રસસંકેતકલિકા · અધ્યાય 3

ર્સ્ક્, 3
<મહારસ:: શોધન>
ગન્ધં વિષાદિનેપાલં ગોદુગ્ધેઽથ શિલાજતુ ।
ગોમૂત્રેણ ચ તાલાદ્યં શઙ્ખાદ્યમ્ અમ્લતઃ શુચિઃ

<વિષ:: મારણ>
રસેષૂક્તં વિષં ગ્રાહ્યં તુલ્યં ટઙ્કણપેષિતમ્ ।
તન્મૃતં યોગવાહિ સ્યાત્ સૂતાભ્રાયઃ સમં ગુણૈઃ

<વિષ:: મન્ત્રસ્>
નીલકણ્ઠાખ્યમન્ત્રેણ વિષં સપ્તાભિમન્ત્રિતમ્ ।
ઔષધે ચ રસે ચૈવ દાતવ્યં હિતમિચ્છતા

<વિષ:: મેદિચ્. ઉસે>
નાનારસૌષધૈર્યે તુ દુષ્ટા યાન્તીહ નો ગદાઃ ।
તે નશ્યન્તિ વિષે દત્તે શીઘ્રં વાતકફોદ્ભવાઃ

<વિષ:: મેઅસુરે>
શ્રેષ્ઠમધ્યાવરા માત્રા અષ્ટષટ્કચતુર્યવાઃ ।
અતિમાત્રં યદા ભુક્તં તદાજ્યટઙ્કણે પિબેત્

રજનીં મેઘનાદં વા સર્પાક્ષીં વા ઘૃતાન્વિતામ્ ।
લિહેદ્વા મધુસર્પિર્ભ્યાં ચૂર્ણિતામ્ અર્જુનત્વચમ્

ન દેયં ક્રોધિને ક્લીબે પિત્તાર્તે રાજયક્ષ્મિણિ ।
ક્ષુત્તૃષ્ણાભ્રમઘર્માધ્વસેવિને ક્ષીણરોગિણે

ગુર્વિણીબાલવૃદ્ધેષુ ન વિષં રાજમન્દિરે ।
રસાયનરતે દદ્યાદ્ઘૃતક્ષીરહિતાશિને

<ઉપવિષ>
લાઙ્ગલીવજ્રિહેમાર્કહયારિવિષમુષ્ટિકાઃ ।
એતાન્યુપવિષાણ્યાહુઃ યસ્તાનિ રસકર્મણિ

<અહિફેન:: મ્ય્થ્. ઓરિગિન્>
સમુદ્રે મથ્યમાને તુ વાસુકેર્વદનાદ્દ્રુતઃ ।
ફેનૌઘો વ્યાકુલત્વાચ્ચ ફૂત્કારાત્પતિતઃ ક્ષિતૌ

<અહિફેન:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
તેનાહિફેનમાખ્યાતં તિક્તં સંગ્રાહિ શોષણમ્ ।
મોહકૃચ્છ્વાસકાસઘ્નં સેવિતં ત્યક્તુમક્ષમમ્

શ્લેષ્મહૃદ્વાતકૃદ્ યુક્ત્યા યુક્તં તદમૃતં વિષમ્ ।
વીર્યસ્તમ્ભકરં નૃણાં સ્ત્રીણાં સૌખ્યપ્રદાયકમ્

<સિદ્ધમૂલી:: મ્ય્થ્. ઓરિગિન્>
પુરા દેવૈશ્ચ દૈત્યૈશ્ચ મથિતો રત્નસાગરઃ ।
તસ્માદમૃતમુત્પન્નં દેવૈઃ પીતં ન દાનવૈઃ

તદા ધન્વન્તરેર્હસ્તાદમૃતં પતિતં ભુવિ ।
તસ્મિન્ સર્વૈર્લેહ્યમાને દર્ભૈર્ જિહ્વા દ્વિધા કૃતા

જિહ્વાસૃગ્વિષસમ્ભૂતા સિદ્ધમૂલી મહૌષધી ।
<સિદ્ધમૂલી:: ચોલોઉર્સ્>
સા ચતુર્ધા સિતા રક્તા પીતા કૃષ્ણા પ્રસૂનકૈઃ

<સિદ્ધમૂલી:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
આહ્લાદિની બુદ્ધિરૂપા યોગે મન્ત્રે ચ સિદ્ધિદા ।
સર્વરોગહરી કામજનની ક્ષુત્પ્રબોધની