Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasendracūḍāmaṇi 3-5, 7-16 · Chapter 13

13.1

Rcūm, 13
{māṇikyarasāyana}
sujātiguṇamāṇikyabhasma karṣamitaṃ śubham /
kanakābhrakatāmrāṇāṃ kāntasya bhasitaṃ pṛthak

13.2

triguṇatvena saṃvṛddhaṃ mardayet samagandhakaiḥ /
puṭedvanagiriṇḍaiśca pañcavārāṇi yatnataḥ

13.3

evaṃ śilālakābhyāṃ ca puṭennīlāñjanena ca /
tulyagandhāśmasūtābhyāṃ vihitāṃ kajjalīṃ śubhām

13.4

tatastāṃ kajjalīṃ yatnād gṛhītvā tadanantaram /
lohapātre paridrāvya bādareṇālpavahninā

13.5

māṇikyādīni bhasmāni kṣiptvā tatra vimiśrayet /
athārdrakarasaistāṃ tu mardayitvātha kajjalīm

13.6

samyak śuṣkaṃ vicūrṇyātha kṣipedramyakaraṇḍake /
vyoṣājyasammitaṃ hyetanmāṇikyādyaṃ rasāyanam

13.7

vyoṣājyasahitaṃ līḍhaṃ ṣaṇmāsaṃ pathyabhojinā /
nihanti sakalān rogān jarāpalitasaṃyutān

13.8

jīvedvarṣaśataṃ caiva trivārakṛtabhojanaḥ /
kṣayādijān gadān sarvāṃstattadrogānupānataḥ

13.9

{mauktikarasāyanam}
jayantīrasaniṣpiṣṭaṃ śukapicchena māritam /
mauktikaṃ rasamātraṃ hi dviguṇaṃ svarṇabhasmakam

13.10

triguṇaṃ kāntajaṃ bhasma vyomasattvaṃ caturguṇam /
dattvā ca gandhasaubhāgyaṃ śṛṅgavereṇa bhāvitam

13.11

puṭed viṃśativārāṇi vidrāvya paṭagālitam /
sarvatulyena balinā rasena kṛtakajjalīm

13.12

vidrāvya pūrvavad bhasma muktādīnāṃ parikṣipet /
vimiśrya nikṣipettatra kṣīraṃ chāgīsamudbhavam

13.13

saṃśoṣitaṃ vicūrṇyātha kācakūpyāṃ vinikṣipet /
pippalīmadhunā sārdhaṃ sevitaṃ vallamātrayā

13.14

rasāyanavidhānena kurute vatsareṇa hi /
valīpalitanirmuktaṃ vārdhakyena vivarjitam

13.15

śrotradantādisampannaṃ śatāyuṣkaṃ sacakṣuṣam /
mattadantibalopetaṃ vivāde vijayānvitam

13.16

līḍhaṃ madhvājyatailaiśca kaṇopetāśvagandhayā /
kṣayarogaṃ nihantyeva maṇḍalārdhena niścitam

13.17

tattadrogānupānaiśca nihanti sakalāmayān /
vandhyāputrapradaṃ hyetat sūtikāmayanāśanam

13.18

bālānāṃ paramaṃ pathyaṃ vṛṣyamāyuṣyamuttamam /
nāgodaropaviṣṭaṃ ca hanti strīṇāṃ ca vegataḥ

13.19

haiyaṅgavīnasaṃyuktaṃ tavarājena saṃyutam /
garbhiṇīsarvarogeṣu praśastaṃ parikīrtitam

13.20

{pravālarasayana}
catuṣpalaṃ pravālasya bhasmano mṛtatārakam /
tatsamaṃ dviguṇaṃ tāmraṃ pravālādardhamākṣikam

13.21

triṃśadvibhāgikaṃ vajraṃ ṣoḍaśāṃśaṃ ca nīlakam /
vyomasattvaṃ samaṃ sarvaistālakaṃ sarvataḥ samam

13.22

vimardya luṅgatoyena yāvaddinacatuṣṭayam /
sarvārdhaśuddhasūtena tasmād dviguṇagandhakaiḥ

13.23

vihitāṃ kajjalīṃ samyak drāvayitvā yathā purā /
pravālādīni bhasmāni vinikṣipya vimiśrya ca

13.24

nirvāpya goghṛte samyag dvādaśābdapurātane /
śarāvasampuṭe ruddhvā ghṛtāktaṃ svedayecchanaiḥ

13.25

vicūrṇya bhāvayedbhṛṅgarasairvārāṇi sapta ca /
vyoṣājyasahitaṃ hanti jūrtirogaṃ dinaistribhiḥ

13.26

kṣayaṃ ca maṇḍalārdhena grahaṇīṃ pāṇḍukāmale /
kumbhakāmalikārogam udāvartaṃ mahodaram

13.27

pramehaṃ medaso vṛddhiṃ vātavyādhiṃ kaphāmayam /
gudarogaṃ ca mandāgniṃ mūtravātamaśeṣataḥ

13.28

smaramandirajavyādhiṃ vandhyārogāṃs tvagāmayān /
vyoṣājyacitratoyaiśca hyanupānamaśeṣataḥ

13.29

bhūyo bhūyo visūcyartir dehino yasya jāyate /
raso'yaṃ tasya dātavyo maṇḍalānāṃ trayaṃ khalu /
āmaroge ca dātavyo bhiṣagbhirvatsarāvadhi

13.30

{tārkṣyarasāyana}
tārkṣyabhasma tu śāṇaikaṃ vajrabhasma tadardhakam /
mṛtasvarṇārkakāntānāṃ niṣkadvayamitaṃ pṛthak

13.31

lohabhasma mṛtaṃ sūtaṃ sarvamekatra mardayet /
puṭedviṃśativārāṇi puṭaiḥ kukkuṭasaṃjñakaiḥ

13.32

amṛtāmbusamāyuktaiḥ śilāgandhakatālakaiḥ /
saptavāraṃ dravaiḥ sārdhaṃ daśabhiḥ piṣṭakaiḥ puṭet

13.33

evaṃ siddhaṃ prabhāvāḍhyaṃ tārkṣyaṃ nāma rasāyanam /
citrakārdrakarasopetaṃ pītaṃ rājikayā mitam

13.34

tridoṣajān gadānsarvān kaphavātodbhavānapi /
asādhyān sarvavaidyānāṃ bheṣajānāṃ ca koṭibhiḥ /
karoti kṣudhamatyarthaṃ bhuktaṃ jarayati kṣaṇāt

13.35

{puṣparāgarasāyana}
puṣparāgodbhavaṃ bhasma palārdhapramitaṃ śubham /
tadardhaṃ pītakācaṃ ca tadardhaṃ tāmrabhasmakam

13.36

tāmrasyārdhaṃ ca rajataṃ jātarūpaṃ tadardhakam /
vajrabhasma tadardhaṃ ca sarvatulyaṃ mṛtābhrakam

13.37

tatsamaṃ sūryakāntaṃ ca māritaṃ balinā saha /
tulyena balinā sārdhaṃ daśavāraṃ puṭet khalu

13.38

nīlāñjanālatāpyānāṃ pṛthak tāni puṭāni ca /
iti siddhamidaṃ proktaṃ puṣparāgarasāyanam

13.39

kṣayādisarvarogaghnaṃ kuṣṭhavyādhiharaṃ param /
gudagulmārttiśamanaṃ putrīyaṃ vṛṣyamuttamam

13.40

rasāyanaṃ tathā caitat kṣipraṃ gulmaharaṃ striyāḥ /
dīpanaṃ paramaṃ proktaṃ kāmalāpāṇḍunāśanam /
bahunātra kimuktena sarvarogavināśanam

13.41

{vajrarasāyana}
ekakarṣaṃ mṛtaṃ vajraṃ tāvadbhūnāgasattvakam /
tataśca dviguṇaṃ svarṇaṃ svarṇatulyaṃ khasattvakam

13.42

tāvanmātraṃ ca kāntāyaḥ sarvaṃ vāritaraṃ kṛtam /
aṣṭamāṃśaśca sūtasya sarvebhyaḥ parikīrtitaḥ

13.43

śukapicchaḥ samaḥ sarvair mardayeccaṇakāmlakaiḥ /
vidhāya golakaṃ ramyaṃ chāyāśuṣkaṃ samācaret

13.44

tato bhūnāgasattvaṃ hi gandhakena samaṃ kṣipet /
puṭitaṃ śatavārāṇi śataṃ vārāṇi tāpyakaiḥ

13.45

sūryaparṇaiśca dugdhairvā vārāṇāṃ viṃśatiṃ tataḥ /
guñjāṭaṅkaṇasikthaiśca bhūnāgasya rajovṛtam

13.46

vartayitvā tu taṃ golaṃ kalkenānena lepayet /
ardhāṅguladalenātha pariśoṣya kharātape

13.47

nikṣiped vālukāyantre prapaceddinapañcakam /
tatastrikoṇagaṇḍīradugdhairgandhakasaṃyutaiḥ

13.48

mardayitvā tu taṃ golaṃ puṭedvārāṇi viṃśatim /
paṭacūrṇaṃ tataḥ kṛtvā kṣipedantaḥkaraṇḍake

13.49

guñjāmitaṃ bhajedenaṃ ramyaṃ vajrarasāyanam /
jñātājñāteṣu sarveṣu gadeṣu vividheṣu ca

13.50

tattadrogānupānena dātavyaṃ bhiṣajā khalu /
na so'sti rogo loke'sminyo hyanena na śāmyati

13.51

rasāyanaprakāreṇa sevito maṇḍalatrayam /
dehasiddhiṃ karotyeva viśvavismayakāriṇīm /
bilvamekaṃ vinā sarvaṃ pathyamatra prakīrtitam

13.52

{nīlarasāyana}
nīlaratnakṛtaṃ bhasma palamātraṃ ca hīrakam /
svarṇaṃ raupyaṃ ca kāntaṃ ca tāpyakaṃ nṛpavartakam

13.53

samāṃśaṃ sarvametat syāt sarvatulyaṃ ca śulvakam /
sarvametanmṛtaṃ grāhyaṃ samagandhakasaṃyutam

13.54

mardayet kaṅguṇītailairyāvatsyāddivasāṣṭakam /
ūrdhvādho gandhakaṃ dattvā puṭedvārāṇi viṃśatim

13.55

śvetamuṇḍīrasaiḥ paścādbhāvayet saptavārakam /
iti siddhaṃ prabhāvāḍhyaṃ ramyaṃ nīlarasāyanam

13.56

nihanti sakalānrogānguñjāmātraṃ niṣevitam /
jvaraṃ pāṇḍuṃ kṣayaṃ kāsaṃ śūlamarśaśca gulmakam

13.57

udaraṃ kuṣṭharogaṃ ca śvāsaṃ pañcavidhaṃ tathā /
tattadbhaiṣajyayogena tattadroganibarhaṇam

13.58

{gomedarasāyana}
gomedaṃ gandhayogena lakucadravayoginā /
puṭitvā daśavāraiśca jātaṃ bhasma palonmitam

13.59

suvarṇaṃ rajataṃ kāntaṃ sarvamauṣadhamāritam /
krāmaṇaṃ pādapādena prasitaṃ cūlikāmbunā

13.60

tāpyaṃ gandharvatailena puṭitaṃ daśavārakam /
nirutthaṃ jāyate bhasma sarvathaiva guṇādhikam

13.61

tadardhasūtagandhābhyāṃ kṛtakajjalikādrutau /
pūrvabhasmatrayaṃ kṣiptvā vimiśrya ca samāharet

13.62

vicūrṇya muṇḍikādrāvairbhāvayet saptavārakam /
paṭacūrṇaṃ vidhāyātha kṣipedantaḥkaraṇḍake

13.63

idaṃ hi paramaṃ śreṣṭhaṃ gomedakarasāyanam /
yojyaṃ sarveṣu rogeṣu tattadrogānupānataḥ

13.64

karoti dīpanaṃ tīvraṃ sarvārhaṃ ca priyaṃkaram /
dadāti paramāṃ puṣṭiṃ balaṃ bhīmabalopamam /
paramaṃ vṛṣyamāyuṣyaṃ netryaṃ mukhagadāpaham

13.65

{vaidūryarasāyana}
kāntakalkena vaidūryaṃ saha gandhena māritam /
tadbhasmanāṣṭaśāṇena tadardhaṃ mṛtahema ca

13.66

tayoḥ samaṃ tīkṣṇarajo mṛtaṃ rūpyaṃ ca tatsamam /
mṛtaṃ ca vimalaṃ sarvaiḥ samaṃ sarvaṃ vimarditam

13.67

militaṃ mocasāreṇa golīkṛtya viśoṣayet /
aṅgulārdhadalenaiva śilājena vimardayet

13.68

vālukāyantramadhyasthaṃ pakṣārdhaṃ śanakaiḥ pacet /
svataḥ śītaṃ samāhṛtya kumārīmūlasārataḥ

13.69

mardayitvā viśoṣyātha pīlumūlajalaistathā /
tathaiva citramūlādbhiḥ kanthārīmūlasārataḥ

13.70

cirabilvabhavaistoyair viśoṣya ca vicūrṇya ca /
mṛtasaṃjīvanaṃ hyetad vaidūryakarasāyanam

13.71

ārdrakadravasaṃyuktaṃ guñjāmātraṃ rasāyanam /
dātavyaṃ citratoyairvā sannipāte visaṃjñake

13.72

dantabandhe tu saṃjāte vallamātramamuṃ rasam /
pādayorgharṣayedyatnāt tataśceṣṭāmavāpnuyāt

13.73

jātaceṣṭasya salilaṃ mūrdhni śītaṃ vinikṣipet /
śatakumbhamitaṃ svādu tīvrā kṣujjāyate tataḥ

13.74

yat kiṃcid yācate tasmai tattaddeyamabhīpsitam /
āyuṣye vidyamāne sa sukhī jīvati mānavaḥ

13.75

tridoṣajātarogeṣu dātavyaṃ taṇḍulonmitam /
palārdhasitayā yuktamanyathā hanti rogiṇam

13.76

ekadoṣodbhave roge saṃsargajanite tathā /
na dātavyaṃ hi bhiṣajā vaidūryakarasāyanam

13.77

dhṛtāni vā tāni samarcitāni sujātiyuktāni ca saṃstutāni /
haranti ratnānyakhilaṃ duriṣṭaṃ kurvantyabhīṣṭaṃ satataṃ yatheṣṭam

13.78

harantyalakṣmīṃ satataṃ samastān duṣkarmajātān iha sarvarogān /
āyuṣyakārīṇi hitāni sarvaratnaprasūtāni rasāyanāni

Original text: Rasendracūḍāmaṇi 3-5, 7-16 · Edition: Siddhinandan Misra, Benares : Chaukhamba Orientalia, 1999 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc