārhasi drutaṃ // Rm_11.75{75} //
iti putravacaḥ śrutva sa gṛhastho 'nubodhitaḥ /
tathety abhyanumoditvā tad anujñāṃ vyasṛjata // Rm_11.76{76} //
tac chrutvā jananī cāsau dṛṣṭvā taṃ putram ātmajaṃ /
viyogaduḥkhasaṃkārtā rundanty evaṃ nyavārayat // Rm_11.77{77} //
hā putra katham ekānte māṃ vihāya kva yāsyasi /
sahasā putra mā kārṣī pravrajyācaritaṃ manaḥ // Rm_11.78{78} //
yāvaj jīvāmy ahaṃ jīva tāvan mā pravrajātmaje /
mṛtāyāṃ mayi putra tvaṃ pravrajasva yathechayā // Rm_11.79{79} //
acireṇa hi me mṛtyur bhaviṣyati na saṃśayaḥ /
tāvad eva gṛhe dharmaṃ kurvan bhuktvā sukhaṃ vasa // Rm_11.80{80} //
iti mātur vacaḥ śrutvā putro 'sau paricoditaḥ /
mātaraṃ tāṃ praṇatvaivaṃ bodhayitum abhāṣata // Rm_11.81{81} //
yat tvayāmve rudanty evaṃ mṛtyunāmātra kīrttyate /
tena me preritaṃ cittaṃ pravrajyāvratadhāraṇe // Rm_11.82{82} //
dhruvaṃ janmavatāṃ mṛtyuḥ saṃsāre parivarttinaḥ /
jāto na mriyate ko hi mṛtaḥ kaś ca na jāyate // Rm_11.83{83} //
gṛhastho dharmakṛc cāpi yāty evaṃ maraṇaṃ dhruvaṃ /
brahmacārī vanastho 'pi yāty evaṃ maraṇaṃ khalu // Rm_11.84{84} //
gṛhastho bahubhir yatnaiḥ prakṛtvā dravyasādhanaṃ /
kṛcchreṇa sādhayan dharmaṃ mṛto yāti surālayaṃ // Rm_11.85{85} //
yāvad dharmaphalaṃ svarge tāvad bhuktvā sukhaṃ vaset /
tato dharmaphale hīne svargāc cyuto yated adhaḥ // Rm_11.86{86} //
adholokeṣv avīcyādau narakeṣu bhramec ciraṃ /
vividhāni ca duḥkhāni bhuktvā jīvaṃ ciraṃ vaset // Rm_11.87{87} //
yāvan na jāyate tasya puṇyānumodanā matau /
tāvat karmajaduḥkhāni prabhuktvā narake caret // Rm_11.88{88} //
yadā tu jāyate tasya triratnasmaraṇe matiḥ /
tadā tatsmṛtipuṇyena dharme 'numodyate matiḥ // Rm_11.89{89} //
yadā puṇyānurāgeṇa saṃbuddhaśaraṇaṃ vrajet /
tadā taṃ sugataṃ dṛṣṭvā dharmākaraiḥ parispṛśet // Rm_11.90{90} //
sugate dṛkprabhāspṛṣṭe pāpaduḥkhair vimocitaḥ /
narakebhyaḥ samuttīrya prayāyāt sugatālayaṃ // Rm_11.91{91} //
tatrāpi yadi dharmeṣu caran nityam ataṃdritaḥ /

kramād bodhicarīṃ prāpya prayāyāt paramāṃ gatiṃ // Rm_11.92{92} //
evaṃ māta gṛhastho hi kṛtvāpi dharmam ādarāt /
sukhaduḥkhāni saṃbhuktvā saṃsāre carate bhraman // Rm_11.93{93} //
kathaṃ cit sucireṇaivaṃ sugatasya prasādataḥ /
bhavacārakanirmuktaṃ prayāyāt paramāṃ gatiṃ // Rm_11.94{94} //
pravrajyārhatpadaṃ prāpya prāptum ichāmi nirvṛtiṃ /
tan mamātra tvayā māta naiva kāryā nivāraṇā // Rm_11.95{95} //
yadi puṇye 'sti te vāṃchā tad anujñāśu dīyatāṃ /
yadi na dīyate 'nujñā tad api nau viyogatā // Rm_11.96{96} //
akasmāt mṛtyur āgatya bhaviṣyati purāpi nau /
tadā te kiṃ kariṣyāmi kiṃ mamāpi kariṣyasi // Rm_11.97{97} //
sadānuśocanām eva kṛtvā jīvaṃ tyajevahi /
iti mātar viditvā tvaṃ tadanujñāṃ pradehi me // Rm_11.98{98} //
vighnatāṃ mā kṛthā hy atra dharme bhavānumodinī /
tathā cec chubhatā nityam ihāmutrāpi te bhavet // Rm_11.99{99} //
ahaṃ ca saugatiṃ caryāṃ kṛtvā yāsyāmi nirvṛtīṃ /
iti putroditaṃ śrutvā matāsau paribodhitā // Rm_11.100{100} //
tathānumodanāṃ kṛtvābhavat tūṣṇīvyavasthitā // Rm_11.101{1} //
athāsau hastako vijñaḥ pitror matvābhisaṃmataṃ /
tayoḥ pādān praṇatvaivaṃ sahasā niryayau gṛhāt // Rm_11.102{2} //
tato jñātigaṇān sarvān vandhumitrasuhṛjjanān /
sarvān atithivargāṃś ca vāṃchitārthaiḥ pratoṣayan // Rm_11.103{3} //
santarpya bodhayitvā ca sahasā saṃpraharṣitaḥ /
jetavanaṃ pragatvā sa vihāraṃ samupāviśat // Rm_11.104{4} //
tatrasthaṃ sugataṃ dṛṣṭvā sahasā samupāyataḥ /
kṛtāṃjalipuṭo natvā pravrajyāṃ samayācata // Rm_11.105{5} //
namas te bhagavan nātha bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
tat pravrajyāṃ vrataṃ dehi cariṣye brahmasaṃvaraṃ // Rm_11.106{6} //
iti tenārthite buddho bhagavān tam abhāṣata /
ehi bhikṣo kumārātra cara brahmavrataṃ varaṃ // Rm_11.107{7} //
ity ādiśya munīndro 'sau pāṇinā tac chiraḥ spṛśan /
samyak pravrājayitvāśu svasaṃghe taṃ samagrahīt // Rm_11.108{8} //
ehīty ādiṣṭamātre 'pi munīndreṇa sa hastakaḥ /
muṇḍitaḥ khiṣkhirīpātrahasto 'bhūc cīvarāvṛtaḥ // Rm_11.109{9} //
kramāc chikṣā samāsādya prāpyopasaṃpado 'pi ca /
vyāyaccha ghaṭamānaś ca samādhiṣu samāhitaḥ // Rm_11.110{10} //
tad idaṃ paṃcagaṃḍaṃ ca bhavacakraṃ calācalaṃ /
viditvā sarvasaṃskāragatiś cāpi vighātinī // Rm_11.111{11} //
bhindan sarvam avidyāṅgaṃ prāpya vidyāgaṇāḥ śivāḥ /
pratisaṃvidguṇāḥ prāpya jitvā kleśagaṇāṃ yatiḥ // Rm_11.112{12} //

