Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasendracūḍāmaṇi 3-5, 7-16 · Chapter 15

15.1

Rcūm, 15
rasapāthodhibhiḥ kiṃcinniḥśeṣaṃ na prakāśitam /
daśāṣṭabhiḥ kriyāṃ vakṣye rasarājasya sāmpratam

15.2

sudhādisarvabhaiṣajyasāraḥ sūte pratiṣṭhitaḥ /
amartyā bhavituṃ martyā niṣevadhvaṃ mitho yutam

15.3

{mercury:: properties}
āyurvajraṃ vitarati nṛṇām aṅgavarṇaṃ suvarṇaṃ sattvaṃ vyomno madakaribalaṃ tāmram ugrāṃ kṣudhāṃ ca /
māyoḥ śāntiṃ rajatamamalaṃ kāntametatsamastaṃ śrīmān sūtaḥ sakalagadahṛd dehalohe tu siddhaḥ

15.4

{mercury:: myth. origin}
kalpādau śivayoḥ prītyā parasparajigīṣayā /
sampravṛtte tu sambhoge trilokīkṣobhakāriṇi

15.5

devaiḥ saṃpreṣito vahniḥ surataṃ vinivāritum /
kāṅkṣayā tatsutodbhūter nihantuṃ tārakāsuram

15.6

kapotarūpiṇaṃ prāptaṃ himavatkandare'nalam /
apakṣibhāvasaṃkṣubdhaṃ smarasmerāvalokitam

15.7

taṃ vīkṣya lajjitaḥ śambhurviramya suratāttadā /
srutamātmagataṃ tejaḥ so'grahīdekapāṇinā

15.8

nikṣiptaṃ vadane vahner gaṅgāyām apatacca tat /
gaṅgayā ca bahiḥkṣiptaṃ nitarāṃ dahyamānayā

15.9

ato'dhikaguṇā jātā dhātavo hi sudhāsamāḥ /
śivahastacyutaṃ yattat samabhūt khalu pāradaḥ

15.10

amartyā nirjarāstena saṃjātās tridaśottamāḥ /
tattanmalena saṃjātā dhātavaścāṣṭasaṃkhyayā

15.11

pāvakāsyāccyutaṃ yattu rasastatsamabhūt khalu /
sevitaḥ sa hi nāgendrair jarāmṛtyujigīṣayā

15.12

pīyamānaṃ tu nāgāsyātpatitaṃ gauraveṇa yat /
śatayojananimne'sau nyapatatkūpake khalu

15.13

īṣat pītāntaro rūkṣaḥ sa sūto dehalohakṛt /
{Gewinnung von Hg mit nackten Frauen}
snātāmādyarajasvalāṃ hayagatāṃ prāptāṃ jighṛkṣuśca tāṃ so'pyāgacchati yojanaṃ hi paritaḥ pratyeti kūpaṃ punaḥ /
tanmārge kṛtagarttake ca bahuśaḥ saṃtiṣṭhate sūtarāṭ so'yaṃ tatra nivāsibhiḥ khalu janairevaṃ samānīyate

15.14

{mercury:: extraction from earth}
nīyamānastu gaṅgāyā vāyunā gauravena yat /
apatad dūradeśe vai sa deśaḥ pāradaḥ smṛtaḥ

15.15

tattato mṛdgataḥ sūtaḥ pātanāvidhinā khalu /
ānīyate sa vijñeyaḥ pārado gadapāradaḥ

15.16

evaṃ caturvidhaṃ jātaṃ śaṃkaraṃ śāṅkaraṃ mahaḥ /
itthaṃ sūtodbhavaṃ jñātvā na rogair bādhyate naraḥ

15.17

rasendraśca rasaścaiva syātāṃ siddharasāvubhau /
sādhyāvanyau cirājjātau bhūmyāder deśayogataḥ

15.18

{mercury:: nirukti}
jarāpamṛtyudaurgatyavyādhīnāṃ rasanādrasaḥ /
rasāsvādana ityasya dhātorarthatayā khalu

15.19

dehalohamayīṃ siddhiṃ sūte sūtastato mataḥ /
rogābdhiṃ pārayedyasmāttasmāt pārada ucyate

15.20

pātanaiḥ śodhyamānasya yasya pādo'vaśiṣyate /
tripādī ca kṣayaṃ yāti tena pādarasaḥ smṛtaḥ

15.21

{mercury:: doṣa:: myth. origin}
itthaṃ bhūtasya sūtasya martyamṛtyugadacchidaḥ /
prabhāvānmānuṣān dṛṣṭvā devatulyabalāyuṣaḥ

15.22

indreṇābhyarthito rudro rasaṃ dvādaśadūṣaṇaiḥ /
yojayāmāsa taṃ pūrvaṃ vinā śuddhyāpi siddhidam

15.23

{pāradadoṣāḥ}
doṣo malo viṣaṃ vahnir mado darpaśca tatphalam /
mūrcchā mṛtyuḥ sadādāho visphoṭaśca śirobhramaḥ

15.24

{mercury:: kañcukāḥ}
bhūśailajalatāmrāyonāgavaṅgasamudbhavāḥ /
kañcukāḥ sapta sūtasya tābhiḥ sūto viṣopamaḥ

15.25

kuṣṭhaṃ jāḍyaṃ ca vātārtiṃ dāhaṃ cāvṛtakaṇṭhatām /
unmādaṃ ca mahāśūlaṃ kramātkurvanti kañcukāḥ

15.26

etān sūtagatān doṣān pañca sapta ca kañcukāḥ /
anapākṛtya yo dadyāt sa vaidyo brahmahā bhavet

15.27

dvādaśaitān mahādoṣān apanīya rasaṃ dadet /
sa labheta mahatpuṇyam agaṇyaṃ ca mahadyaśaḥ

15.28

{18 saṃskāras}
sūte 'ṣṭādaśasaṃskriyā nigaditāḥ syuḥ svedanaṃ mardanaṃ mūrcchotthāpanapātarodhaniyamāḥ proddīpanaṃ grāsajam /
mānaṃ cāraṇagarbhabāhyajanitadrutiśca tajjāraṇā rāgaḥ sāraṇakaṃ parikramavidhir vedhastataḥ sevanam

15.29

atha nandipradiṣṭena vidhānena prakāśyate /
doṣāṇāṃ kañcukānāṃ ca yathāvatpariśodhanam

15.30

sūtaḥ pañcapalānnyūnaḥ śodhito 'lpaphalo bhavet /
ūrdhvaṃ daśapalāṃśena śuddhimāpnotyaśeṣataḥ

15.31

{mercury:: śodhana}
svedamardanamūrcchābhiḥ saptavārordhvapātanaiḥ /
sarvadoṣavinirmukto rasarājaḥ prajāyate

15.32

svedanaṃ mardanaṃ tadvatsaptavārān vimūrcchanam /
sa hi siddhikaraṃ prāha guṇakāri ca bhāskaraḥ

15.33

mardanasvedasaṃnyāsaiḥ śudhyatīti dineśvaraḥ /
ūrdhvādhaḥpātanābhyāṃ hi viśuddhirbhālukermatā

15.34

svedanaṃ mardanaṃ mūrcchā pratyutthānaṃ ca pātanam /
nirodho niyamaśceti śuciḥ saptavidhā matā /
govindabhagavān pūjyaiḥ sūtarājasya niścitā

15.35

atha śrīnandinā proktaprakāreṇa viśodhanam /
rasarājasya niḥśeṣadoṣaghnaṃ parikīrtyate

15.36

{1. svedanasaṃskāra}
mūlakāgnipaṭurājikārdrakaiḥ vyoṣakaiśca rasaṣoḍaśāṃśakaiḥ /
sveditastridivasaṃ hi dolayā kāñjikena malamuktaye rasaḥ

15.37

{2. mardanasaṃskāra}
dagdhorṇāgṛhadhūmābjasarṣapaiḥ saguḍeṣṭakaiḥ /
mardyo rasaḥ ṣoḍaśāṃśais tryahaṃ tadvahniśāntaye

15.38

jīrṇe jīrṇe sadāgrāse mardanīyo rasaḥ khalu /
etairevauṣadhairyasmādrāgān gṛhṇāti nirmalaḥ

15.39

{3. mūrchana}
vyoṣasaubhāgyasaṃyuktalakucadrāvamardanāt /
mūrchitastridinaṃ sūto madaṃ muñcati durdharam

15.40

{removal of viṣadoṣa}
saubhāgyatriphalāśyāmāṭaṅkaṇaiḥ saha kāñjikaiḥ /
tridinaṃ saṃsthitaḥ sūto viṣaṃ saṃtyajati svakam

15.41

{removal of darpadoṣa}
sarpākṣikākamāvyoṣarasair utkvathitotthitaḥ /
darpaṃ muñcati ca kṣipramiti doṣaviśodhanam

15.42

kṣārāmlaiḥ soṣṇatoyena nivātasthānasaṃsthitaḥ /
rasasya kurute vīryaśaityaṃ tadvīryanāśanam

15.43

{removal of bhūkañcuka}
kāṃkṣīkāsīsaluṅgāmbumarditaḥ pārado dinam /
kṣālitaḥ kāñjikaiḥ piṣṭastyajati kṣoṇikañcukam

15.44

{adrikañcuka}
girikarṇyā jayantyāśca svarasairbhāvito rasaḥ /
tribhirvāraistyajatyeva girijām ātmakañcukām

15.45

{jalakañcuka}
guḍaguggulunimbānāṃ kvāthena kvathitastryaham /
tyajatyambubhavāṃ sūtaḥ kañcukāṃ bahudoṣadām

15.46

{tāmrakañcuka}
sitāsārdrakatakraiśca mardayitvā tathotthitaḥ /
dhautaścoṣṇair gavāṃ mūtraistyajettāmrajakañcukam

15.47

{ayaḥkañcuka}
kāravellyāśca karkoṭyā rasaiḥ saṃmardito rasaḥ /
kañcukāmāyasīṃ muñceccapalaḥ sauhṛdaṃ yathā

15.48

{nāga-, vaṅgakañcuka}
tāmrapiṣṭīkṛtaḥ sūtaḥ pātanāyantrapātitaḥ /
muñcet kañculikāṃ śīghraṃ nāgavaṅgasamudbhavām

15.49

{vaṅgakañcuka}
sūtaṃ varāgnipaṭuśigrukarājikāñjanaiḥ piṣṭairvilipya paripātanakordhvabhāge /
bhāṇḍodare bhṛtajale parito vimuñcenmṛdvagninā tyajati kañculikāṃ hi vāṅgīm

15.50

itthaṃ nipātitaḥ sūtaś caladvidyullatāprabhaḥ /
nāgavaṅgavinirmuktaḥ tataścaitat prajāyate

15.51

yadā yadā bhavetsūto grāsājīrṇena bādhitaḥ /
anenaiva prakāreṇa pātanīyastadā tadā

15.52

{mercury:: āpyāyana}
svedanādyaiḥ pātanānte śodhanaiḥ sa kadarthitaḥ /
mandavīryo bhavetsūtastasmādāpyāyanaṃ caret

15.53

sodake saindhave sūtaḥ sthitas tridivasāvadhiḥ /
punar āpyāyanaṃ prāpya na syāt ṣaṇḍho bhavedbalī

15.54

{svedanavidhi}
bhālukiḥ svedasaṃnyāsau diṣṭavānniyamāt param /
bhakṣituṃ sarvalohāni mukhaṃ kartuṃ viniścitam

15.55

aṅgārasthāpite pātre rasaṃ kṣiptvā prajārayet /
ṣoḍaśāṃśena citrāṃ tu tadatra svedanaṃ matam

15.56

sarvarogān haredeva śaktiyukto guṇādhikaḥ /
vegena phaladāyitvaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ

15.57

{saṃnyāsavidhi}
kṣārāmlalavaṇaiḥ sārddhaṃ saṃnyāsājjāyate tathā /
caturthādhyāyanirdiṣṭaprakāreṇa rase khalu

15.58

bubhukṣā vyāpakatvaṃ ca tīvratā vegakāritā /
sarvavyādhiharatvaṃ ca tyaktadoṣatvameva ca

15.59

{dīpanasaṃskāra}
maricābjāsurī caiva śigrubhūkhagaṭaṅkaṇaiḥ /
sasaṃdhānais tryahaṃ svedād bhavetsūtasya dīpanam

15.60

navamādhyāyanirdiṣṭadīpanīyagaṇena ca /
rasasya dīpanaṃ kuryāt tad atyantaguṇāvaham

15.61

{mukhakaraṇa}
svedito'ṣṭādaśāṃśena hemayukto hi pāradaḥ /
kṣārairamlairadoṣaiśca bhoktumāsyaṃ prajāyate

15.62

{rākṣasavaktra}
kalāṃśatāpyasattvena svarṇena dviguṇena ca /
yuktaṃ yuktaṃ hi cukreṇa cūlikālavaṇena ca

15.63

caṇakakṣāratoyena rājanimbukavāriṇā /
mardayet taptakhalvāntarbalena mahatā khalu

15.64

ekaviṃśatyaho yāvadyāmaṃ yāmaṃ dine dine /
evaṃ rākṣasavaktraḥ syātsarvāśī ca na saṃśayaḥ

15.65

aṣṭādaśakriyā nṛṇāṃ na sidhyanti rasasya hi /
vinā bhāgyena tapasā prasādeneśvarasya ca

15.66

sarvairyuktā vividhavidhibhiḥ saṃskṛtībhiḥ suramyaiḥ sūto muñcatyakhilavikṛtīn śvitrarogapramāthī /
tāvacchuddhiṃ kṛtabahuguṇāṃ nandinoktāṃ susādhyāṃ pathyāyuktāṃ puravarapatiḥ somadevo'bhidhatte

15.67

{removing doṣas}
trikṣāraiḥ paṭupañcakāmlasahitaiḥ saṃkhalvasūtastryahaṃ bāhlīkāsuriviśvapiṇḍajaṭhare ruddhvātha saṃveśayet /
sandhāne tridinaṃ hi mandaśikhinā dolākhyayantre paceddoṣonmuktarasaḥ sudhārasasamaḥ pathyair vinā siddhidaḥ

15.68

kiṃtvatra rājikā viśvahiṅgūnāṃ mānasaṃsthitiḥ /
gurūpadeśato neyā nānyathā phalavāhinī

15.69

{nāga, vaṅga:: removal}
nāgavaṅgau mahādoṣau durjayau śuddhakoṭibhiḥ /
pātanā śodhayedyasmānmahāśuddharaso mataḥ

15.70

daśabhiḥ pātanābhiśca nāgavaṅgasamudbhavaḥ /
gandho vināśamāyāti rasaḥ syānnaiva durguṇaḥ

15.71

daśavārāt paraṃ nārvāk śatavāraṃ ca pātanāḥ /
mahāguṇakarāḥ proktāḥ yathāvidhi kṛtā rase

15.72

mahāguṇatvaṃ śikhinaḥ sakhitvaṃ svalpeṣu rogeṣu ca tulyavīryam /
rasāyanatvaṃ ca mahāprabhāvo bhavedrasendrasya ca pātanābhiḥ

Original text: Rasendracūḍāmaṇi 3-5, 7-16 · Edition: Siddhinandan Misra, Benares : Chaukhamba Orientalia, 1999 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc