Rasendracūḍāmaṇi 3-5, 7-16 · Chapter 13
Rcūm, 13
{māṇikyarasāyana}
sujātiguṇamāṇikyabhasma karṣamitaṃ śubham /
kanakābhrakatāmrāṇāṃ kāntasya bhasitaṃ pṛthak
triguṇatvena saṃvṛddhaṃ mardayet samagandhakaiḥ /
puṭedvanagiriṇḍaiśca pañcavārāṇi yatnataḥ
evaṃ śilālakābhyāṃ ca puṭennīlāñjanena ca /
tulyagandhāśmasūtābhyāṃ vihitāṃ kajjalīṃ śubhām
tatastāṃ kajjalīṃ yatnād gṛhītvā tadanantaram /
lohapātre paridrāvya bādareṇālpavahninā
māṇikyādīni bhasmāni kṣiptvā tatra vimiśrayet /
athārdrakarasaistāṃ tu mardayitvātha kajjalīm
samyak śuṣkaṃ vicūrṇyātha kṣipedramyakaraṇḍake /
vyoṣājyasammitaṃ hyetanmāṇikyādyaṃ rasāyanam
vyoṣājyasahitaṃ līḍhaṃ ṣaṇmāsaṃ pathyabhojinā /
nihanti sakalān rogān jarāpalitasaṃyutān
jīvedvarṣaśataṃ caiva trivārakṛtabhojanaḥ /
kṣayādijān gadān sarvāṃstattadrogānupānataḥ
{mauktikarasāyanam}
jayantīrasaniṣpiṣṭaṃ śukapicchena māritam /
mauktikaṃ rasamātraṃ hi dviguṇaṃ svarṇabhasmakam
triguṇaṃ kāntajaṃ bhasma vyomasattvaṃ caturguṇam /
dattvā ca gandhasaubhāgyaṃ śṛṅgavereṇa bhāvitam
puṭed viṃśativārāṇi vidrāvya paṭagālitam /
sarvatulyena balinā rasena kṛtakajjalīm
vidrāvya pūrvavad bhasma muktādīnāṃ parikṣipet /
vimiśrya nikṣipettatra kṣīraṃ chāgīsamudbhavam
saṃśoṣitaṃ vicūrṇyātha kācakūpyāṃ vinikṣipet /
pippalīmadhunā sārdhaṃ sevitaṃ vallamātrayā
rasāyanavidhānena kurute vatsareṇa hi /
valīpalitanirmuktaṃ vārdhakyena vivarjitam
śrotradantādisampannaṃ śatāyuṣkaṃ sacakṣuṣam /
mattadantibalopetaṃ vivāde vijayānvitam
līḍhaṃ madhvājyatailaiśca kaṇopetāśvagandhayā /
kṣayarogaṃ nihantyeva maṇḍalārdhena niścitam
tattadrogānupānaiśca nihanti sakalāmayān /
vandhyāputrapradaṃ hyetat sūtikāmayanāśanam
bālānāṃ paramaṃ pathyaṃ vṛṣyamāyuṣyamuttamam /
nāgodaropaviṣṭaṃ ca hanti strīṇāṃ ca vegataḥ
haiyaṅgavīnasaṃyuktaṃ tavarājena saṃyutam /
garbhiṇīsarvarogeṣu praśastaṃ parikīrtitam
{pravālarasayana}
catuṣpalaṃ pravālasya bhasmano mṛtatārakam /
tatsamaṃ dviguṇaṃ tāmraṃ pravālādardhamākṣikam
triṃśadvibhāgikaṃ vajraṃ ṣoḍaśāṃśaṃ ca nīlakam /
vyomasattvaṃ samaṃ sarvaistālakaṃ sarvataḥ samam
vimardya luṅgatoyena yāvaddinacatuṣṭayam /
sarvārdhaśuddhasūtena tasmād dviguṇagandhakaiḥ
vihitāṃ kajjalīṃ samyak drāvayitvā yathā purā /
pravālādīni bhasmāni vinikṣipya vimiśrya ca
nirvāpya goghṛte samyag dvādaśābdapurātane /
śarāvasampuṭe ruddhvā ghṛtāktaṃ svedayecchanaiḥ
vicūrṇya bhāvayedbhṛṅgarasairvārāṇi sapta ca /
vyoṣājyasahitaṃ hanti jūrtirogaṃ dinaistribhiḥ
kṣayaṃ ca maṇḍalārdhena grahaṇīṃ pāṇḍukāmale /
kumbhakāmalikārogam udāvartaṃ mahodaram
pramehaṃ medaso vṛddhiṃ vātavyādhiṃ kaphāmayam /
gudarogaṃ ca mandāgniṃ mūtravātamaśeṣataḥ
smaramandirajavyādhiṃ vandhyārogāṃs tvagāmayān /
vyoṣājyacitratoyaiśca hyanupānamaśeṣataḥ
bhūyo bhūyo visūcyartir dehino yasya jāyate /
raso'yaṃ tasya dātavyo maṇḍalānāṃ trayaṃ khalu /
āmaroge ca dātavyo bhiṣagbhirvatsarāvadhi
{tārkṣyarasāyana}
tārkṣyabhasma tu śāṇaikaṃ vajrabhasma tadardhakam /
mṛtasvarṇārkakāntānāṃ niṣkadvayamitaṃ pṛthak
lohabhasma mṛtaṃ sūtaṃ sarvamekatra mardayet /
puṭedviṃśativārāṇi puṭaiḥ kukkuṭasaṃjñakaiḥ
amṛtāmbusamāyuktaiḥ śilāgandhakatālakaiḥ /
saptavāraṃ dravaiḥ sārdhaṃ daśabhiḥ piṣṭakaiḥ puṭet
evaṃ siddhaṃ prabhāvāḍhyaṃ tārkṣyaṃ nāma rasāyanam /
citrakārdrakarasopetaṃ pītaṃ rājikayā mitam
tridoṣajān gadānsarvān kaphavātodbhavānapi /
asādhyān sarvavaidyānāṃ bheṣajānāṃ ca koṭibhiḥ /
karoti kṣudhamatyarthaṃ bhuktaṃ jarayati kṣaṇāt
{puṣparāgarasāyana}
puṣparāgodbhavaṃ bhasma palārdhapramitaṃ śubham /
tadardhaṃ pītakācaṃ ca tadardhaṃ tāmrabhasmakam
tāmrasyārdhaṃ ca rajataṃ jātarūpaṃ tadardhakam /
vajrabhasma tadardhaṃ ca sarvatulyaṃ mṛtābhrakam
tatsamaṃ sūryakāntaṃ ca māritaṃ balinā saha /
tulyena balinā sārdhaṃ daśavāraṃ puṭet khalu
nīlāñjanālatāpyānāṃ pṛthak tāni puṭāni ca /
iti siddhamidaṃ proktaṃ puṣparāgarasāyanam
kṣayādisarvarogaghnaṃ kuṣṭhavyādhiharaṃ param /
gudagulmārttiśamanaṃ putrīyaṃ vṛṣyamuttamam
rasāyanaṃ tathā caitat kṣipraṃ gulmaharaṃ striyāḥ /
dīpanaṃ paramaṃ proktaṃ kāmalāpāṇḍunāśanam /
bahunātra kimuktena sarvarogavināśanam
{vajrarasāyana}
ekakarṣaṃ mṛtaṃ vajraṃ tāvadbhūnāgasattvakam /
tataśca dviguṇaṃ svarṇaṃ svarṇatulyaṃ khasattvakam
tāvanmātraṃ ca kāntāyaḥ sarvaṃ vāritaraṃ kṛtam /
aṣṭamāṃśaśca sūtasya sarvebhyaḥ parikīrtitaḥ
śukapicchaḥ samaḥ sarvair mardayeccaṇakāmlakaiḥ /
vidhāya golakaṃ ramyaṃ chāyāśuṣkaṃ samācaret
tato bhūnāgasattvaṃ hi gandhakena samaṃ kṣipet /
puṭitaṃ śatavārāṇi śataṃ vārāṇi tāpyakaiḥ
sūryaparṇaiśca dugdhairvā vārāṇāṃ viṃśatiṃ tataḥ /
guñjāṭaṅkaṇasikthaiśca bhūnāgasya rajovṛtam
vartayitvā tu taṃ golaṃ kalkenānena lepayet /
ardhāṅguladalenātha pariśoṣya kharātape
nikṣiped vālukāyantre prapaceddinapañcakam /
tatastrikoṇagaṇḍīradugdhairgandhakasaṃyutaiḥ
mardayitvā tu taṃ golaṃ puṭedvārāṇi viṃśatim /
paṭacūrṇaṃ tataḥ kṛtvā kṣipedantaḥkaraṇḍake
guñjāmitaṃ bhajedenaṃ ramyaṃ vajrarasāyanam /
jñātājñāteṣu sarveṣu gadeṣu vividheṣu ca
tattadrogānupānena dātavyaṃ bhiṣajā khalu /
na so'sti rogo loke'sminyo hyanena na śāmyati
rasāyanaprakāreṇa sevito maṇḍalatrayam /
dehasiddhiṃ karotyeva viśvavismayakāriṇīm /
bilvamekaṃ vinā sarvaṃ pathyamatra prakīrtitam
{nīlarasāyana}
nīlaratnakṛtaṃ bhasma palamātraṃ ca hīrakam /
svarṇaṃ raupyaṃ ca kāntaṃ ca tāpyakaṃ nṛpavartakam
samāṃśaṃ sarvametat syāt sarvatulyaṃ ca śulvakam /
sarvametanmṛtaṃ grāhyaṃ samagandhakasaṃyutam
mardayet kaṅguṇītailairyāvatsyāddivasāṣṭakam /
ūrdhvādho gandhakaṃ dattvā puṭedvārāṇi viṃśatim
śvetamuṇḍīrasaiḥ paścādbhāvayet saptavārakam /
iti siddhaṃ prabhāvāḍhyaṃ ramyaṃ nīlarasāyanam
nihanti sakalānrogānguñjāmātraṃ niṣevitam /
jvaraṃ pāṇḍuṃ kṣayaṃ kāsaṃ śūlamarśaśca gulmakam
udaraṃ kuṣṭharogaṃ ca śvāsaṃ pañcavidhaṃ tathā /
tattadbhaiṣajyayogena tattadroganibarhaṇam
{gomedarasāyana}
gomedaṃ gandhayogena lakucadravayoginā /
puṭitvā daśavāraiśca jātaṃ bhasma palonmitam
suvarṇaṃ rajataṃ kāntaṃ sarvamauṣadhamāritam /
krāmaṇaṃ pādapādena prasitaṃ cūlikāmbunā
tāpyaṃ gandharvatailena puṭitaṃ daśavārakam /
nirutthaṃ jāyate bhasma sarvathaiva guṇādhikam
tadardhasūtagandhābhyāṃ kṛtakajjalikādrutau /
pūrvabhasmatrayaṃ kṣiptvā vimiśrya ca samāharet
vicūrṇya muṇḍikādrāvairbhāvayet saptavārakam /
paṭacūrṇaṃ vidhāyātha kṣipedantaḥkaraṇḍake
idaṃ hi paramaṃ śreṣṭhaṃ gomedakarasāyanam /
yojyaṃ sarveṣu rogeṣu tattadrogānupānataḥ
karoti dīpanaṃ tīvraṃ sarvārhaṃ ca priyaṃkaram /
dadāti paramāṃ puṣṭiṃ balaṃ bhīmabalopamam /
paramaṃ vṛṣyamāyuṣyaṃ netryaṃ mukhagadāpaham
{vaidūryarasāyana}
kāntakalkena vaidūryaṃ saha gandhena māritam /
tadbhasmanāṣṭaśāṇena tadardhaṃ mṛtahema ca
tayoḥ samaṃ tīkṣṇarajo mṛtaṃ rūpyaṃ ca tatsamam /
mṛtaṃ ca vimalaṃ sarvaiḥ samaṃ sarvaṃ vimarditam
militaṃ mocasāreṇa golīkṛtya viśoṣayet /
aṅgulārdhadalenaiva śilājena vimardayet
vālukāyantramadhyasthaṃ pakṣārdhaṃ śanakaiḥ pacet /
svataḥ śītaṃ samāhṛtya kumārīmūlasārataḥ
mardayitvā viśoṣyātha pīlumūlajalaistathā /
tathaiva citramūlādbhiḥ kanthārīmūlasārataḥ
cirabilvabhavaistoyair viśoṣya ca vicūrṇya ca /
mṛtasaṃjīvanaṃ hyetad vaidūryakarasāyanam
ārdrakadravasaṃyuktaṃ guñjāmātraṃ rasāyanam /
dātavyaṃ citratoyairvā sannipāte visaṃjñake
dantabandhe tu saṃjāte vallamātramamuṃ rasam /
pādayorgharṣayedyatnāt tataśceṣṭāmavāpnuyāt
jātaceṣṭasya salilaṃ mūrdhni śītaṃ vinikṣipet /
śatakumbhamitaṃ svādu tīvrā kṣujjāyate tataḥ
yat kiṃcid yācate tasmai tattaddeyamabhīpsitam /
āyuṣye vidyamāne sa sukhī jīvati mānavaḥ
tridoṣajātarogeṣu dātavyaṃ taṇḍulonmitam /
palārdhasitayā yuktamanyathā hanti rogiṇam
ekadoṣodbhave roge saṃsargajanite tathā /
na dātavyaṃ hi bhiṣajā vaidūryakarasāyanam
dhṛtāni vā tāni samarcitāni sujātiyuktāni ca saṃstutāni /
haranti ratnānyakhilaṃ duriṣṭaṃ kurvantyabhīṣṭaṃ satataṃ yatheṣṭam
harantyalakṣmīṃ satataṃ samastān duṣkarmajātān iha sarvarogān /
āyuṣyakārīṇi hitāni sarvaratnaprasūtāni rasāyanāni
Original text: Rasendracūḍāmaṇi 3-5, 7-16 · Edition: Siddhinandan Misra, Benares : Chaukhamba Orientalia, 1999 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0