Rasasaṃketakalikā [= Rasasaṅketakalikā] · Chapter 3

RSK, 3
<mahārasa:: śodhana>
gandhaṃ viṣādinepālaṃ godugdhe'tha śilājatu /
gomūtreṇa ca tālādyaṃ śaṅkhādyam amlataḥ śuciḥ

<viṣa:: māraṇa>
raseṣūktaṃ viṣaṃ grāhyaṃ tulyaṃ ṭaṅkaṇapeṣitam /
tanmṛtaṃ yogavāhi syāt sūtābhrāyaḥ samaṃ guṇaiḥ

<viṣa:: mantras>
nīlakaṇṭhākhyamantreṇa viṣaṃ saptābhimantritam /
auṣadhe ca rase caiva dātavyaṃ hitamicchatā

<viṣa:: medic. use>
nānārasauṣadhairye tu duṣṭā yāntīha no gadāḥ /
te naśyanti viṣe datte śīghraṃ vātakaphodbhavāḥ

<viṣa:: measure>
śreṣṭhamadhyāvarā mātrā aṣṭaṣaṭkacaturyavāḥ /
atimātraṃ yadā bhuktaṃ tadājyaṭaṅkaṇe pibet

rajanīṃ meghanādaṃ vā sarpākṣīṃ vā ghṛtānvitām /
lihedvā madhusarpirbhyāṃ cūrṇitām arjunatvacam

na deyaṃ krodhine klībe pittārte rājayakṣmiṇi /
kṣuttṛṣṇābhramagharmādhvasevine kṣīṇarogiṇe

gurviṇībālavṛddheṣu na viṣaṃ rājamandire /
rasāyanarate dadyādghṛtakṣīrahitāśine

<upaviṣa>
lāṅgalīvajrihemārkahayāriviṣamuṣṭikāḥ /
etānyupaviṣāṇyāhuḥ yastāni rasakarmaṇi

<ahiphena:: myth. origin>
samudre mathyamāne tu vāsukervadanāddrutaḥ /
phenaugho vyākulatvācca phūtkārātpatitaḥ kṣitau

<ahiphena:: medic. properties>
tenāhiphenamākhyātaṃ tiktaṃ saṃgrāhi śoṣaṇam /
mohakṛcchvāsakāsaghnaṃ sevitaṃ tyaktumakṣamam

śleṣmahṛdvātakṛd yuktyā yuktaṃ tadamṛtaṃ viṣam /
vīryastambhakaraṃ nṛṇāṃ strīṇāṃ saukhyapradāyakam

<siddhamūlī:: myth. origin>
purā devaiśca daityaiśca mathito ratnasāgaraḥ /
tasmādamṛtamutpannaṃ devaiḥ pītaṃ na dānavaiḥ

tadā dhanvantarerhastādamṛtaṃ patitaṃ bhuvi /
tasmin sarvairlehyamāne darbhair jihvā dvidhā kṛtā

jihvāsṛgviṣasambhūtā siddhamūlī mahauṣadhī /
<siddhamūlī:: colours>
sā caturdhā sitā raktā pītā kṛṣṇā prasūnakaiḥ

<siddhamūlī:: medic. properties>
āhlādinī buddhirūpā yoge mantre ca siddhidā /
sarvarogaharī kāmajananī kṣutprabodhanī