sākṣād arhatpadaṃ prāptaḥ vītarāgo jiteṃdriyaḥ /
samaloṣṭahiraṇyaś ca vāsīcaṃdanasaṃnibhaḥ // Rm_11.113{13} //
ākāśasamacittāṃgo nirvikalpo niraṃjanaḥ /
saṃsārabhogyasatkāralābhalobhaparāṅmukhaḥ // Rm_11.114{14} //
paṃcābhijñāpadaprāptaś caturbrahmavihārakaḥ /
sadevāsuramartyānāṃ traidhātukanivāsināṃ // Rm_11.115{15} //
pūjyo mānyo 'bhivaṃdyo 'bhūd dhastako 'rhaṃ yatiḥ sudhīḥ /
sahasā kleśagaṇāñ jitvā sākṣād arhan bhavaty api // Rm_11.116{16} //
tatas te bhikṣavaḥ sarve dṛṣṭvā taṃ dārakaṃ yatiṃ /
vismitāḥ śrīghanaṃ natvā paprachus tasya karmatāṃ // Rm_11.117{17} //
tad adya bhagavac chāstaḥ sarvasatvānubodhaye /
yad anena kṛtaṃ karma tat samādeṣṭum arhati // Rm_11.118{18} //
iti te bhikṣubhiḥ pṛṣṭe bhagavān sa munīśvaraḥ /
tān svaśiṣyān yatīn bhikṣūn samāmaṃtryābravīt tathā // Rm_11.119{19} //
śṛṇudhvaṃ bhikṣavaḥ sarve yūyaṃ hi vismayānvitāḥ /
yad anena kṛtaṃ karma tan mayā vaḥ pracakṣyatāṃ // Rm_11.120{20} //
purāsīd bhagavān buddhaḥ kāśyapo nāma sarvavit /
ssarvatraidhātukādhīśaḥ sarvavidyādhipo jinaḥ // Rm_11.121{21} //
dharmarājo jagacchāstā tathāgato vināyakaḥ /
sarvadharmānusaṃbharttā saṃbodhisaṃprakāśitaḥ // Rm_11.122{22} //
sasāṃghiko munīndro 'sau vārāṇasīm upāśritaḥ /
sarvasatvahitārthena tasthau dharmaṃ samādiśat // Rm_11.123{23} //
tasya saddharmarājasya kāśyapasya jagadguroḥ /
śāsane dvau yatī bhikṣū saṃśītikau vabhūvatuḥ // Rm_11.124{24} //
tayor eko mahādhīro vinīto 'rhaṃ vahuśrutaḥ /
dvitīyo 'lpaśrutaḥ bhikṣuḥ pṛthagjanasamānikaḥ // Rm_11.125{25} //
yo 'sāv arhan mahāvijño vahuśruto vicakṣaṇaḥ /
sa jñāto 'rhan mahāpuṇyaḥ sarvalokaiḥ prapūjitaḥ // Rm_11.126{26} //
yo 'bhūc cālpaśruto bhikṣuḥ saṃśītikaḥ pṛthagjanaḥ /
sa kena cit pūjito naivaṃ yathā so 'rhaṃ yatiḥ sudhīḥ // Rm_11.127{27} //
yadā so 'rhan mahābhijño yatra yatra nimaṃtritaḥ /
tenaiva sarvataḥ paścācchramanena sahācarat // Rm_11.128{28} //
tathānyasmin dine so 'rhaṃ dātrānyena nimaṃtritaḥ /
gantukāmas tadā tatra paścācchramaṇam aicchata // Rm_11.129{29} //
tad āgamanam anviṣya naiva pratyalabhat kvacit /
tatas taddarśanābhāvād anyam āhūya bhikṣukaṃ // Rm_11.130{30} //
taṃ paścācchramaṇaṃ kṛtvā dātur gṛham upācarat /
tadanantaram evāsau tatrāśrame upāgataḥ // Rm_11.131{31} //
tam arhantam apaśyan sa tasthau tūṣṇī nirāśitaḥ /
tathaivaṃ taṃ niṣīdantaṃ dṛṣṭvā te bhikṣavo narāḥ // Rm_11.132{32} //

tasyauddhatyamanaḥ kartum evam ūcuḥ parasparaṃ /
bhadanta paśyatādyāyaṃ tenāhato na nīyate // Rm_11.133{33} //
anyo 'dya nīyate paścācchramaṇaḥ kena hetunā /
iti tair bhikṣubhiḥ proktaṃ śrutvāsau pratibheditaḥ /
tasyārhato 'ntike cittaṃ praduṣyābhyaśapat tathā // Rm_11.134{34} //
yad adya māṃ parityajya samāhūyānyato harāt /
gachata bhojanaṃ bhoktuṃ tad ahasto bhavatv asau // Rm_11.135{35} //
tadāsau bhojanaṃ bhuktvā tenaivaṃ bhikṣuṇā saha /
svāśramaṃ samupāyātas tam adrākṣīd ruṣākulaṃ // Rm_11.136{36} //
ity evaṃ śapitaṃ vāpi matvā so 'rhaṃ mahāmatiḥ /
dṛṣṭvā taṃ kṛpayā dṛṣṭyā tūṣṇībhūtvā vyaciṃtayat // Rm_11.137{37} //
aho ayaṃ mahāmūḍha īdṛg mayi prabhāṣate /
etat karmaphalaṃ ghoraṃ kathaṃ bhokṣyati nārake // Rm_11.138{38} //
yad ayaṃ mama doṣeṇa krodhenaivaṃ khalīkṛtaḥ /
tad etat karmavaipākyaṃ mayaiva paripācyatāṃ // Rm_11.139{39} //
ity evaṃ manasā dhyātvā sa mahārhaṃ kṛpānidhiḥ /
tatpāpapariśuddhyarthaṃ samādhiṃ vidadhe ciraṃ // Rm_11.140{40} //
tataḥ so 'py ayatir bhikṣur dṛṣṭvā taṃ dhyānasaṃsthitaṃ /
paścāttāpāgnisaṃtaptes tatpādapraṇato 'vadat // Rm_11.141{41} //
bhadanta yan mayā rauṣyāt krodhābhibhūtacetasā /
procitaṃ pātakaṃ ghoraṃ tad bhavān kṣantum arhati // Rm_11.142{42} //
yan mayā duṣṭacittena bhavato 'py upabhāṣyate /
tadatyayaṃ bhavāñ chāstaḥ pratihartuṃ samarhati // Rm_11.143{43} //
adyāgreṇa sadā cāpi bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
tan me yad aparādhatvaṃ tat sarvaṃ kṣantum arhati // Rm_11.144{43!} //
punar naitat kariṣye 'haṃ akarttavyaṃ yady atra hi /
avaktavyaṃ ca yat kiṃ cin na tad vakṣyāmi sarvathā // Rm_11.145{44} //
abhāvyaṃ cāpi yat kiṃcid bhāvayiṣye na tat punaḥ /
yad eva taṃ prakarttavyaṃ tad eva hi karomy ahaṃ // Rm_11.146{45} //
vaktavyam eva vakṣye 'haṃ bhāvyam eva prabhāvaye /
etat sarvaṃ samāsena samādeṣṭuṃ samarhati // Rm_11.147{46} //
bhavadājñāṃ śirodhṛtvā satyam evaṃ caret sadā // Rm_11.148{47!} //
iti tenārthitaṃ śrutvā sa samādheḥ samutthitaḥ /
taṃ bhikṣuṃ kṛpayā dṛṣṭvā paśyann evaṃ samabravīt // Rm_11.149{48} //
śṛṇu vatsa samādhāya tvām atrāhaṃ prabodhaye /
yathā me gaditaṃ śrutvā tathā kuru samāhitaḥ // Rm_11.150{49} //
prāṇihiṃsā na karttavyā tathādattapratigrahaṃ /
strīṇāṃ saṃgānurāgaṃ ca akarttavyaṃ kadā cana // Rm_11.151{50} //
mṛṣāvādaṃ na vaktavyaṃ paiśūnyavacanaṃ tathā /
saṃbhinnapralāpaṃ ca pāruṣyaṃ ca kadā cana // Rm_11.152{51} //

mithyādṛṣṭir abhidhyā ca vyāpādaṃ ca tathā sadā /
bhikṣubhir manasā naiva ciṃtanīyā kadā cana // Rm_11.153{52} //
etāni daśapāpānāṃ mūlāni duḥkhadāni hi /
tasmād evaṃ parijñāya tyaktavyāni sukhārthibhiḥ // Rm_11.154{53} //
punar anyac chṛṇuṣvātra vakṣye dāruṇapātakaṃ /
saddharmāṇāṃ pratikṣepaṃ kartavyaṃ na kadā cana // Rm_11.155{54} //
tathā vāryāpavādatvaṃ vaktavyaṃ na kadā cana /
paṃcānaṃtaryapāpāni naiva kāryāṇi kena cit // Rm_11.156{55} //
yāni śrutvāpi dṛṣṭvāpi bhāvayitvānumodya ca /
patanto narakeṣv eva kleśāndhāni ca santi hi // Rm_11.157{56} //
tasmād etāni karmāṇi mānasāpi ca mā kṛthā /
varjanīyāni yatnena saddharmasukhavāṃchibhiḥ // Rm_11.158{57} //
karttavyaṃ tu sadā nityam āryasatyānubhāvitaṃ /
āryāṣṭāṃgikamārge ca caritvā vratam ādarāt // Rm_11.159{58} //
vratānām api sarveṣām āryāṣṭāṃgam upoṣadhaṃ /
pravaraṃ vratam ākhyātaṃ sarvair api munīśvaraiḥ // Rm_11.160{59} //
yasya puṇyānubhāvena pariśuddhatrimaṃḍalāḥ /
niḥśeṣapāpanirmuktāḥ prayānty arhatpadaṃ drutaṃ // Rm_11.161{60} //
evam etat parijñāya vrataṃ kṛtvā samācaran /
tatas te kramataḥ pāpaṃ niḥśeṣaṃ kṣiṇuyād drutaṃ // Rm_11.162{61} //
tataś ca kramaśaḥ śikṣāḥ śikṣitvātra samāhitaḥ /
triratnaśaraṇaṃ kṛtvā brahmacaryyaṃ samācara // Rm_11.163{62} //
tatas tvaṃ kramaśaś caivaṃ śodhayitvā trimaṃḍalaṃ /
sarvakleśavinirmuktaḥ sākṣād arhan bhaviṣyasi // Rm_11.164{63} //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvāsau paribodhitaḥ /
tatheti ca parijñāya tadvrataṃ kartum aichata // Rm_11.165{64} //
tathā tasyārhataḥ śāstuḥ sadaivaṃ śaraṇaṃ gataḥ /
kramāc chikṣāś ca śikṣitvā tad upoṣadham ācarat // Rm_11.166{65} //
adhītya sakalā vidyā triratnasamupāśrayan /
sarvakleśān vinirjitya brahmacaryaṃ samācarat // Rm_11.167{66} //
bhikṣavo jñāyatām eṣa yo 'sau bhikṣuḥ pṛthagjanaḥ /
yad anenārhate śāstre śapitaṃ ruṣṭacetasā // Rm_11.168{67} //
tenāhasto vabhūvāyaṃ paṃcajanmaśatāny api /
yac cānenārhataḥ śastur gatvā ca śaraṇaṃ sadā // Rm_11.169{68} //
adhītya sakalā vidyā brahmacaryaṃ samāśritaṃ /
tenāyaṃ śāsanenātra pravrajyārhaṃ bhavaty api // Rm_11.170{69} //
iti hi bhikṣavo matvā caritavyaṃ śubhe sadā /
śubhena sadgatiṃ yāṃti kṛṣṇena durgatiṃ sadā // Rm_11.171{70} //
miśritenāpi miśratvaṃ bhuṃjate sarvajaṃtavaḥ /
yenaiva yat kṛtaṃ karma tasyaiva karmaṇaḥ phalaṃ // Rm_11.172{71} //

tenaiva bhujyate loke nānyena spṛśyate kvacit /
abhuktaṃ kṣīyate naiva karma kvāpi kadā cana // Rm_11.173{72} //
bhuktaṃ tu kṣīyate karma śubhaṃ vāpy aśubhaṃ tathā /
nāgnibhir dahyate kena vāyubhiś ca na śuṣyate // Rm_11.174{73} //
klidyate nodakaiś cāpi kṣīyate naiva bhūmiṣu /
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api // Rm_11.175{74} //
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti prāṇināṃ khalu /
evam etat prabhaṣitvā jinendro 'sau mahāmuniḥ // Rm_11.176{75} //
bodhayan sakalāṃl lokān samādhiṃ vidadhe tataḥ /
iti śāstrā samādiṣṭaṃ śrutvā sarve ca sāṃghikāḥ // Rm_11.177{76} //
śubheṣv eva sadā raktāḥ pracerire samāhitāḥ // Rm_11.178{77} //
ity evaṃ me samākhyātaṃ guruṇā śāṇavāsinā /
tathaivaṃ te mayā khyātaṃ śrutvā caivaṃ śubhe cara // Rm_11.179{78} //
prajāś ca śrāvayitvaivaṃ bodhayitvā prayatnataḥ /
saddharmācaraṇeṣv evaṃ preraṇīyā narādhipa // Rm_11.180{79} //
tatas te maṃgalaṃ nityaṃ sarvatrāpi bhaved dhruvaṃ /
kramād bodhipathaḥ prāpya saṃbodhim āpnuyāḥ khalu // Rm_11.181{80} //
iti tenopaguptena bhāṣitaṃ sa nareśvaraḥ /
śrutvā tatheti vaṃditvā prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_11.182{81} //
ye śṛṇvantīdam evaṃ pramuditamanaso hastakākhyāvadānaṃ
ye cāpi śrāvayanti pratidinam aniśaṃ bodhicaryābhiraktāḥ /
te sarve kleśamuktāḥ suvimalamanaso bodhisatvā guṇāḍhyā
bhuktvā saukhyaṃ prakāmaṃ munivaranilayaṃ saṃprayāṃti pramodāḥ // Rm_11.183{82} //
++ iti śriratnamālāyāṃ hastakāvadānaṃ nāma samāptam ++
XII Sārthavāhāvadāna
athāśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā /
upaguptaṃ guruṃ natvā punar evam abhāṣata // Rm_12.1{1} //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
yathā te guruṇādiṣṭaṃ tathā me khyātum arhasi // Rm_12.2{2} //
iti tena narendreṇa pṛṣṭe 'sau sugatātmajaḥ /
upagupto yatiś caivaṃ taṃ nṛpaṃ pratyabhāṣata // Rm_12.3{3} //
śṛṇu rājan samādhāya yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi tac chrutvā mudito bhava // Rm_12.4{4} //
puraikasamaye caivaṃ śākyasiṃho jagadguruḥ /
sarvajñaḥ sugataḥ śāstā sarvadharmānudeśakaḥ // Rm_12.5{5} //
sarvavidyādhipo nāthas traidhātukavināyakaḥ /
dharmarājo munīndro 'sau sarvasatvahitaṃkaraḥ // Rm_12.6{6} //
śrāvastyāṃ vahir udyāne jetāhvaye mahāvane /
anāthapiṇḍadārāme vihāre saugatāśrame // Rm_12.7{7} //
śrāvakair bhikṣubhiḥ sārddham upāsakaiś ca cailakaiḥ /

bodhisatvagaṇaiś cāpi tathānyaiś ca maharṣibhiḥ // Rm_12.8{8} //
vyaharat satvahitārthena dharmāmṛtaiḥ pravarṣayan /
tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ prāyayur bodhivāṃchinaḥ // Rm_12.9{9} //
lokapālagaṇāḥ sarve svasvasainyagaṇaiḥ saha /
brāhmaṇāḥ kṣatriyāś cāpi vaiśyāḥ śūdrāś ca maṃtriṇaḥ // Rm_12.10{10} //
amātyā dhaninaḥ paurāḥ sādhavaś ca mahājanāḥ /
vaṇijaḥ sārthavāhāś ca tathānye sarvajātikāḥ // Rm_12.11{11} //
sarvadigbhyaḥ samāgatya sarve te samupāgatāḥ /
saṃbuddhaṃ śrīghanaṃ natvā pūjayitvā samaṃtataḥ // Rm_12.12{12} //
parivṛtya puraskṛtya saddharmaśravaṇārthinaḥ /
kṛtāṃjalipuṭo dṛṣṭvā saṃtasthuḥ saṃmukhānatāḥ // Rm_12.13{13} //
athāsau bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān samupāśritān /
ādimadhyāṃtakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // Rm_12.14{14} //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokādhipādayaḥ /
harṣitās te 'numodanto nananduḥ paribodhitāḥ // Rm_12.15{15} //
tadaiva samaye tasyāṃ śrāvastyāṃ puri saṃsthitaḥ /
āsīt sāṃyātrikotsāhī sārthavāho mahodyamī // Rm_12.16{16} //
svakuladharmabhṛd vīraḥ svakulavṛttimānitaḥ /
yaśodharmārthakāmāptyai samudraṃ gantum aichata // Rm_12.17{17} //
tato 'sau svāṃ priyāṃ bhāryāṃ bodhayitvā prayatnataḥ /
svasahāyāś ca tāṃ sarvāṃ samāhūya samabravīt // Rm_12.18{18} //
bhavaṃto śrūyatāṃ sarve yad abhilaṣitaṃ mama /
atrāsti yadi vo vāṃchā tan me svāgantum arhatha // Rm_12.19{19} //
ahaṃ ratnākaraṃ gantum iche ratnasamṛddhaye /
tat prāyāta mayā sārddhaṃ yadi saṃpattim ichatha // Rm_12.20{20} //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te ratnalobhitāḥ /
sahasā gaṃtum ichante ratnākare mahodadhau // Rm_12.21{21} //
tato 'sau sārthabhṛc chīghraṃ sarve sārthagaṇaiḥ saha /
svastyayanavidhiṃ kṛtvā pratasthe saṃpramoditaḥ // Rm_12.22{22} //
tataḥ kramād vyatikramya grāmāraṇyavanāni ca /
sarve te pracaranto vai tīraṃ prāpur mahodadheḥ // Rm_12.23{23} //
tato bhāṃḍāni naukāyām āropyāruhya ca svayaṃ /
karṇadhāraprayatnais te jagāhire 'mbudhiṃ kramāt // Rm_12.24{24} //
tataḥ kramāt samullaṃghya bahudvīpāntarāṇi te /
ratnākaraṃ samāsādya ratnāni samasādhayan // Rm_12.25{25} //
tatas te bahuratnāni samāsādya pramoditāḥ /
tataḥ pratyāgatā abdhes tīrāntikaṃ samāyayuḥ // Rm_12.26{26} //
tatra tat karmadoṣeṇa kālavātair vighaṭṭitaṃ /
bhidyate vahanaṃ teṣāṃ hṛdayaiḥ sā sahāśu tat // Rm_12.27{27} //
tadā te vaṇijaḥ sarve niḥprayatnapratikriyā /

sarvabhāṇḍaiḥ sahāgāḍhe nipetur duṣkare 'mbudhau // Rm_12.28{28} //
kecit phalakam ālamvya samuttīrṇāḥ svavīryataḥ /
kecid vāhuvalādhānaṃ samuttīrya sthalaṃ yayuḥ // Rm_12.29{29} //
kecic ca vilayaṃ prāptā nirālamvyanirāśrayāḥ /
utpravanto nimajjantaḥ kheditā nidhanaṃ yayuḥ // Rm_12.30{30} //
tatas te vaṇijaḥ sarve ye viśiṣṭā viṣāditāḥ /
te yaśodhanavibhraṣṭāḥ śūnyahastā gṛhaṃ yayuḥ // Rm_12.31{31} //
tathāsau sārthavāho 'pi gṛhaṃ prāpto viṣāditaḥ /
etad vṛttaṃ svabhāryāyāḥ kathitvaivaṃ vyacintayat // Rm_12.32{32} //
hā hā me mandabhāgyatvāj jāyate mīdṛśī vipat /
atrāhaṃ kiṃ kariṣyāmi yato bhāgyaṃ na vidyate // Rm_12.33{33} //
bhāgyavān puruṣo dhīro bhāgyavān kuśalī sudhīḥ /
bhāgyena labhyate saṃpad yaśaḥ saukhyaguṇānvitaḥ // Rm_12.34{34} //
dhīḥ śrīlakṣmīyaśoratnaṃ valaṃ saṃpat kṣaṇādayaḥ /
etadādyā guṇāḥ sarve śobhanti bhāgyam āśritāḥ // Rm_12.35{35} //
nihīnabhāgyavṛttes tu puruṣasyāpi saṃmate /
etadādyādiguṇāḥ sarve na prasiddhyaṃti sarvataḥ // Rm_12.36{36} //
tad atra kiṃ kariṣye 'haṃ kva yāsyāmi dhanāptaye /
dhanahīnā na śobhante gṛhasthāḥ sādhavo 'pi hi // Rm_12.37{37} //
varaṃ prāṇaparityāgaṃ na tu dravyair vinā gṛhe /
paśuvan nirasaṃ bhuktvā sthāsyāmy evaṃ nirutsavaṃ // Rm_12.38{38} //
bhāgyena labhyate dravyaṃ bhāgyaṃ dharmeṇa labhyate /
dharme hi jāyate sveṣṭadevatāyāḥ prasādataḥ // Rm_12.39{39} //
tad dharmabhāgyalabdhārthaṃ svakuladevatāṃ prati /
samyag ārādhayitvaivaṃ yāyāṃ ratnākaraṃ punaḥ // Rm_12.40{40} //
manasīti viniścitya sa sārthavāhakaḥ punaḥ /
svakuladevatāṃ samyag ārādhya samayācata // Rm_12.41{41} //
namas te devate nityaṃ bhaje 'haṃ śaraṇaṃ gataḥ /
kṣaṃtavyaṃ me 'parādhatvaṃ prasīda parameśvara // Rm_12.42{42} //
itthaṃ sā devatā samyag ārādhya saṃpramoditā /
sarvasārthān samāhūya punar evam abhāṣata // Rm_12.43{43} //
bho bhavanto vijānīdhvaṃ vayaṃ sarve vaṇigjanāḥ /
tad atra bhavatām agre kathyate me samīhitaṃ // Rm_12.44{44} //
yad bhavanto vayaṃ sarve sārthavāhakulodbhavāḥ /
tat tathaiva gṛhe sthitvā naiva śobhāṃ vrajemahi // Rm_12.45{45} //
tasmāt svakulavṛttisthaiḥ sarvair asmābhir udyataiḥ /
yaśodharmasukhāptyarthaṃ karttavyaṃ dhanasādhanaṃ // Rm_12.46{46} //
dhanahīnā na śobhante gṛhasthā hi kuṭuṃvinaḥ /
sārthavāho 'stu śobhante vahuratnārjanodyatāḥ // Rm_12.47{47} //
tad viṣādaṃ parityaktvā yaśoratnasukhāptaye /

dhairyyam ālamvya sarvaiś ca karttavyaṃ dhanasādhanaṃ // Rm_12.48{48} //
dhanavān puruṣo lokaiḥ sarvatrāpi pramānyate /
dhanena sādhayed dharmaṃ dharmeṇa sadgatiṃ vrajet // Rm_12.49{49} //
tasmān nityaṃ mahotsāhais ñltyaktvālasyakuśīdatā /
arjanīyaṃ prayatnena dhanaṃ dānāya bhuktaye // Rm_12.50{50} //
dānaṃ vibhūṣaṇaṃ loke dānaṃ durgatinivāraṇaṃ /
dānaṃ svargasya sopānaṃ dānaṃ śāntikaraṃ sadā // Rm_12.51{51} //
asmād dānaṃ sadā kartuṃ bhoktuṃ saukhyaṃ yathechayā /
bhūyo ratnākaraṃ gaṃtum arhāmahe dhanārjane // Rm_12.52{52} //
tatra ratnāni saṃgṛhya svastipratyāgatā vayaṃ /
yāvaj jīvaṃ sukhaṃ bhuktvā dānaṃ kṛtvā vasemahi // Rm_12.53{53} //
yadi daivo vipattiḥ syāt samudre patitā vayaṃ /
tīrtharāje mṛtāḥ sarve yāsyāmaḥ svargatiṃ dhruvaṃ // Rm_12.54{54} //
yadi bhāgyād athāsmākaṃ devānāṃ ca prasādataḥ /
yātrāsiddhir bhaven nūnaṃ yāvaj jīvaṃ sukhaṃ tadā // Rm_12.55{55} //
asmād ratnākare gantuṃ iche ratnapralabdhaye /
tat prāyāta mayā sārddhaṃ yadi saṃpattim ichatha // Rm_12.56{56} //
iti tasyoditaṃ śrutvā te sarve vaṇijo mudā /
tathā tena sahaichānta gantuṃ ratnākaraiḥ punaḥ // Rm_12.57{57} //
tato 'sau sārthabhṛc chīghraṃ dhṛtvā svastyayanaṃ mudā /
sarve sārthagaṇaiḥ sārddhaṃ pratasthe svapurād vahi // Rm_12.58{58} //
tataḥ kramād vyatikramya grāmāraṇyavanāni ca /
pracarantaś ca te sarve tīraṃ prāpur mahodadheḥ // Rm_12.59{59} //
tatra sarve 'pi te sārthā bhāṇḍāni vahane kramāt /
āropya sahasārūḍhā jagāhire mahāmbudhau // Rm_12.60{60} //
tataḥ kramāt samullaṃghya vahudvīpāntarāṇi te /
ratnākaraṃ samāsādya ratnāni samasādhayan // Rm_12.61{61} //
tatra te vahuratnāni samāgṛhya praharṣitāḥ /
tataḥ pratyāgatāś cābdhes tīrāntikam upāyayuḥ // Rm_12.62{62} //
tatas taddaivayogena kālikāvātaghaṭṭitā /
sā naukā bhidyate caivaṃ teṣāṃ vai hṛdayaiḥ saha // Rm_12.63{63} //
tadā te vaṇijaḥ sarve niḥprayatnapratikriyā /
sarvabhāṇḍaiḥ sahāgāḍhe nyapatan duṣṭare 'mbudhau // Rm_12.64{64} //
tatra te vilayaṃ prāptā nirālaṃvā nirāśrayāḥ /
unmajjanto nimajjantaḥ preritās tīram ūrmibhiḥ // Rm_12.65{65} //
kecit phalakam āśritya samuttīryya svavīryyataḥ /
kecid vāhuvalādhānaiḥ samuttīryya sthalaṃ yayuḥ // Rm_12.66{66} //
kecin nihīnavīryyāṅgā hanyamānā mahormibhiḥ /
utplavantā nimajjantaḥ kheditā nidhanaṃ yayuḥ // Rm_12.67{67} //
tatas teṣāṃ ca sārthānāṃ ye 'vaśiṣṭā sujīvinaḥ /

yaśoratnaviyuktās te śūnyahastā gṛhaṃ yayuḥ // Rm_12.68{68} //
tathāsau sārthavāho 'pi gṛhaṃ gatvā viṣāditaḥ /
etad vṛttaṃ svavaṃdhūnāṃ kathitvaivam abhāṣata // Rm_12.69{69} //
hā mayā kiṃ kṛtaṃ pāpaṃ yenedrig jāyate vipat /
dvidhāpi siddhyate naiva yato bhāgyaṃ na vidyate // Rm_12.70{70} //
pāpair na siddhyate karma atra yatnasya kiṃ valaiḥ /
dharmeṇa siddhyate karma tasmād dharmo valottamaḥ // Rm_12.71{71} //
tasmād dharmaṃ puraskṛtya karttavyaṃ dravyasādhanaṃ /
dravyena sādhayet karma sadgatiṃ samavāpnuyāḥ // Rm_12.72{72} //
karma tu siddhyate samyak kulavṛttiṃ ca cāriṇāṃ /
kulavṛttiṃ parityajya yo 'nyavṛttau caret kudhīḥ // Rm_12.73{73} //
sa ihāpi paribhraṣṭaḥ paratra durgatiṃ vrajet /
yenaivaṃ sadgatiprāptis tadaiva karmma sādhayet // Rm_12.74{74} //
yato 'pi durgatiṃ prāptis tat karma tarhitaṃ budhaiḥ /
tad atra kiṃ kariṣye 'haṃ kva yāsyāmy artham arjituṃ /
arthaṃ vinā kathaṃ dharmaṃ karttavyaṃ hi kuṭuṃvibhiḥ // Rm_12.75{75} //
vinā dharmaṃ hi saṃsāre janma jīvaṃ ca nisphalaṃ /
kiṃ te na pauruṣeṇāpi yena dharmaṃ na sādhyate // Rm_12.76{76} //
dhig dhig me janma saṃsāre jīvituṃ na tathotsahe /
varaṃ prāṇaparityāgaṃ na tv evaṃ cirajīvitaṃ // Rm_12.77{77} //
avaśyaṃ jantubhir mṛtyur gantavyaṃ ekadhā dhruvaṃ /
tato 'tra martum ichāmi na tv evam uṣituṃ gṛhe // Rm_12.78{(78)} //
evaṃjīvo na śobhe 'haṃ dhig pravādāgnidagdhitaḥ /
kathaṃ me śāmyate duḥkhaṃ yenāhaṃ parikheditaḥ // Rm_12.79{(78)} //
kiṃ karttavyaṃ kva gantavyaṃ yatnaṃ cātra na vidyate /
sarvathāhaṃ vinaṣṭo 'smi ko me 'sti rakṣako janaḥ // Rm_12.80{79} //
yaśodharmaparibhraṣṭo vrajeyaṃ durgatiṃ khalu /
tadāhaṃ kiṃ kariṣyāmi dharmayaśaḥsukhānvitaḥ // Rm_12.81{80} //
mānuṣye labhyamāne hi kuto dharmānusādhanaṃ /
vinā dharmmaṃ yaśodravyaḥ kiṃ saukhyaṃ gṛhavāsināṃ // Rm_12.82{81} //
vinā dharmayaśodravyair yo gṛhasthaḥ paśuḥ khalu /
dharmeṇa sādhayed dravyaṃ yaśobhāgyasukhāptaye // Rm_12.83{82} //
dharmād dhi jāyate puṇyaṃ dānaśīlakṣamādibhiḥ /
puṇyenaiva pralabhyante caturvargā api dhruvaṃ // Rm_12.84{83} //
tad eteṣāṃ mamaiko 'pi na vidyate kathaṃ cana /
hā hato 'smi svadaivena kiṃ karomi vikheditaḥ // Rm_12.85{84} //
sarvathāhaṃ vinaṣṭo 'smi namo daivāya karmaṇe /
evaṃ teṣāṃ svavaṃdhūnāṃ vilapītvā sa sārthapaḥ // Rm_12.86{85} //
tasthau cintākulībhūto dhanārjananirāśrayā /
evaṃ vyavasthitaṃ dṛṣṭvā taṃ te sarve 'pi vāṃdhavāḥ // Rm_12.87{86} //

datvāśvāsaṃ vinodāya bodhayante dhruvaṃ tathā /
sādho sārthapate satyaṃ tat sarvaṃ yat tvayocyate // Rm_12.88{87} //
tad evaṃ dhairyyam ālaṃvya prodyamasva gṛhe vasan /
sādho kutrāpi mā dhāva nirmāṇasadṛśaṃ phalaṃ // Rm_12.89{88} //
yāvad evāmbhasā kumbhaḥ siṃdhāv andhau 'vapūryate /
yad abhāvi na tad bhāvi bhāvi naiva tad anyathā // Rm_12.90{89} //
avaśyaṃ bhāvino bhāvā bhavaṃti sarvadehināṃ /
avaśyaṃ bhāvino bhāvā na bhaveyus tathā yadi // Rm_12.91{90} //
pitrā tyaktaḥ kathaṃ rāmo rājyabhraṣṭo vanaṃ yayau /
tatrāpi vasatas tasya bhāryā śītā pativratā // Rm_12.92{91} //
āhṛtya rakṣasā nītā kathaṃ laṃkāpure 'vasat /
tato rāmeṇa vīryeṇa hatvāsau rāvaṇas tataḥ // Rm_12.93{92} //
pratyānīya punaḥ śītā tyaktā bharttrā svayaṃ kathaṃ /
punar ṛṣeḥ samānīya sabhāmadhye parikṣitā // Rm_12.94{93} //
tataḥ pṛthyā svayaṃ gṛhya sītānītā rasātalaṃ /
tatas tadvirahārttāsau rāmaḥ saṃsāranispṛhaḥ // Rm_12.95{94} //
nadyāṃ prāṇasvayaṃ tyaktvā janaṃ sārddhaṃ divaṃ yayau /
evam anye 'pi rājāno yudhiṣṭhirā nṛpādayaḥ /
rājyabhraṣṭā vane gatvā vibhramus te 'pi daivataḥ // Rm_12.96{95} //
evam anye 'pi lokāś ca sarvatraidhātukabhavāḥ /
uttamā adhamā madhyā saṃti te 'pi svadaivataḥ // Rm_12.97{96} //
kecid gṛhe mṛtāḥ kecij jāyamānā mṛtā api /
kecid vālye mṛtāḥ kecit kaumāratve mṛtās tathā // Rm_12.98{97} //
yauvane 'pi mṛtāḥ kecin mṛtā vṛddhe vadanti me /
sarve 'py evaṃ mṛtā lokāḥ svasvadaivapramāṇataḥ // Rm_12.99{98} //
evaṃ devādayo lokāḥ sukhaduḥkhānuyoginaḥ /
svasvadaivānubhāvena ṣaḍgatiṣu caranti te // Rm_12.100{99} //
kecid vālye sukhaṃ bhuktvā yauvane duḥkhabhāginaḥ /
kecic ca yauvane saukhyaṃ bhuktvā vṛddhe suduḥkhitāḥ // Rm_12.101{100} //
kecic ca duḥkhitā vālye yauvane saukhyabhāginaḥ /
vṛddhatvasya sukhībhūtā bhavaṃti te 'pi hi daivataḥ // Rm_12.102{1} //
sarve 'pi sukham ichanti duḥkhaṃ nechati kaś cana /
tathā sukhāni saṃprāptuṃ yatnaṃ kurvanty anekaśaḥ // Rm_12.103{2} //
keṣāṃ cit siddhyate yatnaṃ keṣāṃ cid vā na siddhyati /
keṣāṃ cid vighnatāṃ yāti tat sarvaṃ daivayogataḥ // Rm_12.104{3} //
tathā ca rogiṇāṃ rogā vaidyopacāraṇair api /
varddhyante naiva śāmyante tad api daivayogataḥ // Rm_12.105{4} //
keṣāṃ cid rogiṇāṃ rogā vinā vaidyopacāraṇe /
śāmyaṃte yatnato cāpi tad api daivayogataḥ // Rm_12.106{5} //
tathā cald maṃtriṇāṃ maṃtrāḥ siddhyante yatnato laghuḥ /

keṣāṃ cid vighnatāṃ yānti tad api daivakāraṇāt // Rm_12.107{6} //
tathaivaṃ vaṇijāṃ lābhoḥ siddhyante yatnato 'pi ca /
keṣāṃ cin naiva yatnena tad api daivayogataḥ // Rm_12.108{7} //
tathā vīrā raṇe śatruṃ vinā yatnaṃ jayaṃty api /
kecit tu ripunā yuddhe hanyamānā mṛtāḥ pare // Rm_12.109{8} //
kecit kṛtvā mahāyuddhaṃ hanyamānāḥ parasparaṃ /
tyaktvā dehaṃ gatāḥ svargaṃ tad api daivayogataḥ // Rm_12.110{9} //
evaṃ sāṃyātrikā ratnaṃ prāptuṃ ratnākaraṃ gatāḥ /
kecid ratnāni saṃgṛhya svasti pratyāgatā gṛhaṃ // Rm_12.111{10} //
kecid ratnam alabdhaṃ vai śūnyahastā gṛhāgatāḥ /
kecic ca nidhanaṃ yātās tatraiva makarālaye // Rm_12.112{11} //
kecid yatnāt samuttīrya jīvanto gṛham āgatāḥ /
kecic ca jāṃgale caurair nihatā maraṇaṃ gatāḥ // Rm_12.113{12} //
kecic ca jaṃtubhir mārge hiṃsyamāne mṛtā vane /
keṣāṃ cit siddhyate yātrā mahallābhasamanvitāḥ // Rm_12.114{13} //
keṣāṃ cid vighnatāṃ yānti tathāpi daivayogataḥ /
kaiś cid gṛhe nidhiḥ prāptaḥ kaiś cid deśāntare vane // Rm_12.115{14} //
kaiś cid dūre bhramadbhiś ca naiva kiṃ cit kva cid dhanaṃ /
keṣāṃ cid varddhate saṃpad yatnāyāsaṃ vinā laghu // Rm_12.116{15} //
keṣāṃ cid dhīyate saṃpad rakṣitāpi prayatnataḥ /
keṣāṃ cit susthirā saṃpat keṣāṃ cid vala asthirā // Rm_12.117{16} //
keṣāṃ cij jāyate naiva nānopāyārjanair api /
evaṃ nānāprakāraiś ca satvās traidhātukodbhavāḥ // Rm_12.118{17} //
bhuṃjate sukhaduḥkhāni svasvadaivānusāriṇāḥ /
sukhasyānte hi duḥkhāni duḥkhasyānte sukhāni ca // Rm_12.119{18} //
bhuṃjante jaṃtavaḥ sarve bhramante ṣaḍgatiṣv api /
tathā bhavanti mitrāṇi dviṣo 'pi hitakāriṇaḥ // Rm_12.120{19} //
mitrāṇy api dviṣo duṣṭā bhavaṃti daivayogataḥ /
tathāmṛtaṃ viṣībhūtaṃ viṣaṃ cāpy amṛtī bhavet // Rm_12.121{20} //
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahad varaṃ // Rm_12.122{21} //
tathā ca brahmaṇaḥ śīrṣaṃ nikṛttaṃ śūlapāṇinā /
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahāvalī // Rm_12.123{22} //
tathā cakrī suvīro 'pi vyādheṣu nihato mṛtaḥ /
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahad valaṃ // Rm_12.124{23} //
yaś ca bhūtādhipaś ceśaḥ so 'py umatto digaṃvaraḥ /
tad api daivayogena tasmād daivaṃ maheśvaraḥ // Rm_12.125{24} //
caṃdro 'pi ca kalaṃkāṅko māse māse 'pi hīyate /
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahadvalaṃ // Rm_12.126{25} //
evaṃ candradineśau ca graheṇāpi nipīḍitau /
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahāvalī // Rm_12.127{26} //

rāmo rakṣovijetāpi putreṇa nihato raṇe /
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahāvalī // Rm_12.128{27} //
tathārjjunaḥ sudhīro 'pi putreṇāpi hato raṇe /
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahāvalaṃ // Rm_12.129{28} //
tathā ca parśurāmeṇa mātāpi nihatā krudhā /
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahāvalaḥ // Rm_12.130{29} //
biṃbisāro nṛpendro 'pi putreṇājātaśatruṇā /
vaṃdhane māritaṃ caivaṃ tad api daivayogataḥ // Rm_12.131{30} //
tasmāc ca brahmadattena dharmapālo sa nandanaḥ /
māritaḥ pramadātuṣṭyai tad api daivayogataḥ // Rm_12.132{31} //
rājñī ca durpatī mātā svātmajasyāpi rohitaṃ /
pītvaiva nirdayā tuṣṭā tad api daivayogataḥ // Rm_12.133{32} //
kṣāntivādī muniś cāpi rājñā nirdayacetasā /
asinā ghātito 'raṇye tad api daivayogataḥ // Rm_12.134{33} //
prasenajin nṛpeśo 'pi putreṇāpi svarājyataḥ /
nirvāsito vane bhrāntas tad api daivayogataḥ // Rm_12.135{34} //
evam anye 'pi rājāno hatvā jñātī svavāṃdhavān /
bhuṃjate prāpya rājyāni tad api daivayogataḥ // Rm_12.136{35} //
evaṃ pitrā sutās tyaktvā mātrā ca svātmajā api /
vaṃdhumitrādibhis tyaktvā kecid daivānuyogataḥ // Rm_12.137{36} //
bhāryāpi svāminā tyaktvā bharttāpi bhāryyayā tathā /
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahattaraṃ // Rm_12.138{37} //
putreṇāpi pitā tyaktaṃ mātāpi jananī tathā /
dhātrī cāpi parityaktās tathā pautrapitāmahaḥ // Rm_12.139{38} //
tathā pitāmahas tyaktaḥ putraiś cāpy atinirdayaiḥ /
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahattaraṃ // Rm_12.140{39} //
tathā rājñā svabhṛtyāś ca sevakā api sajjanāḥ /
aparādhaṃ vinā tyaktās tad api daivayogataḥ // Rm_12.141{40} //
tathā sakhisahāyāṃ ca vaṃdhumitrasuhṛjjanān /
parityaktvā nihaṃty ante tad api daivayogataḥ // Rm_12.142{40*} //
tathā śiṣyān gurur hanti śiṣyo hanti gurum api /
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahattaraṃ // Rm_12.143{41} //
tathāpi ghnanti bharttāraṃ svāminaṃ sevakānn api /
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahattaraṃ // Rm_12.144{42} //
tathā ca svayam ātmānaṃ ghnanti kecid ruṣānvitāḥ /
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahattamaḥ // Rm_12.145{43} //
kecic chastraiḥ svayaṃ hatvā kecid bhuktvā viṣādikaṃ /
kecid agnau jale svabhre prapātāt patitā mṛtāḥ // Rm_12.146{44} //
kecit pāśaiḥ svayaṃ badhya mṛtāḥ kecic ca vaṃdhane /
kecit pānāśanādīṃś ca tyaktvā yāṃti yamālayaṃ // Rm_12.147{45} //

evaṃ kṛtvāpi yānty eva kecid vāpi surālayaṃ /
kecic ca narake yānti tat sarvaṃ daivayogataḥ // Rm_12.148{46} //
tathā mṛddārupāṣāṇe nānādhātupratiṣṭhitāḥ /
devatāś ca dadanty evaṃ phalaṃ daivaniyogataḥ // Rm_12.149{47} //
pare 'pi svajanā iṣṭāḥ sahajā api ca dviṣaḥ /
bhavanti tat kṣaṇād eva tad api daivayogataḥ // Rm_12.150{48} //
evaṃ traidhātukotpannāḥ sarve satvāś ca jaṃtavaḥ /
ṣaḍgatiṣu bhramantas te caranti daivayogataḥ // Rm_12.151{49} //
kecid vīrā guṇāḍhyāś ca suṃdarā bhāgyamāninaḥ /
sarvasaṃpatsamṛddhāś ca cakravarttinṛpādayaḥ // Rm_12.152{50} //
kecic ca nirguṇāḥ prāḍhyāḥ kecin nirguṇinaḥ śaṭhāḥ /
kecic ca vikalāṃgāś ca guṇasaṃpattibhāginaḥ // Rm_12.153{51} //
kecic ca suṃdarā mūrkhā nirdhanā nirguṇāḥ śaṭhāḥ /
kecic ca guṇinaḥ prāḍhyā nīcakarmānucāriṇaḥ // Rm_12.154{52} //
kecin nīcakulotpannāḥ guṇāḍhyāḥ sādhuvṛttayaḥ /
dātāro dhanino vīrāḥ sarvasatvānupālakāḥ // Rm_12.155{53} //
kecid uccakulotpannā nirguṇā duṣṭavṛttayaḥ /
kṛpaṇā vikalāṃgāś ca nirdayāś ca durāśayāḥ // Rm_12.156{54} //
kecid vīrā hy alābhijñāḥ kulīnāḥ sādhavo 'pi ye /
te 'pi jātinihīne 'pi bhajaṃti śaraṇaṃ gatāḥ // Rm_12.157{55} //
kecic ca guṇavanto 'pi kucelāḥ kṛśagātrikāḥ /
pretavad bhujyamānāś ca caraṃti bhikṣukā bhuvi // Rm_12.158{56} //
kecic ca nirguṇā vāpi vaṃcakā duṣṭamānasāḥ /
mānyante sādhuval loke tad api daivayogataḥ // Rm_12.159{57} //
evaṃ nānāvidhā lokāḥ ṣaḍgatiṣu samudbhavāḥ /
sukhaduḥkhāni bhuṃjante bhramaṃti daivayogataḥ // Rm_12.160{58} //
tasmād daivaṃ mahāvīraṃ sarvatraidhātukeṣv api /
kenāpi śakyate naiva vaśe netuṃ kathaṃ cana // Rm_12.161{59} //
tena daivaṃ mahānāthaḥ sarvakarmādhipaḥ prabhuḥ /
sraṣṭā bharttā ca harttā ca traidhātuvāsinām api // Rm_12.162{60} //
tasyāpy adhipatibrahmā sarvalokeśvaro vidhiḥ /
tat tasya śaraṇaṃ gatvā bhaktyā nityaṃ samarcaya // Rm_12.163{61} //
tasmiṃ tuṣṭe vidhau devaiḥ parituṣṭaṃ bhaved dhruvaṃ /
tato daivaprasādena sarvatra maṃgalaṃ bhavet // Rm_12.164{62} //
daive tuṣṭe susiddhyante sarvakarmāṇi yatnataḥ /
viruddhe tu na siddhyante yatnaiḥ saṃsādhitāny api // Rm_12.165{63} //
tasmād daivādhipaṃ devaṃ brahmāṇaṃ caturānanaṃ /
bhaja daivaprasannāya sarvakāryaprasiddhaye // Rm_12.166{64} //
daivaṃ brahmaprasādena śubhadaṃ saṃmukhī bhavet /
tatas te maṃgalaṃ nityaṃ sarvakāryyeṣu saṃbhavet // Rm_12.167{65} //

evaṃ sārthapate natvā vidhānaṃ kāryyasādhanaṃ /
vidhinārādhya sadbhaktyā kuruṣva karmasādhanaṃ // Rm_12.168{66} //
tathā cet sarvathā nityaṃ yātrāyaṃ maṃgalaṃ bhavet /
anyad vā cintitaṃ kāryaṃ sarvāpy evaṃ prasatsyate // Rm_12.169{67} //
yadi vāṃchāsti te bhūyo gantuṃ ratnākaraṃ prati /
tathābhyarcya vidhātāraṃ gachet svasti bhavet khalu // Rm_12.170{68} //
iti tenoditaṃ śrutvā sārthavāhas tatheti saḥ /
pratijñāya samabhyarcya brahmāṇaṃ prārthayat tadā // Rm_12.171{69} //
namas te bhagavan brahmaṃ yātrāsiddhiṃ kuruṣva me /
evaṃ vidhiṃ samārādhya sa sārthādhipatis tataḥ // Rm_12.172{70} //
ratnaṃ prāptyai punaḥ sārthān samāhūyābravīt tathā /
bhavantaḥ śrūyatāṃ vākyaṃ yan mayā samudīritaṃ // Rm_12.173{71} //
atrāsti yadi vo vāṃchā tathā kartuṃ samudyatāṃ /
ahaṃ ratnākaraṃ bhūyo gantuṃ ichāmi sāṃprataṃ // Rm_12.174{72} //
tad yadīchatha ratnāni tathā yāta mayā saha /
kiṃ cāpy atra vayaṃ sarve sārthavāhakulodbhavāḥ // Rm_12.175{73} //
tad gṛhe paśuvad bhuktvā kathaṃ śobhī vrajemahi /
saṃsāre sarvajaṃtūnāṃ ekadhā maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_12.176{74} //
tat kiṃ no maraṇe bhītyā mṛtyuṃ kena nivāryyate /
yadi daivād vipattiḥ syād asmākaṃ karmmadoṣataḥ // Rm_12.177{75} //
sarvatīrthajalādhāre mṛtāḥ svargaṃ vrajemahi /
yadi bhāgyāc ca no yātrā siddhā svastimatī bhavet /
tadā jīvaṃ sukhaṃ dānaṃ kṛtvā svargaṃ vrajemahi /
tad viṣādaṃ parityajya yaśodharmmasukhāptaye // Rm_12.178{76} //
vīryotsāhaṃ samādhāya samāyāta mayā saha /
iti tasya vacaḥ śrutvā sarve te vaṇijo mudā // Rm_12.179{77} //
tatheti ca samutsāhaṃ kṛtvā gaṃtuṃ samudyatāḥ /
tataḥ sarve 'pi te sārthā dhṛtvā svastyayanaṃ vidhiṃ // Rm_12.180{78} //
paṇyam ādāya tenaiva saha sārthabhṛtā yayuḥ /
tatas te prasthitāḥ sarve grāmāraṇyavanasthalīḥ // Rm_12.181{79} //
samuttīryya kramād yātās tīraṃ prāpur mahodadheḥ /
tatra nāvi samārūḍhā karṇadhāraprayatnataḥ // Rm_12.182{80} //
marutāṃte 'nukūlena jagāhire mahodadhiṃ /
tatas teṣāṃ ca sarveṣāṃ daivayogānuyogataḥ // Rm_12.183{81} //
sā naukā kālikāvātasaṃkṣubdhābhūd vibheditā /
tadā sarve 'pi te sārthā dṛṣṭvā naukāṃ vibheditāṃ // Rm_12.184{82} //
trasitāḥ sahasā tasmāt pratyāyayuḥ prayatnataḥ /
tatas te vaṇijaḥ sarve vipaṃnāśā viṣāditāḥ // Rm_12.185{83} //
rātrau svasvagṛhe gatvā vibhagnāsā viṣedire /
tathāsau sārthavāho 'pi lajjitaḥ khaṇḍitāśayaḥ // Rm_12.186{84} //

kheditātmā gṛhe tasthau mūkavad dhi natotsavaḥ /
tato bhāryyā satī bhadrā patikhedavibheditaṃ /
dṛṣṭvā taṃ vikalībhūtaṃ samupetyābravīt punaḥ // Rm_12.187{85} //
mā viṣādaṃ kṛthāḥ svāminn atra dhairyyaṃ samāśrayaḥ /
dharmiṣṭhe śaraṇaṃ gatvā kuruṣva dharmasādhanaṃ // Rm_12.188{86} //
dharmmeṇa jīyate pāpaṃ niṣpāpo nirmalāśayaḥ /
śuddhacitto viśuddhātmā puṇyātmā bhāgyam āpnuyāt // Rm_12.189{87} //
tato bhāgyavataḥ puṃso yad yat karmaṇi sādhitaṃ /
tat tat sarvaṃ prasiddhyeta tasmād dharmaṃ carottamaṃ // Rm_12.190{88} //
dharmam eva suhṛd mitram ihāmutra sahānugaḥ /
dharmmeṇa pālyate sarvaṃ tasmād dharmo jagatsuhṛt // Rm_12.191{89} //
dharmā nānāvidhā loke kulacaryyānusarataḥ /
sarveṣām api dharmāṇāṃ dayā dharme viśiṣyate // Rm_12.192{90} //
dayāluḥ sugato buddho dharmarājas tathāgataḥ /
samantabhadra ātmajñaḥ sarvasatvahitaṃkaraḥ // Rm_12.193{91} //
sarvajño mārajic chāstā jagannāthaḥ śubhārthadaḥ /
ṣaḍabhijño jagadbharttā sarvalokādhipeśvaraḥ // Rm_12.194{92} //
tasmāt tasya munīndrasya sadbhaktyā śaraṇaṃ vrajan /
saddharmaśaraṇaṃ kṛtvā bhaja nityam upāsakaḥ // Rm_12.195{93} //
tatas te naśyate pāpaṃ maṃgalaṃ ca bhaved dhruvaṃ /
tadaiva sarvakāryāṇi sametsyaṃte na saṃśayaḥ // Rm_12.196{94} //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa sārthādhipatir mudā /
tatheti saṃpratijñāya saṃbuddhaśaraṇaṃ yayau // Rm_12.197{95} //
namas te bhagavan nātha pāpistho 'haṃ sudurbhagaḥ /
bhavatāṃ śaraṇaṃ gache tan māṃ dṛṣṭvāśu rakṣatāṃ // Rm_12.198{96} //
yan mayā prakṛtaṃ pāpaṃ kāritaṃ vānumoditaḥ /
tat sarvaṃ deśayiṣyāmi tan me dehi śubhāṃ gatiṃ // Rm_12.199{97} //
bhavatāṃ sarvadā nātha śaraṇaṃ yāmy upāsakaḥ /
anyo me śaraṇaṃ nāsti tan māṃ rakṣa sadā bhaje // Rm_12.200{98} //
tridhāpi me jagannātha yātrā bhagnā svadaivataḥ /
gṛhasthaḥ sārthavāho 'haṃ tan me dehi susaṃpadaḥ // Rm_12.201{99} //
yanv ahaṃ sāṃprataṃ nātha bhavataṃ śaraṇaṃ vrajan /
bhūyo ratnākaraṃ gantuṃ ichāmi ratnalabdhaye // Rm_12.202{100} //
yadi yātrā bhavet siddhi yāval lābhaṃ ca lapsyate /
tadupāyena saṃbuddhaṃ pūjayeyaṃ sasāṃghikaṃ // Rm_12.203{1} //
ity evaṃ niścayaṃ kṛtvā saṃbuddhaṃ saṃsmaran muhuḥ /
tāṃ bhāryyāṃ bhadrikāṃ dṛṣṭvā punar evam abhāṣata // Rm_12.204{2} //
bhadre tvayā yad ādiṣṭaṃ tathā kartuṃ samutsahe /
adyāgreṇa jagannāthaṃ śaraṇaṃ yāsyāmy upāsakaḥ // Rm_12.205{3} //
bhadre nāmnā jinendrasya yāsye ratnākare punaḥ /

yadi yātrā bhavet siddhi yāval lābhaṃ ca lapsyate // Rm_12.206{4} //
tadupārddhena ratnena sasaṃghaṃ sugataṃ tadā /
yathārhaṃ pūjayiṣye 'ham iti saṃkalpitaṃ mayā // Rm_12.207{5} //
yadi daivād vipattiḥ syāt saṃbuddhanāma saṃsmaran /
sarvatīrthajalādhāne mṛto yāyāṃ sukhāvatīṃ // Rm_12.208{6} //
tad atra yadi me kāryyaṃ śubhaṃ kartuṃ samichasi /
tad viṣādaṃ parityajya dhairyyaṃ kṛtvā sukhaṃ vasa // Rm_12.209{7} //
iti bharttroditaṃ śrutvā sā bhāryyā bhadrikā satī /
tatheti pratisaṃmodya svāminaṃ taṃ samabravīt // Rm_12.210{8} //
yady evaṃ te samīhāsti kṛtv etaṃ niścayaṃ prabho /
saṃbuddhasmaraṇaṃ dhṛtvā gacha svastiṃ samācara // Rm_12.211{9} //
yadi buddhakṛpādṛṣṭiḥ satveṣu vidyate kila /
tathāvaśyaṃ sa saṃbuddhaḥ paśyan tvāṃ cāpy acet khalu // Rm_12.212{10} //
tadā te maṅgalaṃ nityaṃ yātrā svastimatī bhavet /
tatas te janma saṃsāre sāphalyaṃ ca bhavet khalu // Rm_12.213{11} //
tena svāmiṃ jineṃdrasya nāmasvastyayanaṃ dadhat /
gacha yātrā susiddhāstu svasti pratyāgatāśu ca // Rm_12.214{12} //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa sārthādhipatir mudā /
bhūyaḥ sārthagaṇān sarvān samāhūyābravīt tathā // Rm_12.215{13} //
bhavanta śrūyatāṃ vākyaṃ yan mayātra samīhitaṃ /
ahaṃ ratnākaraṃ bhūyo gantum ichāmi sāṃprataṃ // Rm_12.216{14} //
tad asti yadi vo vāṃchā yaśaḥsaṃpatsukhāptaye /
samāyāta mayā sārddhaṃ ratnākaraṃ vrajemahi // Rm_12.217{15} //
yadi bhāgyād dhi no yātrā siddhā svastimatir bhavet /
yāvajīvaṃ sukhaṃ dharmaṃ kṛtvā svargaṃ vrajemahi /
atha vā syād vipattir naḥ sarvatīrthajalāśraye /
mṛtāḥ svargaṃ gamiṣyāmo hy avaśyaṃ maraṇe sati // Rm_12.218{16} //
paśuvat kiṃ gṛhe sthitvā sukhaṃ vā kiṃ yaśo vinā /
yaśonvitā mṛtā ye hi tatpumāṃso narottamāḥ // Rm_12.219{17} //
yad artham eva jīvāmas tad arthaṃ yan na vidyate /
kiṃ tena jīvitenāpi kevalaṃ duḥkhabhāginaḥ // Rm_12.220{18} //
varam evādya me mṛtyur na vyarthaṃ cirajīvitaṃ /
yasmāc ciram api sthitvā mṛtyur kena nivāryyate // Rm_12.221{19} //
iti mṛtyubhayaṃ dṛṣṭvā sarvatrāpy anivāraṇaṃ /
tyaktvā viṣādakauśīdyaṃ prodyamahyaṃ yaśorjane // Rm_12.222{20} //
evaṃ nānāprakāreṇa tena sārthabhṛtāpi te /
bodhyamānā vaṇiksaṃghāḥ kiṃ cin naiva samūcire // Rm_12.223{21} //
abhadro 'yaṃ pumāṃ cāpi yato yātrā na siddhyati /
iti tena mahāṃbhodhau naiko 'pi gantum aichata // Rm_12.224{22} //
atha sārthapatir dṛṣṭvā tān sarvān viratotsavān /

eko 'pi vā svayaṃ gantum aichad ratnākaraṃ prati // Rm_12.225{23} //
tato bhāryāṃ samāmaṃtrya paribodhya prasannadhīḥ /
svastyayanavidhiṃ kṛtvā pratasthe bhārakaiḥ saha // Rm_12.226{24} //
tataḥ paṇyaṃ samādāya bhāravāhajanaiḥ saha /
purād vahi vinirgatya kramād deśāṃtaraṃ yayau // Rm_12.227{25} //
kramāc caṃcūryyamāno 'sau grāmāraṇyavanasthalīḥ /
parikraman samullaṃghya prāpus tīraṃ mahodadheḥ // Rm_12.228{26} //
tatrāsau sārthabhṛd dṛṣṭvā taṃ samudraṃ mahāmbudhiṃ /
kṛtāṃjalipuṭo natvā prārthayac charaṇaṃ gataḥ // Rm_12.229{27} //
namas te jīvam ādhāra sarvasatvārthasaṃpade /
tvadāsayā samāyāmi tad āśāṃ me prapūraya // Rm_12.230{28} //
tato 'sau karṇadhāraṃ ca toṣayitvā prabodhayan /
kṛtāṃjalipuṭo natvā saṃdhṛtvā samayācata // Rm_12.231{29} //
karṇadhāra mahāvāho tavāhaṃ śaraṇaṃ vraje /
tat svasti cārayan naukāṃ yātrāsiddhiṃ prasādhaya // Rm_12.232{30} //
tathāsau vahanaṃ kṛtvā dṛḍhītaṃ gāḍhavaṃdhitaṃ /
kṛtāṃjalipuṭo natvā saṃdhṛtvā samayācata // Rm_12.233{31} //
yathā mātā ca garbhasthaṃ vālakaṃ saṃprarakṣate /
tathā mām eva garbhasthe nauke mātaḥ prarakṣatāṃ // Rm_12.234{32} //
tataś ca sugataṃ smṛtvā triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā praṇamyaivam ayācata // Rm_12.235{33} //
namas te bhagavan nātha yathā trāsi jagattrayaṃ /
tathā māṃ kṛpayā dṛṣṭvā pāhi vraje ratnākare // Rm_12.236{34} //
ity evaṃ sārthavāho 'sau praṇatvā sugataṃ smaran /
bhāṇḍāny āropya naukāyaṃ samārohaj janaṃ saha // Rm_12.237{35} //
tato 'sau naukrameṇaiva karṇadhāraprayatnataḥ /
marutāṃ cānukūlena saṃjagāha mahāmbudhau // Rm_12.238{36} //
yat tatra sārthavāho 'sau saṃsmaran sugataṃ muhuḥ /
tena puṇyabalenaiva sā naukā svastim ācaran // Rm_12.239{37} //
tathā kramāc caranty evaṃ dvīpalokāntarāṇi ca /
vyatikramya suśighreṇa ratnākaraṃ samāyayau // Rm_12.240{38} //
tatra ratnākare prāpya ratnāni samasādhayan /
tato ratnāni saṃgṛhya pratasthe vahanāsthitaḥ // Rm_12.241{39} //
tataḥ kramād vyatikramya dvīpalokāntarāṇi ca /
tīraṃ prāpuḥ suśīghreṇa buddhadṛṣṭiprasādataḥ // Rm_12.242{40} //
tataḥ sthalaṃ samāsādya śailāraṇyavanasthalīḥ /
grāmāṃ deśāṃ parikramya śrāvastyāṃ puram āyayau // Rm_12.243{41} //
tato gṛhe praviṣṭo 'sau bharyyayā saha moditaḥ /
suhṛnmitrajanaiś cāpi kṛtvālāpaṃ nyaṣīdata // Rm_12.244{42} //
tataḥ sadyar gṛhastho 'sau bhāryyayā saha naṃditaḥ /

bhāṇḍam udghāṭya ratnāni pratyavekṣitum ārabhat // Rm_12.245{43} //
tatra divyavicitrāṇi ratnāni vividhāni ca /
dṛṣṭvā harṣaṃ samāsādya punar evaṃ vabhāṣate // Rm_12.246{44} //
mamaitāni suratnāni divyāny etādṛśāni hi /
tatra divyavicitrāṇi nānāratnakulāni ca // Rm_12.247{45} //
labdhāni taj jinendrasya kṛpādṛṣṭiprasādataḥ /
tasmād yathāpratijñātaṃ śraddhayā sāṃprataṃ mayā // Rm_12.248{46} //
yad upārddhaṃ pradātavyaiḥ śravaṇāyārhate 'pi naḥ /
tad upārddhaṃ kathaṃ cānudātavyaṃ munaye 'rhate // Rm_12.249{47} //
yadi rājā vijānīyād etad arddhaṃ hare mama /
ratnalubdho nareśo yaṃ daṇḍaṃ vā praṇayaṃ mayi // Rm_12.250{48} //
tadā me syād vipattiś ca tat kathaṃ kriyate mayā /
aho daivād vipattir mām adyāpi ca na muṃcati /
tat kathaṃ vā pratijñātaṃ pūrayituṃ na manyate /
namas te bhagavan nātha sarvajño 'si munīśvaraḥ // Rm_12.251{49} //
rakṣa māṃ pāpinaṃ mūḍhanimagnaṃ duḥkhasāgare /
ity asau sugataṃ smṛtvā taccintāvyathitāśayaḥ // Rm_12.252{50} //
kapolaṃ svakare dhṛtvā tasthau koṣṭhe nirutsavaḥ /
tathaivaṃ sthitam ālokya svāmi naṃ taṃ viṣāditaṃ // Rm_12.253{51} //
sā bhāryā bhadrikopetya puraḥ sthitvābravīt tathā /
svāmiṃ bharttaḥ kim eva tvaṃ sthito 'si duḥkhito yathā // Rm_12.254{52} //
kiṃ vā te jāyate duḥkhaṃ tad vaca cet priyāsmi te // Rm_12.255{53} //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa sārthādhipatiḥ punaḥ /
tāṃ bhāryyāṃ samupāmaṃtrya punaś caivam abhāṣata // Rm_12.256{54} //
bhadre yaj jāyate duḥkhaṃ tat pravakṣye śṛṇu priye /
yathā mayā pratijñātaṃ pūrayituṃ kathaṃ tathā // Rm_12.257{55} //
yady upārddhaṃ pradāsyāmi śravaṇāyārhate 'pi nu /
etad arddhaṃ hared rājā lobhān me daṇḍayed api // Rm_12.258{56} //
ity evaṃ tadviṣādena vyathito 'haṃ nirutsavaḥ /
tan me nātra pratīkāro kathaṃ kartuṃ na manyate // Rm_12.259{57} //
iti bharttroditaṃ śrutvā sā bhāryā punar abravīt /
viṣādaṃ mā kṛthāḥ svāmiṃ śṛṇu yan me samīhitaiḥ // Rm_12.260{58} //
tāvad imāni saṃkalpaḥ paścāt tat samayāgate /
pūjayā saha bhojaiś ca sasaṃghāyārhate 'rcayet // Rm_12.261{59} //
evaṃ kṛte tathā svāmin pratijñā tena setsyate /
bhītiś cāpi na vidyeta tasmād evaṃ kuru prabho // Rm_12.262{60} //
iti bhāryāvacaḥ śrutvā sa sārthādhipatir mudā /
tatheti pratisaṃśrutya punar evam abhāṣata // Rm_12.263{61} //
tāvad imāni sarvāṇi ratnāni te samarppaye /
paścāt kāle sasaṃghaṃ taṃ pūjayiṣye munīśvaraṃ // Rm_12.264{62} //