Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasendracūḍāmaṇi 3-5, 7-16 · Chapter 14

14.1

Rcūm, 14
{vargas of metals}
śuddhaṃ lohaṃ kanakarajataṃ bhānulohāśmasāraṃ pūtīlohaṃ dvitayamuditaṃ nāgavaṅgābhidhānam /
miśraṃ lohaṃ tritayamuditaṃ pittalaṃ kāṃsyavartaṃ dhātur lohe luha iti mataḥ so'pi kaṣārthavācī

14.2

{gold:: subtypes}
prākṛtaṃ sahajaṃ vahnisambhūtaṃ khanisambhavam /
rasendravedhasaṃjātaṃ svarṇaṃ pañcavidhaṃ smṛtam

14.3

{prākṛta}
brahmāṇḍaṃ saṃvṛtaṃ yena rajoguṇabhuvā khalu /
tatprākṛtamiti proktaṃ devānāmapi durlabham

14.4

{sahaja}
brahmā yenāvṛto jātaḥ suvarṇena jarāyuṇā /
tanmerurūpatāṃ jātaṃ suvarṇaṃ sahajaṃ hi tat

14.5

{vahnisambhava}
visṛṣṭamagninā śaivaṃ tejaḥ pītaṃ suduḥsaham /
abhūtsvarṇaṃ taduddiṣṭaṃ suvarṇaṃ vahnisaṃbhavam

14.6

etat svarṇatrayaṃ divyaṃ varṇaiḥ ṣoḍaśabhiryutam /
dhāraṇādeva tat kuryāccharīram ajarāmaram

14.7

{khanija}
tatra tatra girīṇāṃ hi jātaṃ khaniṣu yadbhavet /
taccaturdaśavarṇāḍhyaṃ bhakṣitaṃ sarvarogahṛt

14.8

{vedhaja}
rasendravedhasambhūtaṃ tadvedhajamudāhṛtam /
rasāyanaṃ mahāśreṣṭhaṃ pāpaghnaṃ vedhajaṃ hi tat

14.9

tārārkarītītaralohakuñjaraṃ vaṅgābhrakaṃ mākṣikavaṅgapāradam /
yattārajaṃ hi pravadanti rāgataḥ svarṇaṃ kalāvarṇacaturguṇaṃ hi

14.10

{gold:: parīkṣā:: good quality}
ghṛṣṭaṃ varṇe ghusṛṇasadṛśaṃ raktavarṇaṃ ca dāhe chede kiṃcit sitam akapilaṃ nirdalaṃ bhūribhāram /
snigdhaṃ svarṇaṃ ravivirahitaṃ styānaraktaprabhāḍhyaṃ śreṣṭhaṃ diṣṭam atulitalasaccāruvarṇaṃ ca svarṇam

14.11

{gold:: parīkṣā:: bad quality}
rūkṣaṃ vivarṇaṃ malinaṃ kaṭhoraṃ kṛṣṇaṃ ca dāhe nikaṣe ca pāṇḍu /
sthūlāṅgakaṃ nirbharakaṃ kaḍāraṃ sphuṭatsuvarṇaṃ daśadhā na śastam

14.12

{miśraloha:: production}
svarṇarūpyādisaṃyogānmiśralohaṃ prajāyate /
{śodhana:: use of ~}
svarṇakāryaṃ na tena syāttasmāt śuddhir vidhīyate /
śodhyaṃ na kevalaṃ svarṇaṃ lohānyanyāni śodhayet

14.13

{gold:: refreshing its colour (?)}
karṣapramāṇaṃ tu suvarṇapatraṃ śarāvaruddhaṃ paṭudhātuyuktam /
aṅgārasaṃsthaṃ praharārdhamānaṃ dhmātena tatsyānnanu pūrṇavarṇam

14.14

{metals:: māraṇa:: types}
lohānāṃ māraṇaṃ śreṣṭhaṃ sarveṣāṃ rasabhasmanā /
mūlībhirmadhyamaṃ prāhurnikṛṣṭaṃ gandhakādibhiḥ

14.15

arilohena lohasya māraṇaṃ durguṇapradam /
{gold:: māraṇa}
kṛtvā kaṇṭakavedhyāni svarṇapatrāṇi lepayet

14.16

luṅgāmbubhasmasūtena mriyante daśabhiḥ puṭaiḥ /
{gold:: māraṇa}
drute vinikṣipet svarṇe lohamānaṃ mṛtaṃ rasam

14.17

vicūrṇya luṅgatoyena daradena samanvitam /
jāyate kuṅkumacchāyaṃ svarṇaṃ dvādaśabhiḥ puṭaiḥ

14.18

{gold:: māraṇa:: apunarbhava}
śleṣmāntakāṇḍena sakāñcanārajaṭāpuṭaiḥ kukkuṭanāmadheyaiḥ /
triṃśatpramāṇair apunarbhavaṃ syānniḥśeṣayogeṣu ca yojanīyam

14.19

{gold:: māraṇa}
sūtena piṣṭikāṃ kṛtvā svarṇaṃ ruddhvā śarāvake /
svalpanīlāñjanopetaṃ dagdhaṃ svalpairvanotpalaiḥ

14.20

kuṅkumābhaṃ bhavedbhasma yojyaṃ rasarasāyane /
{gold:: māraṇa}
snugdugdhahiṅguhiṅgūlaśilāsindūrakāmlakaiḥ

14.21

puṭitaṃ daśavāreṇa nirjīvaṃ hema jāyate /
rase rasāyane loharañjane cātiśasyate

14.22

{gold:: mṛta:: medic. properties}
snigdhaṃ medhyaṃ viṣagaraharaṃ bṛṃhaṇaṃ vṛṣyamagryaṃ yakṣmonmādapraśamanaparaṃ deharogapramāthi /
medhābuddhismṛtisukhakaraṃ sarvadoṣāmayaghnaṃ rucyaṃ dīpi praśamitajaraṃ svādupākaṃ suvarṇam

14.23

{gold:: mṛta:: medic. use}
etadbhasma suvarṇajaṃ kaṭughṛtopetaṃ dviguñjonmitaṃ līḍhaṃ hanti nṛṇāṃ kṣayāgnisadanaṃ śvāsaṃ sakāsārucim /
ojodhātuvivardhanaṃ balakaraṃ pāṇḍvāmayadhvaṃsanaṃ vṛṣyaṃ sarvaviṣāpahaṃ garaharaṃ duṣṭagrahaṇyādinut

14.24

niḥśeṣarogavidhvaṃsi bhūtapretabhayāpaham /
bandhanaṃ bhāvirogāṇāṃ viṣatrayabhayāpaham

14.25

vinā bilvaphalaṃ cātra sarvamanyat praśasyate /
daśābdasevitaṃ svarṇaṃ svecchāhāravihāriṇam /
na kaścidbādhate vyādhiryāvadāyurna saṃśayaḥ

14.26

{silver:: subtypes}
sahajaṃ khanisaṃjātaṃ kṛtrimaṃ ca tridhā matam /
rajataṃ pūrvapūrvaṃ hi svaguṇairuttamottamam

14.27

{silver:: sahaja}
kailāsādyadrisambhūtaṃ rajataṃ sahajaṃ bhavet /
tatspṛṣṭaṃ hi mahāvyādhināśanaṃ dehināṃ bhavet

14.28

{silver:: khanija}
himācalādrikūṭeṣu yad rūpyaṃ jāyate hi tat /
khanijaṃ kathyate tajjñaiḥ paramaṃ hi rasāyanam

14.29

{silver:: pādarūpya}
śrīrāmapādukānyastaṃ vaṅgaṃ yadrūpyatāṃ gatam /
tat pādarūpyam ityuktaṃ kṛtrimaṃ sarvaroganut

14.30

{silver:: parīkṣā:: good quality}
ghanaṃ snigdhaṃ mṛdu svacchaṃ dāhe chede sitaṃ guru /
śaṅkhābhaṃ masṛṇaṃ sphoṭarahitaṃ rajataṃ śubham

14.31

{silver:: parīkṣā:: bad quality}
dāhe raktaṃ ca pītaṃ ca kṛṣṇaṃ rūkṣaṃ sphuṭaṃ laghu /
sthūlāṅgaṃ karkaśāṅgaṃ ca rajataṃ tyājyam aṣṭadhā

14.32

{silver:: śodhana}
kharpare bhasmacūrṇābhyāṃ paritaḥ pālikāṃ caret /
tatra rūpyaṃ vinikṣipya samasīsasamanvitam

14.33

jātasīsakṣayaṃ yāvaddhamettāvat punaḥ punaḥ /
svacchaṃ saṃśodhitaṃ rūpyaṃ yojanīyaṃ rasādiṣu

14.34

{silver:: māraṇa}
lakucadravasūtābhyāṃ tārapiṣṭīṃ prakalpayet /
ūrdhvādho gandhakaṃ dattvā mūṣāgarbhe nirudhya ca

14.35

svedayed vālukāyantre dinamekaṃ dṛḍhāgninā /
svāṅgaśītāṃ ca tāṃ piṣṭīṃ sāmlatālena marditām

14.36

puṭed dvādaśavārāṇi bhasmībhavati rūpyakam /
{silver:: māraṇa}
mākṣīkacūrṇaluṅgāmlamarditaṃ puṭitaṃ śanaiḥ

14.37

triṃśadvāreṇa tattāraṃ bhasma saṃjāyatetarām /
{effect of māraṇa of a bhasman}
rāgaḥ syāt sarvalohānāṃ puṭādhikye na saṃśayaḥ /
rañjayanti ca raktāni dehalohobhayārthakṛt

14.38

{silver:: mṛta:: medic. properties}
rūpyaṃ vipākamadhuraṃ tuvarāmlasāraṃ śītaṃ saraṃ paramalekhanakaṃ ca rucyam /
snigdhaṃ ca vātakaphajijjaṭharāgnidīpi balyapradaṃ sthiravayaskaraṇaṃ ca vṛṣyam

14.39

{silver:: mṛta:: medic. use}
bhasmībhūtaṃ rajatamamalaṃ tatsamau vyomabhānū sarvaistulyaṃ trikaṭukalitaṃ sāraghājyena yuktam /
līḍhaṃ prātaḥ kṣapayatitarāṃ yakṣmapāṇḍūdarārśaḥ kāsaṃ śvāsaṃ nayanajarujaḥ pittarogānaśeṣān

14.40

{copper:: subtypes}
mlecchaṃ nepālakaṃ ceti tayornepālamuttamam /
nepālādanyakhanyutthaṃ mlecchamityabhidhīyate

14.41

{mlecchatāmra:: phys. properties}
sitakṛṣṇāruṇacchāyaṃ vāmi bhedi kaṭhorakam /
kṣālitaṃ ca punaḥ kṛṣṇametanmlecchakatāmrakam

14.42

{nepālatāmra:: phys. properties}
susnigdhaṃ mṛdulaṃ śoṇaṃ ghanāghātakṣamaṃ guru /
nirvikāraṃ guṇaiḥ śreṣṭhaṃ tāmraṃ nepālamucyate

14.43

{copper:: parīkṣā:: bad quality}
pāṇḍuraṃ kṛṣṇaśoṇaṃ ca laghusphuṭanasaṃyutam /
rūkṣāṅgaṃ sadalaṃ tāmraṃ neṣyate rasakarmaṇi

14.44

{copper:: aśuddha:: doṣa}
utkledamohabhramadāhabhedāstāmrasya doṣāḥ khalu durdharāste /
viśodhanāt tad vigatasvadoṣaṃ sudhāmayaṃ syādrasavīryapāke

14.45

{copper:: śodhana}
tāmraṃ kṣārāmlasaṃyuktaṃ drāvitaṃ dattagairikam /
nikṣiptaṃ mahiṣītakre chagaṇe saptavārakam

14.46

pañcadoṣavinirmuktaṃ bhasmayogyaṃ ca jāyate /
{tāmraśodhanam}
tāmranirdalapatrāṇi viliptāni tu sindhunā

14.47

dhmātvā sauvīrake kṣepād viśudhyantyaṣṭavārataḥ /
{copper:: śodhana}
nimbāmbupaṭuliptāni tāpitānyaṣṭavārakam

14.48

viśudhyantyarkapatrāṇi nirguṇḍyā rasamajjanāt /
{copper:: śodhana}
tālapatrasamābhāni tāmrapatrāṇi kārayet

14.49

niṣkvāthya kāñjike yāmaṃ bhasmanā pariśodhya ca /
yāmaṃ kṣīreṇa niṣkvāthya tatraiva sthāpayeddinam

14.50

dinaikaṃ lavaṇopetaṃ tintiḍīphalakardame /
jambīranīraniṣpiṣṭapaṭunā pariveṣṭya ca

14.51

dhmātvājāmūtramadhye tu sakṛdeva nimajjayet /
tāmrasyārdhaṃ sasindhūtthaiḥ pakvanimbukavāribhiḥ

14.52

liptvā dhmātvā kṣipettakre mahiṣīchagaṇānvite /
tattāmraṃ tulyabhāgena hemamākṣikasaṃyutam

14.53

dhamed atidṛḍhāṅgāraiś caikavāramataḥ param /
vinā tāpyaistrivāraṃ ca cakrikāṃ kalpayettataḥ

14.54

tatastrikaṭukakvāthe tridinaṃ sthāpayettataḥ /
utkvāthya bhasmanā mṛjya jalaiḥ prakṣālya sāraghaiḥ

14.55

vilipya sāraghopetasitayā ca trivārakam /
puṭed vanotpalaistāmraṃ bhavet svarṇasamaṃ guṇaiḥ

14.56

kumārīpatramadhye tu śulbapatraṃ niveśitam /
puṭitaṃ doṣanirmuktaṃ pāṇḍuraṃ ca prajāyate

14.57

itthaṃ viśodhitaṃ tāmraṃ sarvadoṣavivarjitam /
bhavedrasāyane yogyaṃ dehalohakaraṃ param

14.58

imāṃ śuddhiṃ vijānāti śivo vā nandikeśvaraḥ /
sarvalokāśrayaḥ śrīmān somadevo na cāparaḥ

14.59

{copper:: māraṇa}
balinā nihataṃ tāmraṃ saptavāraṃ samutthitam /
sarvadoṣavinirmuktaṃ bhavedamṛtasannibham

14.60

vilipya lakucadrāvapiṣṭagandhāśmapaṅkataḥ /
tāmrapatrāṇi saṃsthāpya sthālīmadhye nirudhya ca

14.61

yāmamātraṃ pacet samyak mṛtānyākṛṣya cūrṇayet /
{copper:: mṛta:: medic. use}
tadbhasma vallamātraṃ hi tāmbūlīdalaveṣṭitam

14.62

bhakṣitaṃ vāmayitvātha recayitvā dviyāmataḥ /
jvaraṃ vināśayennḥṇāṃ śūlādhmānasamanvitam

14.63

viṣaṃ garaṃ ca vegena vāmayatyeva niścitam /
pathyamatra pradātavyaṃ gotakraṃ bhaktasaṃyutam

14.64

atireke 'tivāntau ca santāpe cātimātrake /
tattadaucityayogena kuryācchītāṃ pratikriyām

14.65

ativāntau bhajedbhṛṣṭamikṣukhaṇḍaṃ tu śītalam /
yadvā bilvabhavaṃ kvāthaṃ sitayā saha pāyayet

14.66

barbūratvagrasaḥ peyo vireke takrasaṃyutam /
{copper:: māraṇa}
śulbatulyena sūtena balinā tatsamena ca

14.67

tadardhāṃśena tālena śilayā ca tadardhayā /
vidhāya kajjalīṃ ślakṣṇāṃ bhinnakajjalasannibhām

14.68

yantrādhyāyavinirdiṣṭagarbhayantrodarāntare /
kajjalīṃ tāmrapatrāṇi paryāyeṇa vinikṣipet /
prapacedyāmaparyantaṃ svāṅgaśītaṃ pracūrṇayet

14.69

{copper:: mṛta:: medic. properties}
tāmraṃ tiktakaṣāyakaṃ ca madhuraṃ pāke ca vīryoṣṇakaṃ sāmlaṃ pittakaphāpahaṃ jaṭhararukkuṣṭhāmajūrttyantakṛt /
ūrdhvādhaḥ pariśodhanaṃ viṣayakṛtsthaulyāpahaṃ kṣutkaraṃ durnāmakṣayapāṇḍurogaśamanaṃ netryaṃ paraṃ lekhanam

14.70

tattadrogaharānupānasahitaṃ tāmraṃ dvivallonmitaṃ saṃlīḍhaṃ pariṇāmaśūlamudaraṃ śūlaṃ ca pāṇḍuṃ jvaram /
gulmaplīhayakṛtkṣayāgnisadanaṃ mehaṃ ca mūlāmayaṃ duṣṭāṃ ca grahaṇīṃ hared dhruvamidaṃ tatsomanāthābhidham

14.71

etattāmrasamaṃ nānyanmadhuraṃ doṣavarjitam /
nānyanniḥśeṣadoṣaghnaṃ vṛṣyaṃ svasthocitaṃ nḥṇām

14.72

{copper:: māraṇa}
balinā palamātreṇa taddravye rajasaṃmitaiḥ /
viṣatindvagniśamyākavatsanābhapaṭūttamaiḥ

14.73

kalihāriśilāvyoṣatālapūgakarañjakaiḥ /
kṛtvā cūrṇaṃ hi jambīradraveṇātidravīkṛtam

14.74

tatsarvaṃ khalvake bhāṇḍe vinikṣipya tataḥ param /
kṛtakaṇṭakavedhyāni palatāmradalānyatha /
liptapādāṃśasūtāni tasmin kalke nigūhayet

14.75

etat sarvaguṇāḍhyatāprabhavitaṃ śrīsomadevoditaṃ guñjāyugmamitaṃ kaṇājyasahitaṃ saṃsevitaṃ hanti vai /
gulmaplīhayakṛdvibandhajaṭharaṃ śūlāgnimāndyāmayaṃ vātaśleṣmasaśoṣapāṇḍunivahaṃ jūrttyāmayaṃ bhakṣitam

14.76

pathyaṃ rogocitaṃ deyaṃ rasamamlaṃ vivarjayet /
etatsātmyīkṛtaṃ yena tena mṛtyur vinirjitaḥ

14.77

{iron:: subtypes}
muṇḍaṃ tīkṣṇaṃ ca kāntaṃ ca triḥprakāramayaḥ smṛtam /
{muṇḍa:: subtypes}
mṛdu kuṇṭhaṃ kaḍāraṃ ca trividhaṃ muṇḍamucyate

14.78

{mṛdu:: phys. properties}
drutadrāvam avisphoṭaṃ cikkaṇaṃ mṛdulaṃ śubham /
{kuṇṭha:: phys. properties}
hataṃ yatprasaredduḥkhaṃ tanmuṇḍaṃ madhyamaṃ smṛtam /
{kaḍāra:: phys. properties}
yanmuṇḍaṃ bhajyate bhaṅge kṛṣṇaṃ syāttatkaḍārakam

14.79

{muṇḍa:: mṛdu:: medic. properties}
muṇḍaṃ paraṃ mṛdulakaṃ kaphavātaśūlamūlāmamehagadakāmalapāṇḍuhāri /
gulmāmavātajaṭharārttiharaṃ pradīpi śophāpahaṃ rudhirakṛt khalu koṣṭhaśodhi

14.80

{tīkṣṇaloha:: subtypes}
kharaṃ sāraṃ ca honnālaṃ tārāpaṭṭaṃ ca bhājaram /
kālalohābhidhānaṃ ca ṣaḍvidhaṃ tīkṣṇamucyate

14.81

{kharaloha:: phys. properties}
paruṣaṃ pogaronmuktaṃ bhaṅge pāradasacchaviḥ /
namate bhaṅguraṃ yattat kharaloham udāhṛtam

14.82

{sāra:: phys. properties}
vegabhaṅguradhāraṃ yatsāralohaṃ tadīritam /
yogarābhāsakaṃ pāṇḍu bhūmikaṃ sāramīritam

14.83

{honnāla:: phys. properties}
kṛṣṇapāṇḍuvapuścañcubījatulyoruyogaram /
chedane cātiparuṣaṃ honnālam iti kathyate

14.84

{bhājara:: phys. properties}
yogarair vajrasaṅkāśaiḥ sūkṣmarekhaiśca sāndrakaiḥ /
nicitaṃ śyāmalāṅgaṃ ca bhājaraṃ tat prakīrtitam

14.85

{kālaloha:: phys. properties}
nīlakṛṣṇaprabhaṃ sāndraṃ masṛṇaṃ guru bhāsuram /
lohāghāte'pyabhagnātmadhāraṃ kālāyasaṃ matam

14.86

kharalohāt paraṃ sarvamekaikasmācchatottaram

14.87

{kharaloha:: medic. properties}
rūkṣaṃ syāt kharalohakaṃ sumadhuraṃ pāke ca vīrye himaṃ tiktoṣṇaṃ kaphapittakuṣṭhajaṭharaplīhāmapāṇḍvartinut /
sadyaḥ śūlayakṛdgadakṣayajarāmehāmavātāpahaṃ dīptaṃ cātirasāyanaṃ balakaraṃ durnāmamedo'paham

14.88

{kāntaloha:: subtypes}
kāntalohaṃ caturdhoktaṃ romakaṃ bhrāmakaṃ tathā /
cumbakaṃ drāvakaṃ ceti teṣu śreṣṭhaṃ paraṃ param

14.89

{romaka:: origin}
khanyamānād yataḥ kāntapāṣāṇānniḥsaranti hi /
satejāṃsi hi romāṇi kāntaṃ tadromakaṃ matam

14.90

{bhrāmaka:: origin}
kvāpi kvāpi giriśreṣṭhe sulabho bhrāmakopalaḥ /
tanmukhe kṣepaṇāllohaṃ cakravad bhramati dhruvam

14.91

{cumbaka:: origin}
vindhyādrau cumbakāśmānaścumbantyāyasakīlakam /
kṣipraṃ samāharatyeva yūnāṃ cittamivāṅganā

14.92

{drāvaka:: origin}
yatspṛṣṭvā drāvayellohaṃ suvarṇādyamaśeṣataḥ /
labhyate tanmahāduḥkhāttuṣāradharaparvate

14.93

{kāntaloha:: parīkṣā}
pātre yasya prasarati jale tailabindurna lipto hiṅgurgandhaṃ visṛjati nijaṃ tiktatāṃ nimbakalkaḥ /
pācyaṃ dugdhaṃ bhavati śikharākārakaṃ naiti bhūmau kāntaṃ lohaṃ tadidamuditaṃ lakṣaṇoktaṃ na cānyat

14.94

{kāntaloha:: medic. properties}
kāntāyo 'tirasāyanottarataraṃ svasthe cirāyuḥpradaṃ snigdhaṃ mehaharaṃ tridoṣaśamanaṃ śūlāmamūlāpaham /
gulmaplīhayakṛtkṣayāmayaharaṃ pāṇḍūdaravyādhinut tiktoṣṇaṃ himavīryakaṃ kimaparaṃ yogena sarvārtinut

14.95

lakṣottaraguṇaṃ sarvaṃ lohaṃ syād uttarottaram /
kāntaṃ koṭiguṇaṃ tatra tadapyevaṃ guṇottaram

14.96

{iron:: śodhana}
śaśakṣatajasaṃliptaṃ trivāraṃ paritāpitam /
muṇḍādisakalaṃ lohaṃ sarvadoṣān vimuñcati

14.97

{lohaśodhana (2)}
sāmudralavaṇopetaṃ taptaṃ nirvāpitaṃ khalu /
triphalākvathite nūnaṃ giridoṣam ayastyajet

14.98

{lohaśodhana (3)}
ciñcāphaladalakvāthādayo doṣamudasyati /
{lohaśodhana (4)}
yadvā phalatrayopetaṃ gomūtre kvathitaṃ kṣaṇam

14.99

{iron:: māraṇa:: vāritara}
retitaṃ ghṛtasaṃsiktaṃ kṣiptvāyaḥ kharpare pacet /
cālayan lohadaṇḍena yāvat kṣiptaṃ tṛṇaṃ dahet

14.100

piṣṭvā piṣṭvā pacedevaṃ pañcavāramataḥ param /
dhātrīpatrarasairyadvā triphalākvathitodakaiḥ

14.101

puṭellohaṃ caturvāraṃ bhavedvāritaraṃ khalu /
{tīkṣṇaloha:: māraṇa}
tīkṣṇalohasya patrāṇi nirdalāni dṛḍhānale

14.102

dhmātvā kṣiptvā jale sadyaḥ pāṣāṇolūkhalodare /
kaṇḍayedatinirghātaiḥ sthūlayā lohapārayā

14.103

tanmadhyāt sthūlakhaṇḍāni ruddhvā malladvayāntare /
dhmātvā siktvā jalaiḥ samyak pūrvavat kaṇḍayet khalu

14.104

taccūrṇaṃ guḍagandhābhyāṃ puṭed viṃśativārakam /
puṭe puṭe vidhātavyaṃ peṣaṇaṃ dṛḍhavattaram

14.105

evaṃ bhasmīkṛtaṃ lohaṃ tattadrogeṣu yojayet /
{tīkṣṇaloha:: māraṇa}
atha pūrvoditaṃ tīkṣṇaṃ vasubhallakavāsayoḥ

14.106

puṭitaṃ patratoyena triṃśadvārāṇi yatnataḥ /
śoṇitaṃ jāyate bhasma kṛtasindūravibhramam

14.107

{lohabhasma}
yadvā tīkṣṇadalodbhūtaṃ rajas tat triphalājalaiḥ /
piṣṭvā dattvaudanaṃ kiṃciccakrikāṃ pravidhāya ca

14.108

śoṣayitvātiyatnena prapacet pañcabhiḥ puṭaiḥ /
raktavarṇaṃ hi tadbhasma yojanīyaṃ yathāyatham

14.109

{iron:: māraṇa:: niruttha}
matsyākṣīgandhavāhlīkair lakucadravapeṣitaiḥ /
vilipya sakalaṃ lohaṃ matsyākṣīkalkagopitam

14.110

bhastrābhyāṃ sudṛḍhaṃ dhmātvā triśūlīnirgamāvadhi /
athoddhṛtya kṣipetkvāthe triphalāgojalātmake

14.111

tasmādāhṛtya saṃtāḍya mṛtamādāya lohakam /
punaśca pūrvavad dhmātvā mārayedakhilāyasam

14.112

kaṇḍayitvā tato gandhaguḍatriphalayā saha /
puṭed viṃśativāreṇa nirutthaṃ jāyate dhruvam

14.113

{lohabhasma}
samagandham ayaścūrṇaṃ kumārīvārimarditam /
puñjīkṛtaṃ kiyatkālaṃ chāyāsthaṃ mriyate hyayaḥ

14.114

{iron:: mṛta:: medic. use}
etatsyādapunarbhavaṃ hi bhasitaṃ lohasya divyāmṛtaṃ samyak siddharasāyanaṃ trikaṭukīvellājyamadhvanvitam /
hanyānniṣkamitaṃ jarāṃ ca maraṇaṃ vyādhīṃśca satputradaṃ diṣṭaṃ śrīgiriśena kālayavanodbhūtyai purā tatpituḥ

14.115

etatsaṃsevamānānāṃ na bhavantyāmayoccayāḥ /
jāyate ca sutaḥ śrīmān dhīdhairyyabalasaṃyutaḥ

14.116

{kālaloha, kāntaloha:: high quality of bhasman}
kālalohena kāntena bhasmaitatparikalpayet /
anyalohakṛtaṃ bhasma naitādṛśaguṇātmakam

14.117

{iron:: māraṇa}
matsyākṣīkṣīragandhāśmapiṣṭaṃ veti tadāyasam /
viṃśatiḥ puṭitaṃ vārānnirutthaṃ bhasma jāyate

14.118

{iron:: mṛta:: medic. use}
tadaṣṭapalikaṃ bhasma mūtrair aṣṭaguṇair gavām /
pacellohamaye pātre lohadarvyā vighaṭṭayet

14.119

itthaṃ siddhamidaṃ lohaṃ valladvitayasaṃmitam /
nihanti sakalānrogāṃstattaddoṣasamudbhavān

14.120

kṣayaṃ pāṇḍugadaṃ gulmaṃ śūlaṃ mūlāmayaṃ tathā /
mehaṃ medo'gnimāndyaṃ ca yakṛtplīhaṃ ca kāmalām

14.121

śvāsaṃ kāsaṃ ca kuṣṭhaṃ ca jvaraṃ śūlānvitaṃ tathā

14.122

{kāntaloha:: medic. use}
kāntaṃ tulyābhrasattvaṃ caraṇaparimitaṃ hema tattulyamarkaṃ vaikrāntaṃ tāpyarūpyaṃ krimiripukaṭukais tulyabhāgaiḥ sametam /
līḍhaṃ devadrutailaiḥ pravitarati nṛṇāṃ dehasiddhiṃ samṛddhāṃ pathyaṃ pūrvoktavat taddharati ca sakalaṃ rogapūgaṃ javena

14.123

tadetatsarvarogaghnaṃ ramyaṃ kāntarasāyanam /
balyaṃ vṛṣyaṃ suputrīyaṃ maṅgalyaṃ dīpanaṃ param

14.124

{iron:: māraṇa}
palārdhaṃ retitaṃ lohaṃ bālabilvaphalāmbunā /
piṣṭvā piṣṭvā pacetkṣipraṃ bhasmasājjāyate khalu

14.125

tathā liṅgīphalāmbhobhir dhātrīphalarasena ca /
pūrvavanmārayellohaṃ jāyate guṇavattaram

14.126

{iron:: mṛta:: medic. use}
punarbhūsindhvapāmārgavajriṇītintiḍītvacām /
kṣāraiḥ sarvāyasāṃ bhasma sevitaṃ śāṇamātrataḥ

14.127

kvāthaṃ triphalāsaṃyuktaṃ pratimāsaṃ pibennaraḥ /
{maṇḍūra}
lohakiṭṭaviśuddhyarthaṃ jāyate cānyathāśmarī

14.128

aviśodhitalohānāṃ viṣavadvamanaṃ matam /
nandinā tu viśuddhyarthaṃ lohaṃ proktaṃ sudhāsamam

14.129

{iron (?):: medic. use}
rātrau kāntaśarāvake sthitavarāmitrājalaiḥ svādubhiḥ prātarmuṣṭimitaṃ khalu pratidinaṃ ṣaṇmāsam āsevitam /
hanyātpittakaphāmayān bahuvidhānkuṣṭhapramehāṃstathā pāṇḍuṃ yakṣmagadaṃ ca kāmalagadaṃ mūlāmayaṃ vātajān

14.130

{iron:: aśuddha:: medic. properties}
aśodhitāyaḥ sapunarbhavaṃ tadguṇaṃ pradarśyālpamatha prakuryāt /
āmāgnimāndyārucigulmaśophaviḍbhedam ālasyam urovibandham

14.131

{tin:: subtypes}
khurakaṃ miśrakaṃ ceti dvividhaṃ vaṅgamucyate /
khuraṃ tatra guṇaiḥ śreṣṭhaṃ miśrakaṃ na hitaṃ matam

14.132

{khuraka:: phys. properties}
dhavalaṃ ca mṛdu snigdhaṃ drutadrāvaṃ sagauravam /
{miśraka:: phys. properties}
niḥśabdaṃ khuravaṅgaṃ syān miśrakaṃ śyāmaśubhrakam

14.133

{tin:: medic. properties}
vaṅgaṃ tiktoṣṇakaṃ rūkṣamīṣadvātaprakopaṇam /
medaḥśleṣmāmayaghnaṃ ca krimighnaṃ mehanāśanam

14.134

{khura:: śodhana}
drāvayitvā niśāyukte kṣiptaṃ nirguṇḍikārase /
viśudhyati trivāreṇa khuravaṅgaṃ na saṃśayaḥ

14.135

{miśraka:: śodhana}
amlatakraviniṣpiṣṭavarṣābhūviṣasindhubhiḥ /
kaṭvalābugataṃ vaṅgaṃ dvitīyaṃ pariśudhyati

14.136

{vaṅgamāraṇam}
satālenārkadugdhena liptvā vaṅgadalānyatha /
bodhiciñcātvacāṃ kṣārairdadyāllaghupuṭāni ca

14.137

mardayitvā caredbhasma tadrasādiṣu śasyate /
{vaṅgamāraṇam (2)}
pradrāvya kharpare vaṅgaṃ ṣoḍaśāṃśaṃ rasaṃ kṣipet

14.138

svalpasvalpālakaṃ dattvā bhāradvājasya kāṣṭhataḥ /
mardayitvā caredbhasma tadrasādiṣu kīrtitam

14.139

{tin:: mṛta:: medic. use}
vaṅgabhasmasamaṃ kāntaṃ vyomabhasma ca tatsamam /
mardayetkanyakāmbhobhir nimbapatrarasair api

14.140

bhūpālāvartabhasmātha vinikṣipya samāṃśakam /
gomūtrakaśilādhātujalaiḥ samyagvimardayet

14.141

tato guggulutoyena mardayitvā dināṣṭakam /
viśoṣya paricūrṇyātha samabhāgena yojayet

14.142

bhṛṣṭabarbūraniryāsair vākucībījacūrṇakaiḥ /
tataḥ kṣipetkaraṇḍāntarvidhāya paṭagālitam

14.143

gotakrapiṣṭarajanīsāreṇa saha pāyayet /
caturbhirvallakaistulyaṃ ramyaṃ vaṅgarasāyanam

14.144

niścitaṃ tena naśyanti mehā viṃśatibhedakāḥ /
śālayo mudgasūpaṃ ca navanītaṃ tilodbhavam /
paṭolaṃ tiktatuṇḍīraṃ takraṃ pathyaṃ praśasyate

14.145

{lead:: śuddha:: parīkṣā}
drutadrāvaṃ mahābhāraṃ chede kṛṣṇaṃ samujjvalam /
pūtigandhaṃ bahiḥkṛṣṇaṃ śuddhaṃ sīsamato'nyathā

14.146

{lead:: medic. properties}
atyuṣṇaṃ sīsakaṃ snigdhaṃ tiktaṃ vātāpaham /
pramehatoyadoṣaghnaṃ dīpanaṃ cāmavātanut

14.147

{sīṣaśodhana}
sinduvārajaṭākvāthe haridrācūrṇakaṃ kṣipet /
drutaṃ nāgaṃ ca nirguṇḍyāstrivāraṃ nikṣipedrase

14.148

nāgaḥ śuddho bhavedevaṃ mūrcchāsphoṭādi nācaret /
{bhrāṣṭrayantra}
tiryagākāracullyāṃ tu tiryagvaktraṃ ghaṭaṃ kṣipet /
taṃ ca vaktraṃ vinā sarvaṃ gopayedyatnato mṛdā /
bhrāṣṭrayantrābhidhaṃ caitannāgamāraṇam uttamam

14.149

{sīsamāraṇam}
bhrāṣṭrayantrābhidhe tasminyantre sīsaṃ vinikṣipet /
palaviṃśatikaṃ nāgamadhastīvrānalaṃ kṣipet

14.150

drute nāge kṣipetsūtaṃ śuddhaṃ karṣamitaṃ śubham /
vighaṭṭya nikṣipet kṣāramekaikaṃ hi palaṃ palam

14.151

arjunākhyasya vṛkṣasya mahārājagirerapi /
dāḍimasya mayūrasya kṣiptvā kṣāraṃ pṛthak pṛthak

14.152

evaṃ viṃśatirātrāṇi pacettīvreṇa vahninā /
vighaṭṭayan dṛḍhaṃ dorbhyāṃ darvyā cātha prayatnataḥ

14.153

raktaṃ tajjāyate bhasma kapotacchāyameva ca /
nāgaṃ doṣavinirmuktaṃ jāyate tu rasāyanam

14.154

{lead:: māraṇa:: niruttha (?)}
hatamutthāpitaṃ sīsaṃ daśavāreṇa sidhyati /
tanmṛtaṃ sīsakaṃ sarvadoṣamuktaṃ rasāyanam

14.155

{lead:: mṛta:: medic. use}
evaṃ nāgodbhavaṃ bhasma tāpyabhasmārdhabhāgikam /
pādaṃ pādaṃ kṣipedbhasma śulbasya rajatasya ca

14.156

kāntābhrasattvayoś cāpi sphaṭikasya pṛthak pṛthak /
sarvamekatra saṃcūrṇya puṭet triphalavāriṇā

14.157

triṃśadvanagiriṇḍaiśca triṃśadvāraṃ vicūrṇya tat /
vyoṣavellakacūrṇaiśca samāṃśaiḥ saha yojayet

14.158

madhvājyasahitaṃ hanti pralīḍhaṃ vallamātrayā /
aśītiṃ vātajān rogān dhanurvātān viśeṣataḥ

14.159

kapharogānaśeṣāṃśca mūtrarogāṃśca sarvaśaḥ /
śvāsaṃ kāsaṃ kṣayaṃ pāṇḍuṃ śvayathuṃ śītakaṃ jvaram

14.160

grahaṇīmāmadoṣaṃ ca vahnimāndyaṃ ca durjayam /
sarvān gudajadoṣāṃśca tattadrogānupānataḥ

14.161

{pittala}
rītikā kākatuṇḍīti dvividhaṃ pittalaṃ bhavet /
{rītikā:: parīkṣā}
saṃtaptā kāñjike kṣiptā tāmrābhā rītikā matā /
{rājarīti:: parīkṣā}
evaṃ prajāyate kṛṣṇā kākatuṇḍīti sā matā

14.162

{rītikā:: parīkṣā:: good quality}
gurvī mṛdvī ca pītābhā sārāṅgī tāḍanakṣamā /
susnigdhā masṛṇāṅgī ca rītikā tādṛśī śubhā

14.163

{rītikā:: parīkṣā:: bad quality}
pāṇḍurābhā kharā rūkṣā barbarā ghaṭṭanākṣamā /
pūtigandhā tathā laghvī rītirneṣṭā rasādiṣu

14.164

{rītikā:: medic. properties}
rītistiktarasā rūkṣā jantughnī sāsrapittanut /
krimikuṣṭhaharā yogāt soṣṇavīryā ca śītalā

14.165

{rājarīti:: medic. properties}
kākatuṇḍī gatasnehā tiktoṣṇā kaphapittanut /
yakṛtplīhaharā śītavīryā ca parikīrtitā

14.166

{rītikā:: śodhana}
taptā kṣiptā ca nirguṇḍīrase śyāmārajo'nvite /
pañcavāreṇa saṃśuddhiṃ rītirāyāti niścitam

14.167

{rītimāraṇam}
nimbūrasaśilāgandhaveṣṭitā puṭitāṣṭadhā /
rītirāyāti bhasmatvaṃ tato yojyā yathāyatham

14.168

{rītikā:: production of druti}
suvarṇarītikācūrṇaṃ bhakṣitaṃ viṣṭhitaṃ punaḥ /
chāgena kṛṣṇavarṇena mattena taruṇena ca

14.169

talliptaṃ kharpare dagdhaṃ drutiṃ muñcati śobhanām /
caturdaśalasadvarṇasuvarṇasadṛśacchaviḥ

14.170

dehalohakarī proktā yuktā rasarasāyane /
{brass:: mṛta:: medic. use}
mṛtārakūṭakaṃ kāntaṃ vyomasattvaṃ ca māritam

14.171

trayaṃ samāṃśakaṃ tulyavyoṣajantughnasaṃyutam /
brahmabījājamodāgnibhallātatilasaṃyutam

14.172

sevitaṃ niṣkamātraṃ hi jantughnaṃ kuṣṭhanāśanam /
viśeṣācchvetakuṣṭhaghnaṃ dīpanaṃ pācanaṃ hitam

14.173

{bronze:: production}
aṣṭabhāgena tāmreṇa dvibhāgakuṭilena ca /
vidrutena bhavet kāṃsyaṃ tat saurāṣṭrabhavaṃ śubham

14.174

{bronze:: parīkṣā:: good quality}
tīkṣṇaśabdaṃ mṛdu snigdhamīṣacchyāmalaśubhrakam /
nirmalaṃ dāharaktaṃ ca ṣoḍhā kāṃsyaṃ praśasyate

14.175

{bronze:: parīkṣā:: bad quality}
yatpītaṃ dahane tāmraṃ kharaṃ rūkṣaṃ ghanāsaham /
mandanādaṃ gatajyotiḥ saptadhā kāṃsyamutsṛjet

14.176

{bronze:: medic. properties}
kāṃsyaṃ laghu ca tiktoṣṇaṃ lekhanaṃ dṛkprasādanam /
krimikoṭiharaṃ vātapittaghnaṃ bhājane hitam

14.177

{bronze:: suitable for vessels}
ghṛtamekaṃ vinā cānyatsarvaṃ kāṃsyagataṃ nṛṇām /
bhuktam ārogyasukhadaṃ hitaṃ sātmyakaraṃ tathā

14.178

{kāṃsyaśodhanam}
taptaṃ kāṃsyaṃ gavāṃ mūtre vāpitaṃ pariśudhyati /
{bronze:: māraṇa:: niruttha}
mriyate gandhatālābhyāṃ nirutthaṃ pañcabhiḥ puṭaiḥ

14.179

{vartaloha:: production}
kāṃsyārkarītilohāhijātaṃ tadvarttalohakam /
tadeva pañcalohākhyaṃ lohavidbhirudāhṛtam

14.180

{vartaloha:: medic. properties}
himāmlakaṭukaṃ rūkṣaṃ kaphapittavināśanam /
rucyaṃ tvacyaṃ krimighnaṃ ca netryaṃ malaviśodhanam

14.181

{vartaloha:: vessels made of ~}
tadbhāṇḍasādhitaṃ sarvam annavyañjanasūpakam /
amlena varjitaṃ cāpi dīpanaṃ pācanaṃ śubham

14.182

{vartalohaśodhanam}
drutamaśvajale kṣiptaṃ varttalohaṃ viśudhyati /
{vartalohamāraṇam}
mriyate gandhatālābhyāṃ puṭitaṃ varttalohakam

14.183

teṣu teṣviha yogeṣu yojanīyaṃ yathāvidhi /
jātimadbhirviśuddhaiśca vidhinā parisādhitaiḥ /
rasoparasalohādyaiḥ sūtaḥ sidhyati nānyathā

14.184

{??}
ratnāni lohāni varāṭaśuktipāṣāṇajātaṃ khuraśṛṅgaśalyam /
mahārasādyeṣu kaṭhoradehaṃ bhasmīkṛtaṃ tatkhalu sūtayogyam

14.185

{bhūnāga:: sattva:: used for drāvaṇa}
vajrāṇāṃ drāvaṇārthāya sattvaṃ bhūnāgajaṃ bruve /
sadeva paramaṃ tejaḥ sūtarājendravajrayoḥ

14.186

{bhūnāga:: sattva:: pātana}
dhautaṃ bhūnāgasambhūtaṃ mardayed bhṛṅgajai rasaiḥ /
nimbudravaiśca nirguṇḍyāḥ svarasaistridinaṃ pṛthak

14.187

tad drāvaṇagaṇopetaṃ saṃmardya vaṭakīkṛtam /
nirudhya dṛḍhamūṣāyāṃ dvidaṇḍaṃ pradhamed dṛḍham

14.188

svataḥ śītaṃ samāhṛtya paṭṭake viniveśya yat /
ravakān rājikātulyān reṇūnapi bharānvitān

14.189

dvādaśāṃśārkasaṃyuktān dhamitvā ravakāṃścaret /
vajrādidrāvaṇaṃ tena prakurvīta yathepsitam

14.190

kharasattvamidaṃ proktaṃ rasāyanamanuttamam /
dvitrimūṣāsu caikasyāṃ sattvaṃ bhavati niścitam

14.191

{bhūnāga:: sattva:: pātana}
suvarṇarūpyatāmrāyaḥkāntasambhūtabhūmijān /
bhujaṅgamān upādāya catuḥprasthasamanvitān

14.192

prakṣālya rajanītoyaiḥ śītalaiśca jalairapi /
upoṣitaṃ mayūraṃ vā śūraṃ vā caraṇāyudham

14.193

krameṇa cārayitvātha tadviṣṭhāṃ samupāharet /
kṣārāmlaiḥ saha saṃpeṣya viśoṣya ca kharātape

14.194

tataḥ kharparake kṣiptvā bharjayitvā maṣīṃ caret /
maṣīṃ drāvaṇavargeṇa saṃyuktāṃ saṃpramarditām

14.195

nirudhya koṣṭhikāmadhye pradhamed ghaṭikādvayam /
śītalībhūtamūṣāyāḥ khoṭamuddhṛtya peṣayet

14.196

prakṣālya ravakānāśu samādāya prayatnataḥ /
suvarṇamānavad dhmātvā ravaṃ kṛtvā niyojayet

14.197

{bhūnāga:: sattva:: ring of ~}
bhūnāgodbhavasattvam uttamatamaṃ śrīsomadevoditaṃ dattaṃ pādamitaṃ dviśāṇakanake kurvīta tenormikām /
taddhautāmbuvilepanaṃ sthiracarodbhūtaṃ viṣaṃ netraruk śūlaṃ mūlagadaṃ ca karṇajarujo hanyāt prasūtigraham

14.198

{aṅkolatailapātanam (1)}
kathyate'ṅkolatailaṃ ca rasabhasmādinirmitau /
puṇyaślokamahāmātyaiḥ śrīmadbhirdevasūnubhiḥ

14.199

purāṇāṅkolabījānāṃ peṣaṃ kṛtvā tu durghanam /
āḍhakapramitaṃ kumbhe vinidhāya nirudhya ca

14.200

kumbhasya ca talacchidre śalākāmāyasīṃ kṣipet /
sārdhahastapravistāre nimne garte sugarttake

14.201

tatra prādeśike gartte sīsapātraṃ nidhāya ca /
paṭaṃ ca paribaddhvā tu sandhibandhaṃ samācaret

14.202

laddibhiḥ pūrayed gartaṃ kaṇṭhāvadhi tataḥ param /
ṣaṇmāsāt sīsapātrasthaṃ tattailaṃ samupāharet

14.203

{aṅkola:: oil:: (medic.) use}
tena tailena saṃklinnāḥ pāṣāṇā ye bhuvartikāḥ /
kūpe prakṣālitāḥ kṣiptā jvalanti niśi te ciram

14.204

tena liptaṃ tathaivoktaṃ bījamudbhavati dhruvam /
vadhyate mriyate sūtastailenānena niścitam

14.205

tattaile māsamātraṃ hi sthitā dāliścaṇodbhavā /
bhakṣitāsyāccaturthāṃśā ṣaṣṭivāraṃ virecayet

14.206

takraṃ bhaktaṃ tataḥ pathyaṃ dātavyaṃ rekaśāntaye /
pakṣānte dālikārdhena pūrvavadrecayet khalu

14.207

tato dālī tripādena cūrṇārdhena tataḥ param /
pakṣe pakṣe virekeṇa sarvaṃ kuṣṭhaṃ vinaśyati

14.208

rekasādhyagadāḥ sarve vinaśyanti na saṃśayaḥ /
rekasādhyagadāḥ sarve śvetakuṣṭhaṃ viśeṣataḥ

14.209

{aṅkola:: oil:: medic. use}
bindumātreṇa tailena śuddho guñjāmito rasaḥ /
mardito'hilatāpatre patreṇa saha bhakṣitaḥ

14.210

tatkṣaṇād eva kurute hyanalaṃ dīptamuddhatam /
saṃsevinaṃ naraṃ cāpi vṛkasyevāti bhojinam

14.211

aṅkolatailametaddhi dehalohavidhāyakam /
etattailavilepena śvetakuṣṭhaṃ vinaśyati

14.212

etadaṅkolakaṃ tailaṃ mahatsattvamudāhṛtam /
ghṛtavajjāyate styānaṃ tatsarvamiti kathyate

14.213

{aṅkolatailapātanavidhiḥ (2)}
nistvacāṅkolabījāni kiṃcijjarjaritāni ca /
ruddhvā vidyādhare yantre daṇḍārdhaṃ prapacecchanaiḥ

14.214

ūrdhvasthālīgataṃ tailaṃ nāgavallīdale kṣipet /
{aṅkola:: oil:: medic. use}
tasminguñjāmitaṃ sūtaṃ vimardya sadalaṃ graset

14.215

kuryād dīpanam uddhataṃ gurutaradravyādisaṃcūrṇanaṃ hanyādaṣṭavidhaṃ ca gulmam aruciṃ plīhāmayaṃ svāmayam /
śvitrādyaṃ sakalaṃ ca kuṣṭhamacirātpāṇḍvāmayaṃ ca jvaraṃ śūlaṃ mūlagadaṃ tathā śvayathukaṃ śvāsaṃ ca kāsaṃ nṛṇām

14.216

{aṅkolatailapātanavidhiḥ (3)}
nirasthyaṅkolabījāni sūkṣmāṇyuṣṇena vāriṇā /
goṇyāṃ nikṣipya nistvañci vidhāya tadanantaram

14.217

bhāṇḍasthite tataḥ kṣāre prakṣipetsalile khalu /
tilaparṇījaṭāṃ kṣuṇṇāṃ nikṣipettatra mātrayā

14.218

dvirātramuṣitaṃ tatra bhājane'nye vinikṣipet /
śuṣke tu nirgataṃ tailaṃ kṣipennāgakaraṇḍake

14.219

caṇānāṃ dālayastatra sthitā māsatrayaṃ tataḥ /
tatrādye pādamātraṃ hi pradadyātkuṣṭharogiṇe

14.220

tenāśu recitastriṃśadvārāṇi tadanantaram /
sasaṃbhaktaṃ tathā pathyaṃ dātavyaṃ śākavarjitam

14.221

evaṃ virecito nūnaṃ satataṃ daśabhirdinaiḥ /
sarvakuṣṭhair vimucyeta vāraiḥ ṣaṭsaptabhiḥ khalu

14.222

pūrvaproktena tailena guṇaistulyaṃ prakīrtitam /
{aṅkolatailapātanavidhiḥ (4)}
mūlānyuttaravāruṇyā jarjarīkṛtya kāñjikaiḥ

14.223

kṣipedaṅkolabījānāṃ peṣikāṃ jarjarīkṛtām /
tattailaṃ ghṛtavatstyānaṃ paraṃ grāhyaṃ yathāvidhi

14.224

{aṅkolatailapātanavidhiḥ (5)}
sampiṣyottaravāruṇyā peṭakāryā dalānyatha /
kāñjikena tatastena kalkena parimardayet

14.225

rajaścāṅkolabījānāṃ tadbaddhvā viralāmbare /
tadvilambyātape tīvre tasyādhaścaṣakaṃ nyaset

14.226

tatra nipatitaṃ tailamādeyaṃ śvitranāśanam /
{aṅkolatailapātanavidhiḥ (6)}
aṅkolabījasambhūtaṃ cūrṇaṃ saṃmardya kāñjikaiḥ

14.227

ekarātroṣitaṃ tattu piṇḍīkṛtya tataḥ param /
svedayet kanduke yantre ghaṭikādvitayaṃ tataḥ

14.228

tāṃ ca piṇḍīṃ dṛḍhe vastre baddhvā niṣpīḍya kāṣṭhataḥ /
adhaḥ pātrasthitaṃ tailaṃ samāhṛtya niyojayet /
evaṃ kandukayantreṇa sarvatailānyupāharet

Original text: Rasendracūḍāmaṇi 3-5, 7-16 · Edition: Siddhinandan Misra, Benares : Chaukhamba Orientalia, 1999 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc