Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasendracūḍāmaṇi 3-5, 7-16 · Chapter 12

12.1

Rcūm, 12
{jewels}
māṇikyamuktāphalavidrumāṇi tārkṣyaṃ ca puṣpaṃ bhiduraṃ ca nīlam /
gomedakaṃ cātha vidūrakaṃ ca krameṇa ratnāni navagrahāṇām

12.2

grahānumaitryā kuruvindapuṣpapravālamuktāphalatārkṣyavajram /
nīlākhyagomedavidūrakaṃ ca krameṇa mudrādhṛtamiṣṭasiddhyai

12.3

rase rasāyane dāne dhāraṇe ca devatārcane /
sulakṣmāṇi sujātīni ratnānyuktāni siddhaye

12.4

{ruby:: subtypes}
māṇikyaṃ padmarāgākhyaṃ dvitīyaṃ nīlagandhi ca /
{ruby:: parīkṣā:: good quality}
śītaṃ kuśeśayacchāyaṃ svacchaṃ snigdhaṃ guru sphuṭam

12.5

vṛttāyattaṃ samagātraṃ māṇikyaṃ śreṣṭhamucyate /
{nīlagandhi:: parīkṣā}
nīlaṃ gaṅgāmbusambhūtaṃ nīlagarbhāruṇacchavi /
pūrvamāṇikyavacchreṣṭhaṃ māṇikyaṃ nīlagandhi tat

12.6

{ruby:: parīkṣā:: bad quality}
randhrakārkaśyamālinyaraukṣyavaiśadyasaṃyutam /
cipiṭaṃ laghu vakraṃ ca māṇikyaṃ duṣṭam aṣṭadhā

12.7

{ruby:: medic. properties}
māṇikyaṃ dīpanaṃ vṛṣyaṃ kaphavātakṣayārtihṛt /
bhūtavaitālapāpaghnaṃ karmajavyādhināśanam

12.8

{mauktika:: parīkṣā:: good quality}
hlādi śvetaṃ laghu snigdhaṃ raśmivannirmalaṃ mahat /
khyātaṃ toyaprabhaṃ vṛttaṃ mauktikaṃ navadhā śubham

12.9

{mauktika:: parīkṣā:: bad quality}
rūkṣāṅgaṃ nirjalaṃ śyāmaṃ tāmrābhaṃ lavaṇopamam /
ardhaśubhraṃ ca vikaṭaṃ granthilaṃ mauktikaṃ tyajet

12.10

{pearl:: medic. properties}
kaphapittakṣayadhvaṃsi kāsaśvāsāgnimāndyanut /
puṣṭidaṃ vṛṣyamāyuṣyaṃ dāhaghnaṃ mauktikaṃ matam

12.11

{coral:: parīkṣā:: good quality}
pakvabimbaphalacchāyaṃ vṛttāyattam avakrakam /
snigdham avraṇakaṃ sthūlaṃ pravālaṃ saptadhā matam

12.12

{coral:: parīkṣā:: bad quality}
pāṇḍuraṃ dhūsaraṃ rūkṣaṃ savraṇaṃ koṭarānvitam /
nirbhāraṃ śubhravarṇaṃ ca pravālaṃ neṣyate'ṣṭadhā

12.13

{coral:: medic. properties}
kṣayapittāsrakāsaghnaṃ dīpanaṃ pācanaṃ laghu /
viṣabhūtādiśamanaṃ vidrumaṃ netraroganut

12.14

{emerald:: parīkṣā:: good quality}
haridvarṇaṃ guru snigdhaṃ sphuradraśmicayaṃ śubham /
masṛṇaṃ bhāsuraṃ tārkṣyaṃ gātraṃ saptaguṇaṃ matam

12.15

{emerald:: parīkṣā:: bad quality}
kapiśaṃ karkaśaṃ nīlaṃ pāṇḍu kṛṣṇaṃ salāghavam /
cipiṭaṃ vikaṭaṃ kṛṣṇaṃ rūkṣaṃ tārkṣyaṃ na śasyate

12.16

{emerald:: medic. properties}
jvarachardiviṣaśvāsasannipātāgnimāndyanut /
durnāmapāṇḍuśophaghnaṃ tārkṣyamojovivardhanam

12.17

{puṣparāga:: parīkṣā:: good quality}
puṣparāgaṃ guru snigdhaṃ svacchaṃ sthūlaṃ samaṃ mṛdu /
karṇikāraprasūnābhaṃ masṛṇaṃ śubhamaṣṭadhā

12.18

{puṣparāga:: parīkṣā:: bad quality}
niṣprabhaṃ karkaśaṃ rūkṣaṃ pītaṃ śyāmaṃ natonnatam /
kapilaṃ kapiśaṃ pāṇḍu puṣparāgaṃ parityajet

12.19

{puṣparāga:: medic. properties}
puṣparāgaṃ viṣachardikaphavātāgnimāndyanut /
dāhakuṣṭhapraśamanaṃ dīpanaṃ laghu pācanam

12.20

{vajra:: subtypes:: gender}
vajraṃ ca trividhaṃ proktaṃ naro nārī napuṃsakam /
pūrvaṃ pūrvaṃ mahāśreṣṭhaṃ rasavīryavipākataḥ

12.21

{vajra:: puṃvajra}
aṣṭāsraṃ cāṣṭaphalakaṃ ṣaṭkoṇam atibhāsuram /
ambudendradhanurvāri naraṃ puṃvajramucyate

12.22

{strīvajra}
tadeva cipiṭākāraṃ strīvajraṃ varttulāyatam /
{napuṃsaka}
varttulaṃ kuṇṭhakoṇāgraṃ kiṃcidguru napuṃsakam

12.23

strīpuṃnapuṃsakaṃ vajraṃ yojyaṃ strīpuṃnapuṃsake /
vyatyāsānnaiva phaladaṃ puṃvajreṇa vinā kvacit

12.24

{vajra:: subtypes:: colour}
śvetādivarṇabhedena tadekaikaṃ caturvidham /
brahmakṣatriyaviṭśūdraṃ svasvavarṇaphalapradam

12.25

uttamottamavarṇaṃ hi nīcavarṇe phalapradam /
nyāyo'yaṃ bhairaveṇoktaṃ padārtheṣvakhileṣvapi

12.26

{vajra:: medic. properties}
āyuṣpradaṃ jhaṭiti sadguṇadaṃ ca vṛṣyaṃ doṣatrayapraśamanaṃ sakalāmayaghnam /
sūtendrabandhavadhasadguṇakṛt pradīpi mṛtyuṃ jayed amṛtopamayeva vajram

12.27

{jewels:: pañcadoṣa}
grāsastrāsaśca binduśca rekhā ca jalagarbhatā /
sarvaratneṣvamī pañca doṣāḥ sādhāraṇā matāḥ

12.28

kṣetratoyabhavā doṣā ratneṣu na laganti ca /
bhairavastu punaḥ prāha doṣo doṣe'sti sarvathā

12.29

{vajra:: śodhana}
kulatthakvāthake svinnaṃ kodravakvathitena vā /
ekayāmāvadhi svinnaṃ vajraṃ śudhyati niścitam

12.30

{vajra:: māraṇa}
vajraṃ matkuṇarakteṇa caturvāraṃ vibhāvitam /
sugandhamūṣikāmāṃsair vartitaiḥ pariveṣṭya ca

12.31

puṭet puṭairvarāhākhyaistriṃśadvāraṃ tataḥ param /
dhmātvā dhmātvā śataṃ vārān kulatthakvāthake kṣipet

12.32

anyairuktaṃ śataṃ vārān kartavyo'yaṃ vidhikramaḥ /
{vajra:: māraṇa:: vāritara}
kulatthakvāthasaṃyuktalakucadravapiṣṭayā

12.33

śilayā liptamūṣāyāṃ vajraṃ kṣiptvā nirudhya ca /
aṣṭavāraṃ puṭet samyagviśuṣkair vanakotpalaiḥ

12.34

śatavāraṃ tato dhmātvā nikṣiptaṃ śuddhapārade /
niścitaṃ mriyate vajraṃ bhasma vāritaraṃ bhavet

12.35

satyavāk somasenānīr etadvajrasya māraṇam /
dṛṣṭapratyayasaṃyuktamuktavān rasakautukī

12.36

{vajra:: māraṇa}
viliptaṃ matkuṇasyāsraiḥ saptavāraṃ viśoṣitam /
kāsamardarasāpūrṇalohapātre niveśitam

12.37

saptavāraṃ paridhmātaṃ vajrabhasma bhavet khalu /
brahmajyotirmunīndreṇa kramo'yaṃ parikīrtitaḥ

12.38

{vajra:: māraṇa}
nīlajyotirlatākande ghṛṣṭaṃ gharme viśoṣitam /
vajraṃ bhasmatvamāyāti karmavajjñānavahninā

12.39

{vajra:: māraṇa}
madanasya phalodbhūtarasena kṣoṇināgakaiḥ /
kṛtakalkena saṃlipya puṭed viṃśativārakam

12.40

tadvajraṃ cūrṇayitvātha kiṃciṭ ṭaṅkaṇasaṃyutam

12.41

kharabhūnāgasattvena viṃśenāvartayed dhruvam /
tulyasvarṇena taddhmātaṃ yojanīyaṃ rasādiṣu

12.42

triguṇena rasenaiva vimardya guṭikīkṛtam /
mukhe dhṛtaṃ karotyāśu caladantavibandhanam

12.43

{vajra:: mṛta:: medic. use}
triṃśadbhāgamitaṃ hi vajrabhasitaṃ svarṇaṃ kalābhāgikaṃ tāraṃ cāṣṭaguṇaṃ śivāmṛtavaraṃ rudrāṃśakaṃ cābhrakam /
pādāṃśaṃ khalu tāpyakaṃ vasuguṇaṃ vaikrāntakaṃ ṣaḍguṇaṃ bhāgo'pyuktarasādraso'yamuditaḥ ṣāḍguṇyasaṃsiddhaye

12.44

{sapphire:: subtpyes}
jalanīlendranīlaṃ ca śakranīlaṃ tayorvaram /
{jalanīla:: parīkṣā}
śvaityagarbhitanīlābhaṃ laghu tajjalanīlakam /
{indranīla:: parīkṣā}
kārṣṇyagarbhitanīlābhaṃ sabhāraṃ śakranīlakam

12.45

{sapphire:: parīkṣā:: good quality}
ekacchāyaṃ guru snigdhaṃ svacchaṃ piṇḍitavigraham /
mṛdu madhyollasajjyotiḥ saptadhā nīlamuttamam

12.46

{jalanīla:: parīkṣā}
komalaṃ vihitaṃ varṇaṃ nirbhāraṃ raktagandhi ca /
cipiṭābhaṃ sarūkṣaṃ ca jalanīlaṃ ca saptadhā

12.47

{sapphire:: medic. properties}
kāsaśvāsaharaṃ vṛṣyaṃ tridoṣaghnaṃ sudīpanam /
viṣamajvaradurnāmapāpaghnaṃ nīlamīritam

12.48

{gomeda:: nirukti}
gomedaḥsamarāgatvād gomedaṃ ratnamucyate /
{gomeda:: parīkṣā:: good quality}
susvacchagojalacchāyaṃ svacchaṃ snigdhaṃ samaṃ guru /
nirdalaṃ masṛṇaṃ dīptaṃ śastaṃ gomedamaṣṭadhā

12.49

{gomeda:: parīkṣā:: bad quality}
vicchāyaṃ laghu rūkṣāṅgaṃ cipiṭaṃ paṭalānvitam /
niṣprabhaṃ pītakācābhaṃ gomedaṃ na śubhāvaham

12.50

{gomeda:: medic. properties}
gomedaṃ kaphapittaghnaṃ kṣayapāṇḍukṣayaṃkaram /
dīpanaṃ pācanaṃ rucyaṃ tvacyaṃ buddhiprabodhanam

12.51

{vaiḍūrya:: parīkṣā:: good quality}
vaiḍūryaṃ śyāmaśubhrābhaṃ samaṃ svacchaṃ guru sphuṭam /
bhramacchubhrottarīyeṇa garbhitaṃ śubhamīritam

12.52

{vaiḍūrya:: parīkṣā:: bad quality}
śyāmaṃ toyasamacchāyaṃ cipiṭaṃ laghu karkaśam /
raktagarbhottarīyaṃ ca vaiḍūryaṃ naiva śasyate

12.53

{vaiḍūrya:: medic. properties}
vaiḍūryaṃ raktapittaghnaṃ prajñāyurbalavardhanam /
pittapradhānarogaghnaṃ dīpanaṃ malamocanam

12.54

{jewels:: śodhana}
śudhyatyamlena māṇikyaṃ jayantyā mauktikaṃ tathā /
vidrumaṃ kṣāravargeṇa tārkṣyaṃ godugdhatastathā

12.55

puṣparāgaṃ ca dhānyāmlaiḥ kulatthakvāthasaṃyutaiḥ /
taṇḍulīyajalairvajraṃ nīlaṃ nīlīrasena ca /
rocanābhiśca gomedaṃ vaiḍūryaṃ triphalājalaiḥ

12.56

{jewels:: māraṇa}
lakucadrāvasampiṣṭaiḥ śilāgandhakatālakaiḥ /
vajraṃ vinānyaratnāni mriyante'ṣṭapuṭaiḥ khalu

12.57

{jewels:: druti}
rāmaṭhaṃ pañcalavaṇaṃ kṣārāṇāṃ tritayaṃ tathā /
māṃsadrāvyamlavetaśca cūlikālavaṇaṃ tathā

12.58

sthalakumbhīphalaṃ pakvaṃ tathā jvālāmukhī śubhā /
dravantī ca rudantī ca payasyā citramūlakam

12.59

dugdhaṃ snuhyāstathārkasya sarvaṃ saṃmardyaṃ yatnataḥ /
golaṃ vidhāya tanmadhye prakṣipettadanantaram

12.60

guṇavantyeva ratnāni jātimanti śubhāni ca /
bhūrje taṃ golakaṃ kṛtvā sūtreṇāveṣṭya yatnataḥ

12.61

punarvastreṇa saṃveṣṭya dolāyantre nidhāya ca /
sarvāmlayuktasaṃdhānaparipūrṇaghaṭodare

12.62

ahorātratrayaṃ yāvatsvedayettīvravahninā /
tasmādāhṛtya saṃkṣālya ratnajāṃ drutimāharet

12.63

ratnatulyaprabhā laghvī dehalohakarī śubhā /
durmelā rasarājena naikatvaṃ yāti tena sā

12.64

rāmaṭhādikavargeṇa pramilati na saṃśayaḥ /
suprasanne mahādeve drutiḥ kasya na sidhyati

12.65

durlabhā vaiṣṇavī bhaktirdurlabhaṃ rasabandhanam /
durlabhātra drutirloke svalpabhāgyavatāṃ nṛṇām

12.66

sūryādigrahanigrahāpaharaṇaṃ dīrghāyurārogyadaṃ saubhāgyodayabhāgyavaśyavibhavotsāhapradaṃ dhairyakṛt /
duḥchāyāṃcaladhūlisaṅgatibhavālakṣmīharaṃ sarvadā ratnānāṃ paridhāraṇaṃ nigaditaṃ bhūtādinirṇāśanam

12.67

ratnānām guṇagrāmaṃ samagraṃ cāgraṇīḥ satām /
suratnamabravīt somo neti yadguṇitaṃ guṇī

12.68

varṇalakṣasaṃjātiyuktaṃ ratnaṃ phalapradam /
rase rasāyane dāne dhāraṇe cānyathānyathā

Original text: Rasendracūḍāmaṇi 3-5, 7-16 · Edition: Siddhinandan Misra, Benares : Chaukhamba Orientalia, 1999 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc