Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasendracūḍāmaṇi 3-5, 7-16 · Chapter 10

10.1

Rcūm, 10
{mahārasāḥ}
mahārasāḥ syur ghanarājāvartavaikrāntasasyāḥ vimalādrijāte /
tutthaṃ ca tāpyaṃ ca rasāyanāste sattvāni teṣām amṛtopamāni

10.2

{abhraka:: medic. properties}
gaurītejaḥ paramam amṛtaṃ vātapittakṣayaghnaṃ prajñodbodhi praśamitarujaṃ vṛṣyam āyuṣyam agryam /
balyaṃ snigdhaṃ rucidam akaphaṃ dīpanaṃ śītavīryaṃ tattadyogaiḥ sakalagadahṛd vyoma sūtendrabandhi

10.3

rājahastād adhastādyatsamānītaṃ ghanaṃ khaneḥ /
bhavettaduktaphaladaṃ niḥsattvaṃ niṣphalaṃ param

10.4

{abhrakabhedāḥ}
pinākanāgamaṇḍūkavajram ityabhrakaṃ matam /
śvetādivarṇabhedena pratyekaṃ taccaturvidham

10.5

{abhra:: pināka}
pinākaṃ pāvakottaptaṃ vimuñcati daloccayam /
tatsevitaṃ malaṃ baddhvā mārayatyeva mānavam

10.6

{abhra:: nāga}
nāgābhraṃ nāgavatkuryāt dhvaniṃ pāvakasaṃsthitam /
tadbhuktaṃ kurute kuṣṭhaṃ maṇḍalākhyaṃ na saṃśayaḥ

10.7

{abhra:: maṇḍūka}
utplutyotplutya maṇḍūkaṃ dhmātaṃ patati cābhrakam /
tatkuryādaśmarīrogamasādhyaṃ śastrato'nyathā

10.8

{abhra:: vajra}
vajrābhraṃ vahnisaṃtaptaṃ nirmuktāśeṣavaikṛtam /
dehalohakaraṃ tattu sarvarogaharaṃ param

10.9

{abhra:: subtypes:: colour}
śvetaṃ raktaṃ ca pītaṃ ca kṛṣṇamevaṃ caturvidham /
śvetaṃ śvetakriyāsūktaṃ raktādyaṃ pītakarmaṇi

10.10

caturvidhaṃ varaṃ vyoma yadyapyuktaṃ rasāyane /
tathāpi kṛṣṇavarṇābhaṃ koṭikoṭiguṇādhikam

10.11

{abhra:: phys. properties}
snigdhaṃ pṛthudalaṃ vahnisahaṃ syādbhārato'dhikam /
sukhanirmocyapatraṃ ca tadabhraṃ śastam īritam

10.12

{abhra:: bad types}
sacandraṃ kācakiṭṭābhaṃ vyoma na grāsayedrasam /
grāsitaścenna yojyo'sau lohe caiva rasāyane

10.13

niścandrikaṃ mṛtaṃ vyoma sevyaṃ sarvagadeṣu ca /
sevitaṃ candrikāyuktaṃ mehaṃ mandānalaṃ caret

10.14

yairuktaṃ yuktinirmuktaiḥ patrābhrakarasāyanam /
tairdiṣṭaṃ kālakūṭākhyaṃ viṣaṃ jīvanahetave

10.15

sattvārthaṃ sevanārthaṃ ca yojayecchodhitābhrakam /
anyathā tvaguṇaṃ kṛtvā vikarotyeva niścitam

10.16

{abhra:: śodhana}
prataptaṃ saptavārāṇi nikṣiptaṃ kāñjike'bhrakam /
nirdoṣaṃ jāyate nūnaṃ nikṣiptaṃ vāpi gojale

10.17

triphalākvathite vāpi gavāṃ dugdhe viśeṣataḥ /
{abhra:: māraṇa}
tato dhānyābhrakaṃ kṛtvā piṣṭvā matsyākṣikārasaiḥ

10.18

cakrīṃ kṛtvā viśoṣyātha puṭedardhebhake puṭe /
puṭedevaṃ hi ṣaḍvāraṃ paunarnavarasaiḥ saha

10.19

abhrāṃśaṭaṅkaṇenāpi saṃmardya kṛtacakrikam /
ardhebhākhyaiḥ puṭaistadvatsaptavāraṃ puṭet khalu

10.20

evaṃ vāsārasenāpi taṇḍulīyarasena ca /
prapuṭetsaptavārāṇi pūrvaproktavidhānataḥ

10.21

evaṃ siddhaṃ ghanaṃ sarvayogeṣu viniyojayet /
{abhra:: māraṇa}
pādāṃśaṭaṅkaṇopetaṃ matsyākṣīrasamarditam

10.22

rundhyāt koṣṭhyāṃ dṛḍhaṃ dhmātaṃ sattvarūpaṃ bhaved ghanam /
paṭacūrṇaṃ vidhāyātha goghṛtena pariplutam

10.23

bharjayetsaptavārāṇi cullīsaṃsthitakharpare /
agnivarṇaṃ bhavedyāvad vāraṃ vāraṃ ca cūrṇayet

10.24

tṛṇaṃ kṣiptaṃ dahedyāvattāvadvā bharjanaṃ caret /
tataḥ sagandhakaṃ piṣṭvā vaṭamūlakaṣāyataḥ

10.25

puṭedviṃśativārāṇi vārāhena puṭena hi /
punarviṃśativārāṇi triphalotthakaṣāyataḥ

10.26

triphalāmuṇḍikābhṛṅgapathyānīlīsumūlakaiḥ /
bhāvayitvā prayoktavyaṃ sarvarogeṣu mātrayā

10.27

sattvābhrāt kiṃcid avaraṃ nirvikāraṃ guṇādhikam /
evaṃ cecchatavārāṇi puṭapākena sādhitam

10.28

guṇavajjāyate'tyarthaṃ paraṃ pācanadīpanam /
kṣudhaṃ karoti cātyarthaṃ guñjārdhamiti sevayā /
tattadrogaharair yogaiḥ sarvaroganikṛntanam

10.29

{abhra:: māraṇa}
dhānyābhraṃ kāsamardasya rasena parimarditam /
puṭettacchatavārāṇi mriyate nātra saṃśayaḥ

10.30

{abhra:: māraṇa}
tadvanmustārasenāpi taṇḍulīyarasena ca /
śivāmalakasaubhāgyapiṣṭaṃ cakrīkṛtābhrakam

10.31

puṭettat ṣaṣṭivārāṇi sindūrābhaṃ prajāyate /
kṣayādyanantarogaghnaṃ bhavedyogānupānataḥ

10.32

{abhra:: māraṇa}
vaṭamūlatvacaḥ kvāthe tāmbūlapatrasārataḥ /
vāsāmatsyākṣikībhyāṃ vā matsyākṣyā sakaṭhillayā

10.33

payasā vaṭavṛkṣasya marditaṃ puṭitaṃ ghanam /
bhaved viṃśativāreṇa sindūrasadṛśaṃ ghanam

10.34

{abhrakabhasman (6)}
saṭaṅkaṇaṃ gavāṃ dugdhaiḥ piṣṭaṃ prapuṭitaṃ ghanam /
niścandrikaṃ bhaved vārais triṃśadbhirguṇavattaram

10.35

evaṃ siddhāni cābhrāṇi tālena puṭitāni cet /
bhavantyatīva tīvrāṇi rasādapyadhikāni ca

10.36

{abhra:: bhasman:: phys. properties}
raukṣyaṃ saukṣmyaṃ jalaplāvaḥ śoṇavarṇasamudbhavaḥ /
vicitraguṇadīptiśca jāyate bahubhiḥ puṭaiḥ

10.37

{abhra:: sattva:: pātana}
kāsamardaghanadhvanivāsānāṃ ca punarbhuvaḥ /
matsyākṣyāḥ kāravellyāśca haṃsapādyā rasaiḥ pṛthak

10.38

piṣṭvā piṣṭvā prayatnena śoṣayedgharmayogataḥ /
khaliṃ godhūmacūrṇaṃ ca kṣudramatsyāṃśca ṭaṅkaṇam

10.39

pratyekamabhrakāṃśena dattvā caiva vimardayet /
mardane mardane samyak śoṣayedraviraśmibhiḥ

10.40

pañcājaṃ pañcagavyaṃ ca pañcamāhiṣameva ca /
kṣiptvā golān prakurvīta kiṃcit tindukasaṃmitān

10.41

{pañcāṅga}
payo dadhi ghṛtaṃ mūtraṃ viṭ ca pañcāṅgam ucyate /
adhaḥpātanakoṣṭhyāṃ hi dhmātvā sattvaṃ nipātayet

10.42

{abhra:: sattva:: pātana:: separating kiṭṭa and sattva}
koṣṭhyāḥ kiṭṭaṃ samāhṛtya vicūrṇya ravakān haret /
tatkiṭṭaṃ svalpaṭaṅkena gomayena vimardayet

10.43

golānvidhāya saṃśoṣya dhamed bhūyo'pi pūrvavat /
bhūyaḥ kiṭṭaṃ samāhṛtya mṛditvā sattvamāharet

10.44

evameva punaḥ kiṭṭaṃ dhmātvā sattvaṃ samāharet /
{abhrakasattvaśodhanam}
atha sattvakaṇāṃstāṃstu kvāthayitvāmlakāñjikaiḥ

10.45

śodhanīyagaṇopetaṃ mūṣāmadhye nirudhya ca /
samyag drutaṃ samāhṛtya dvivāraṃ pradhamet punaḥ

10.46

iti siddhaṃ bhavetsattvaṃ yojyaṃ rasarasāyane /
{abhrakasattvamṛdukaraṇam}
madhutailavasājyeṣu drāvitaṃ parivāpitam

10.47

mṛdu syāddaśavāreṇa sattvaṃ lohādikaṃ kharam /
{abhra:: sattva:: formulation}
sattvasya golakaṃ taptaṃ sasyasaṃyuktakāñjike

10.48

nirvāpya tatkṣaṇenaiva kaṇḍayellohapārayā /
sampratāpya ghanasthūlān kaṇānkṣiptvā ca kāñjike

10.49

tatkṣaṇena samāhṛtya khaṇḍayitvā rajaścaret /
goghṛtena ca taccūrṇaṃ bharjayet pūrvavattridhā

10.50

dhātrīphalarasais tadvaddhātrīpatrarasena vā /
bharjane bharjane kāryaṃ śilāpaṭṭena peṣaṇam

10.51

tataḥ punarnavāvāsārasaiḥ kāñjikamiśritaiḥ /
prapuṭeddaśavārāṇi daśavārāṇi gandhakaiḥ

10.52

evaṃ saṃsādhitaṃ vyomasattvaṃ sarvaguṇottaram /
yatheṣṭaṃ viniyoktavyaṃ jāraṇe ca rasāyane

10.53

vellavyoṣasamanvitaṃ ghṛtayutaṃ vallonmitaṃ sevitaṃ divyābhraṃ kṣayapāṇḍuruggrahaṇikāḥ śūlāmakoṣṭhāmayam /
jūrtiṃ śvāsagadaṃ pramehamaruciṃ kāsāmayaṃ durdharaṃ mandāgniṃ jaṭharavyathāṃ vijayate yogairaśeṣāmayān

10.54

{abhrakadrutiḥ}
drutayo naiva nirdiṣṭāḥ śāstre dṛṣṭā api dhruvam /
vinā śambhoḥ prasādena na sidhyanti kathañcana

10.55

{rājāvartaḥ:: parīkṣā}
rājāvartto'lparakto 'runīlimāmiśritaprabhaḥ /
guruśca masṛṇaḥ śreṣṭhastadanyo madhyamaḥ smṛtaḥ

10.56

{rājāvarta:: medic. properties}
pramehakṣayadurnāmapāṇḍuśleṣmānilāpahaḥ /
dīpanaḥ pācano vṛṣyo rājāvartto rasāyanaḥ

10.57

{rājāvarta:: śodhanam}
nimbudravaiḥ sagomūtraiḥ sakṣāraiḥ sveditāḥ khalu /
dvitrivāreṇa śudhyanti rājāvarttādidhātavaḥ

10.58

{rājāvarta:: māraṇa}
bhṛṅgāmbho gandhakopeto rājāvartto vicūrṇitaḥ /
puṭanātsaptarātreṇa rājāvartto mṛto bhavet

10.59

{dhātu (gen.):: śodhana}
sūryāvarttakavajrakandakadalīkoṣātakīśigrukāḥ /
vandhyā nīrakaṇā ghanā nṛpaśamī dhvāṃkṣī kumārī varā /
āsām ekarasena sāmlapuṭanācchudhyanti dhātvādayaḥ /
svedakledavadhānvrajanti ca punardhmātāśca sattvāni te

10.60

ayaṃ yogo hi niḥśeṣadhātumalaviśodhanaḥ /
{rājāvarta (?):: sattvapātanam}
kṣāraiśca lavaṇair gehadhūmaguñjāniśāphalaiḥ /
etairyuktāḥ śilāśmānaḥ sattvaṃ muñcantyaśeṣataḥ

10.61

{vaikrānta:: phys. properties}
aṣṭāsraś cāṣṭaphalakaḥ ṣaṭkoṇo masṛṇo guruḥ /
śuddhamiśritavarṇaiśca yukto vaikrānta ucyate

10.62

{vaikrānta:: subtypes:: colour}
śveto raktaśca pītaśca nīlaḥ pārāvatacchaviḥ /
śyāmalaḥ kṛṣṇavarṇaśca karburaścāṣṭadhā hi saḥ

10.63

{vaikrānta:: medic. properties}
āyuḥpradaśca balavarṇakaro'tivṛṣyaḥ prajñāpradaḥ sakaladoṣagadāpahārī /
dīptāgnikṛt pavisamānaguṇas tarasvī vaikrāntakaḥ khalu vapurbalalohakārī

10.64

rasāyaneṣu sarveṣu pūrvagaṇyaḥ pratāpavān /
vajrasthāne niyoktavyo vaikrāntaḥ sarvarogahā

10.65

{vaikrānta:: śodhana}
kulatthakvāthasaṃsvinno vaikrāntaḥ pariśudhyati /
{vaikrānta:: māraṇa}
mriyate'ṣṭapuṭair gandhanimbūkadravasaṃyutaḥ

10.66

{vaikrānta:: sattvapātana}
sattvapātanayogena marditaśca vaṭīkṛtaḥ /
mūṣāstho ghaṭikādhmāto vaikrāntaḥ sattvamutsṛjet

10.67

{vaikrānta:: formulation}
bhasmatvaṃ samupāgato vikṛtako hemnā mṛtenānvitaḥ pādāṃśena kaṇājyavellasahito vallonmitaḥ sevitaḥ /
yakṣmāṇaṃ kṣaraṇaṃ ca pāṇḍugudajaṃ śvāsaṃ ca kāsāmayaṃ duṣṭāṃ ca grahaṇīm uraḥkṣatamukhān rogāñjayeddehakṛt

10.68

{vaikrānta:: formulation}
sūtabhasmārdhasaṃyuktaṃ nīlavaikrāntabhasmakam /
mṛtābhrasattvamubhayostulitaṃ parimarditam

10.69

kṣaudrājyasaṃsṛtaṃ prātaḥ guñjāmātraṃ niṣevitam /
rasāyanavidhānena jīveccandrārkatārakam

10.70

tattadrogānupānena yavamātraṃ niṣevitam /
nihanti sakalānrogāndustarānanyabheṣajaiḥ

10.71

trisaptadivasair nḥṇāṃ gaṅgāmbha iva pātakam /
{sasyaka:: myth. origin}
pītvā hālāhalaṃ vāntaṃ pītāmṛtagarutmatā

10.72

viṣeṇāmṛtayuktena girau ca marutāhvaye /
tadvāntaṃ hi ghanībhūtaṃ saṃjātaṃ sasyakaṃ khalu

10.73

{sasya:: parīkṣā:: good quality}
mayūrakaṇṭhasacchāyaṃ bhārāḍhyamatiśasyate /
viṣaṃ dravyayutaṃ yadvad dravyādhikaguṇaṃ bhavet /
hālāhalaṃ sudhāyuktaṃ sudhādhikaguṇaṃ tathā

10.74

{sasyaka:: medic. properties}
niḥśeṣadoṣaviṣahṛd gudaśūlaśūladuṣṭāmlapittakavibandhaharaṃ hitaṃ ca /
rāsāyanaṃ vamanarekakaraṃ garaghnaṃ śvitrāpahaṃ gaditamatra mayūratuttham

10.75

{sasyaka/tuttha:: śodhana}
dolāyantreṇa susvinnaṃ sasyakaṃ praharatrayam /
nṛmahiṣyajagomūtraiḥ śudhyatyevaṃ ca sasyakam

10.76

{sasyaka:: māraṇa}
lakucadravagandhāśmaṭaṅkaṇena samanvitam /
nirudhya mūṣikāmadhye mriyate kaukkuṭaiḥ puṭaiḥ

10.77

{sasyaka:: sattvapātana}
nimbudravālpaṭaṅkābhyāṃ mūṣāmadhye nirudhya ca /
tāmrarūpaṃ paridhmātaṃ sattvaṃ muñcati sasyakam

10.78

{sasyaka:: sattvapātana}
śuddhaṃ sasyaṃ śikhikrāntaṃ pūrvabheṣajasaṃyutam /
nalikādhmānayogena sattvaṃ muñcati niścitam

10.79

{sasyaka:: sattva:: ring}
sattvametatsamādāya varabhūnāgasattvayuk /
tanmudrikā kṛtasparśā śūlaghnī tatkṣaṇādbhavet

10.80

carācaraṃ viṣaṃ bhūtaṃ ḍākinīṃ dṛggataṃ jayet /
rāmavat somasenānī mudriketi tathākṣaram

10.81

mudrikeyaṃ vidhātavyā dṛṣṭapratyayakārikā /
himālayottare pārśve aśvakarṇo mahādrumaḥ

10.82

tatra śūlaṃ samutpannaṃ tatraiva nidhanaṃ gataḥ /
mantreṇānena mudrāmbho nipītaṃ saptamantritam

10.83

sadyaḥ śūlaharaṃ proktam iti bhālukibhāṣitam /
anayā mudrayā taptaṃ tailamagnau suniścitam

10.84

lepitaṃ hanti vegena śūlaṃ yatra kvacidbhavam /
sadyaḥ sūtikaraṃ nāryāḥ sadyo netrarujāpaham

10.85

{vimala:: subtypes}
vimalastrividhaḥ prokto hemādyastārapūrvakaḥ /
tṛtīyaḥ kāṃsyavimalastattatkāntyā sa lakṣyate

10.86

{vimala:: phys. properties}
vartulaḥ koṇasaṃyuktaḥ snigdhaśca phalakānvitaḥ /
{vimala:: medic. properties}
marutpittaharo vṛṣyo vimalo'tirasāyanaḥ

10.87

{vimala:: subtypes:: use}
pūrvo hemakriyāsūkto dvitīyo rūpyakṛnmataḥ /
tṛtīyo bheṣaje teṣu pūrvaḥ pūrvaguṇottaraḥ

10.88

{vimala:: śodhana}
āṭarūṣajalasvinno vimalo vimalo bhavet /
{vimala:: māraṇa}
gandhāśmalakucābhyāṃ sa mriyate daśabhiḥ puṭaiḥ

10.89

{vimala:: sattva:: pātana}
saṭaṅkalakucadrāvair meṣaśṛṅgasya bhasmanā /
piṣṭo mūṣodare liptaḥ saṃśoṣya ca nirudhya ca

10.90

ṣaṭprasthakokilair dhmāto vimalaḥ sīsasannibham /
sattvaṃ muñcati tadyukto rasaḥ syāttu rasāyanaḥ

10.91

{vimala:: sattva:: medic. use}
etatsattvaṃ sūtasaṃyuktaṃ piṣṭīkṛtvā sumarditam /
vilīne gandhake kṣiptvā jārayet triguṇālakam

10.92

śilāṃ pañcaguṇāṃ cāpi nālikāyantrake khalu /
tārabhasma daśāṃśena tāvadvaikrāntakaṃ mṛtam

10.93

sarvamekatra saṃcūrṇya paṭena parigālya ca /
nikṣipya kūpikāmadhye paripūrya prayatnataḥ

10.94

līḍho vyoṣavarānvito vimalako yukto ghṛtaiḥ sevito hanyād durbhagakṛjjvarān śvayathukaṃ pāṇḍupramehārucim /
mūlārtiṃ grahaṇīṃ ca śūlamatulaṃ yakṣmāmayān kāmalāṃ sarvānpittamarudgadān kimaparaṃ yogairaśeṣān gadān

10.95

{śilājatu:: subtypes}
śilādhāturdvidhā prokto gomūtrādyo rasāyanaḥ /
karpūrapūrvakaścānyastatrādyo dvividhaḥ punaḥ

10.96

sasattvaścaiva niḥsattvastayoḥ pūrvo guṇādhikaḥ /
{śilājatu:: origin from heated rocks}
grīṣme tīvrārkataptebhyaḥ pādebhyo himabhūbhṛtaḥ

10.97

svarṇarūpyārkagarbhebhyaḥ śilādhātur viniḥsaret /
{śilājatu:: from gold}
svarṇagarbhagirerjātaṃ japāpuṣpanibhaṃ guru

10.98

sa svalpatiktaṃ susvādu paramaṃ tadrasāyanam /
{śilājatu:: from silver}
rūpyagarbhagirerjātaṃ madhuraṃ pāṇḍuraṃ guru

10.99

śilājaṃ pittarogaghnaṃ viśeṣāt pāṇḍurogahṛt /
{śilājatu:: from copper}
tāmragarbhagirerjātaṃ nīlavarṇaṃ ghanaṃ guru

10.100

śilājaṃ kaphavātaghnaṃ tiktoṣṇaṃ kṣayaroganut /
{śilājatu:: testing for purity}
vahnau kṣiptaṃ bhavedyattu liṅgākāraṃ hyadhūmakam /
salile'tha vilīnaṃ ca tacchuddhaṃ hi śilājatu

10.101

{śilājatu:: medic. properties}
nūnaṃ sajvarapāṇḍuśophaśamanaṃ mehāgnimāndyāpahaṃ medaśchedakaraṃ ca yakṣmaśamanaṃ mūtrāmayonmūlanam /
gulmaplīhavināśanaṃ jaṭharahṛcchūlaghnam āmāpahaṃ sarvatvaggadanāśanaṃ kimaparaṃ dehe ca lohe hitam

10.102

{śilājatu:: possesses properties of other substances}
rasoparasasūtendraratnaloheṣu ye guṇāḥ /
vasanti te śilādhātau jarāmṛtyujigīṣayā

10.103

{śilājatu:: śodhana}
kṣārāmlairguggulūpetaiḥ svedanīyantramadhyagaiḥ /
sveditaṃ ghaṭikāmānācchilādhātur viśudhyati

10.104

{śilājatu:: māraṇa}
śilayā gandhatālābhyāṃ mātuluṅgarasena ca /
puṭitaṃ hi śilādhātur mriyate 'ṣṭagiriṇḍakaiḥ

10.105

{śilājatu:: mṛta:: medic. use}
bhasmībhūtaśilodbhavaṃ samatulaṃ kāntaṃ ca vaikrāntakaṃ yuktaśca triphalākaṭutrayaghṛtairvallena tulyaṃ bhajet /
pāṇḍau yakṣmagude tathāgnisadane maheṣu mūtrāmaye gulmaplīhamahodare bahuvidhe śūle ca yonyāmaye

10.106

seveta yadi ṣaṇmāsaṃ rasāyanavidhānataḥ /
valīpalitanirmukto jīvedvarṣaśataṃ sukhī

10.107

{śilājatu:: sattva:: pātana}
piṣṭaṃ drāvaṇavargeṇa sāmlena girisambhavam /
liptvā mūṣodare ruddhvā gāḍhairdhmātaṃ hi kokilaiḥ

10.108

sattvaṃ muñcecchilādhātuḥ svakhanerlohasannibham /
{karpūraśilājatu:: phys. properties}
pāṇḍuraṃ sikatākāraṃ karpūrādyaṃ śilājatu

10.109

{karpūraśilājatu:: medic. properties}
mūtrakṛcchrāśmarīmehakāmalāpāṇḍunāśanam /
{karpūraśilājatu:: śodhana}
elātoyena saṃsvinnaṃ śuṣkaṃ śuddhimupaiti tat

10.110

naitasya māraṇaṃ sattvapātanaṃ vihitaṃ budhaiḥ /
{rasaka:: subtypes}
rasako dvividhaḥ prokto darduraḥ kāravellakaḥ

10.111

sadalo darduraḥ prokto nirdalaḥ kāravellakaḥ /
sattvapāte śubhaḥ pūrvo dvitīyaścauṣadhādiṣu

10.112

{rasaka:: medic. properties}
rasakaḥ sarvamehaghnaḥ kaphapittavināśanaḥ /
netrarogakṣayaghnaśca lohapāradarañjanaḥ

10.113

{rasaka:: high quality}
nāgārjunena nirdiṣṭau rasaśca rasakāvubhau /
śreṣṭhau siddharasau syātāṃ dehalohakarau parau

10.114

rasaśca rasakaścobhau yenāgnisahanau kṛtau /
dehalohamayī siddhirdāsī tasya na saṃśayaḥ

10.115

{rasaka:: śodhana}
kharparaḥ parisaṃtaptaḥ saptavāraṃ nimajjitaḥ /
bījapūrarasasyāntarnirmalatvaṃ samaśnute

10.116

{rasaka:: śodhana}
nṛmūtre meṣamūtre vā takre vā kāñjike tathā /
pratāpya majjitaṃ samyak kharparaṃ pariśudhyati

10.117

{rasaka:: rañjana with ~}
naramūtre sthito māsaṃ rasako rañjayed dhruvam /
śuddhaṃ tāmraṃ rasaṃ tāraṃ śuddhaṃ svarṇaprabhaṃ tathā

10.118

{rasakasattvapātana (1)}
haridrātriphalārālasindhudhūmaiḥ saṭaṅkaṇaiḥ /
sāruṣkaraiśca pādāṃśaiḥ sāmlaiḥ saṃmardya kharparam

10.119

liptaṃ vṛntākamūṣāyāṃ śoṣayitvā nirudhya ca /
mūṣāmukhopari nyasya kharparaṃ pradhamettataḥ

10.120

kharpare'pahṛte jvālā bhavennīlā sitā yadi /
tadā sandaṃśato mūṣāṃ dhṛtvā kṛtvā hyadhomukhīm

10.121

śanairāsphālayed bhūmau yathā nālaṃ na bhajyate /
vaṅgābhaṃ patitaṃ sattvaṃ tadādāya niyojayet

10.122

evaṃ hi tricaturvāraiḥ sarvaṃ sattvaṃ viniḥsaret /
{rasakasattvapātana (2)}
yadvā jalayutāṃ sthālīṃ nikhanet koṣṭhikodare

10.123

sacchidraṃ tanmukhe mallaṃ tanmukhe'dhomukhīṃ kṣipet /
mūṣopari śikhitrāṃśca prakṣipya pradhamed dṛḍham

10.124

patitaṃ sthālikānīre sattvamādāya yojayet /
{rasaka:: sattva:: māraṇam}
tatsattvaṃ tālakopetaṃ nikṣipya khalu kharpare

10.125

bharjayellohadaṇḍena bhasmībhavati niścitam /
{rasaka:: sattva:: mṛta:: medic. use}
tadbhasma mṛtakāntena samena saha yojitam

10.126

aṣṭaguñjāmitaṃ cūrṇaṃ triphalākvāthasaṃyutam /
kāntapātrasthitaṃ rātrau tilajaprativāpakam

10.127

niṣevitaṃ nihantyāśu madhumehamapi dhruvam /
paittaṃ kṣayaṃ ca pāṇḍuṃ ca śvayathuṃ gulmameva ca

10.128

raktagulmaṃ ca nārīṇāṃ pradaraṃ somarogakam /
yonirogānaśeṣāṃśca viṣamāṃśca jvarānapi /
rajaḥśūlaṃ ca nārīṇāṃ kāsaṃ śvāsaṃ ca hidhmikām

10.129

{mākṣika}
mākṣiko dvividho hemamākṣikastāramākṣikaḥ /
{svarṇamākṣika:: origin}
tatrādyaṃ mākṣikaṃ kānyakubjotthaṃ svarṇasannibham

10.130

{tāramākṣika:: origin}
tapatītīrasambhūtaṃ pañcavarṇasuvarṇavat /
pāṣāṇabahulaḥ proktastāpyākhyo'sau guṇālpakaḥ

10.131

{mākṣika:: medic. properties}
mākṣīkadhātuḥ sakalāmayaghnaḥ prāṇo rasendrasya paraṃ hi vṛṣyaḥ /
durmelalohadvayamelakaśca guṇottaraḥ sarvarasāyanāgryaḥ

10.132

{mākṣika:: śodhanam}
eraṇḍatailaluṅgāmbusiddhe śudhyati mākṣikam /
{mākṣika:: śodhana}
siddhaṃ ca kadalīkandatoye ca ghaṭikādvayam

10.133

{mākṣika:: śodhana}
taptaṃ kṣiptaṃ varākvāthe śuddhimāyāti mākṣikam /
{mākṣika:: māraṇa}
mātuluṅgāmbugandhābhyāṃ piṣṭaṃ mūṣodare sthitam

10.134

pañcakroḍapuṭairdagdhaṃ mriyate mākṣikaṃ khalu /
{mākṣika:: māraṇa}
eraṇḍatailagavyājyairmātuluṅgarasena ca

10.135

kharparasthaṃ dṛḍhaṃ pakvaṃ jāyate dhātusannibham /
evaṃ mṛtaṃ rase yojyaṃ rasāyanavidhāvapi

10.136

{mākṣika:: sattvapātana}
triṃśāṃśanāgasaṃyuktaṃ kṣārairamlaiśca vartitam /
dhmātaṃ prakaṭamūṣāyāṃ sattvaṃ muñcati mākṣikam

10.137

{mākṣika:: sattva:: śodhana}
saptavāraṃ paridrāvya kṣiptaṃ nirguṇḍikārase /
mākṣīkasattvasammiśraṃ nāgaṃ naśyati niścitam

10.138

guñjābījasamacchāyaṃ drutadrāvaṃ ca sīsavat /
tāpyasattvaṃ viśuddhaṃ tu dehalohakaraṃ param

10.139

{mākṣikarasāyana (1)}
mākṣīkasattvena rasasya piṣṭīṃ kṛtvā vilīne ca baliṃ nidhāya /
saṃmiśrya saṃmardya ca khalvamadhye nikṣipya sattvaṃ drutamabhrakasya ca

10.140

vidhāya golaṃ lavaṇākhyayantre paceddinārdhaṃ mṛduvahninā ca /
svataḥ suśītaṃ paricūrṇya samyag vallonmitaṃ khaṇḍaviḍaṅgayuktam

10.141

saṃsevitaṃ kṣaudrayutaṃ nihanti jarāṃ sarogām apamṛtyumeva /
duḥsādhyarogānapi saptavārairnaitena tulyo'sti sudhāraso'pi

10.142

{mākṣikarasāyana (2)}
mṛtamākṣīkapāṣāṇas tadardhaṃ mṛtamabhrakam /
tadardhaṃ kāntalohaṃ ca tadardhaṃ tāmrabhasmakam

10.143

sarvamekatra saṃmelya samagandhena yojayet /
nimbudraveṇa saṃmardya prapuṭeddaśavārakam

10.144

vanotpalaśatenaiva bhāvayet paricūrṇya tat /
vyoṣabāhlīkatoyena vārāṇāmekaviṃśatim

10.145

bhaveddhi mṛtamākṣīkaṃ sarvavyādhivināśanam /
kṣayaṃ pāṇḍuṃ ca kuṣṭhāni grahaṇīṃ gudajāṃ rujaḥ

10.146

mandāgniṃ kāmalāṃ śoṣaṃ svarabhaṅgamarocakam /
nānārūpān jvarān ugrān āmadoṣaṃ visūcikām

10.147

vātapittakaphodbhūtāṃstattadrogān aśeṣataḥ /
tattadaucityayogena prayuktairanupānakaiḥ /
mahāraseṣu sarveṣu tāpyameva varaṃ matam

Original text: Rasendracūḍāmaṇi 3-5, 7-16 · Edition: Siddhinandan Misra, Benares : Chaukhamba Orientalia, 1999 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc