Rasarnava · Chapter 11

lakṣaṇaṃ śodhanaṃ caiva pāradasya śrutaṃ mayā
cāraṇaṃ jāraṇaṃ caiva śrotumicchāmi bhairava //

sarvapāpakṣaye jāte prāpyate rasajāraṇā
tatprāptau prāptameva syād vijñānaṃ muktikāraṇam //

mokṣābhivyañjakaṃ devi jāraṇaṃ sādhakasya tu
yāvanna jāryate sūtaḥ tāvattu na ca nirvṛtiḥ //

khallastu pīṭhikā devi rasendro liṅgamucyate
mardanaṃ vandanaṃ tasya grāsaḥ pūjā vidhīyate //

yāvaddināni vahnistho jāryate dhāryate rasaḥ
tāvadyugasahasrāṇi śivaloke mahīyate //

dinamekaṃ rasendrasya yo dadāti hutāśanam
dravanti tasya pāpāni kurvannapi na lipyate //

jāraṇā dvividhā bāla jāraṇā baddhajāraṇā
tatrādau parameśāni vakṣyate bālajāraṇā //

gaganaṃ jārayedādau sarvasattvamataḥ param
tato mākṣikaśuddhaṃ ca suvarṇaṃ tadanantaram //

garbhasthaṃ drāvayitvā tu tato bāhyadrutiṃ dravet
sitaṃ sitena dravyeṇa raktaṃ raktena rañjayet //

sāraṇaṃ krāmaṇaṃ jñātvā tato vedhaṃ prayojayet //

sarvasattvopakārāya bhagavan tvadanujñayā
jāraṇaṃ kartumicchāmi grāsaṃ gṛhṇa mama prabho //

kuruṣveti śivenoktaṃ grāhyameva subuddhinā //

śṛṇu devi pravakṣyāmi vyomajāraṇam uttamam
pattrābhrajāraṇaṃ sattva jāraṇaṃ ceti taddvidhā //

nirmukhaṃ samukhaṃ caiva vāsanāmukhameva ca
ekaikaṃ trividhaṃ tacca tad vakṣyāmy ānupūrvaśaḥ //

vaikrāntavajrasaṃsparśād divyauṣadhibalena vā
nirmukho bhakṣayeddevi kṣaṇena gaganaṃ rasaḥ //

hemakarmaṇi hemaiva tāre tāro mukhaṃ bhavet //

taptakhallakṛtā piṣṭiḥ ślakṣṇam alpālpamabhrakam
amlavetasajambīra bījapūrāmlabhūkhagaiḥ
marditaṃ carate devi seyaṃ samukhajāraṇā //

kṣāratrayaṃ pañcapaṭu kākṣīkāsīsagandhakam
mākṣikaṃ cāmlasaṃyuktaṃ tāmrapātre tu jārayet //

etaccābhiṣavād divyaṃ kārayitvā vicakṣaṇaḥ
jāraṇārthaṃ ca bījānāṃ vajrāṇāṃ ca viśeṣataḥ //

tasminnāvartitaṃ nāgaṃ vaṅgaṃ vā suravandite
niṣecayecchataṃ vāraṃ na rasāyanakarmaṇi //

anena sakalaṃ devi cāraṇāvastu bhāvayet
kṣārāmle bhāvitaṃ vyoma rajasā prathamena ca //

sṛṣṭitrayodakakaṇā tumburudravamarditam
carejjaredvā puṭitaṃ yavaciñcārasena ca //

śatāvarī gadā rambhā meghanādā punarnavā
śigruko yavaciñcā ca bhāvitaṃ tadrasaiḥ kramāt //

mūlaṃ hilamucāyāstu kauverīmūlameva ca
kadalīmusalīśigru tāmbūlīvāṇapīlukam //

alambuṣā balā kolam āsphoṭaḥ kharamañjarī
tumburustiktaśākaṃ vāpy eṣām ekarasena tu
rājikāvyoṣayuktena tridinaṃ svinnamabhrakam //

kāsīsatuvarīsindhu ṭaṅkaṇakṣārasaṃyutaḥ
pūrvābhiṣavayogena sūtakaścarati kṣaṇāt //

golako bhavati kṣipraṃ sarvasiddhipradāyakaḥ //

gṛhītvā devi dhānyāmlam amlavargeṇa saṃyutam
kvāthayitvābhrakaṃ tattu snuhīkṣīreṇa mardayet //

āraṇyagomayenaiva kapotākhyaṃ puṭaṃ tataḥ //

kadalīkandaniryāsair mūlakandarasena ca
kākamācī ca mīnākṣī apāmārgo munistathā //

eraṇḍamārdrakaṃ caiva meghanādā punarnavā
ekaikasya dravaireva puṭaikaikaṃ pradāpayet //

vajrīkṣīreṇa saṃyuktaṃ dolāyantreṇa pācayet
chāyāśuṣkaṃ tataḥ kṛtvā caṇakāmlena saṃyutam //

navasāraṃ ca kāsīsaṃ vacāṃ nimbaṃ tathaiva ca
abhrasya ṣoḍaśāṃśena ekaikaṃ tatra nikṣipet //

nidhāya tāmrapātre tu gharṣayettacca suvrate
navavāraṃ tato devi lohapātre tu jārayet //

rasena saha deveśi caṇakāmlena kāñjikam
mṛdvagninā tu niṣkvāthyaṃ praharārdhena jāyeta //

somavallīrasaiḥ piṣṭvā vyoma sauvarcalānvitam
śanaiḥ śanairhaṃsapādyā dāpayecca puṭatrayam //

somavallīrasenaiva saptavāraṃ ca dāpayet
pātayenmṛnmaye bhāṇḍe rasena saha saṃyutam //

mūlaṃ siteṣupuṅkhāyā gavyakṣīreṇa gharṣayet
kalkena lepayet sūtaṃ gaganaṃ ca tadūrdhvagam //

tāpayedravitāpena nirmukhaṃ grasate kṣaṇam
jāyate piṣṭikā śīghraṃ nātra kāryā vicāraṇā //

tilaparṇīrasenaiva gaganaṃ bhāvayet priye
mardanājjāyate piṣṭī nātra kāryā vicāraṇā //

muṇḍīniryāsake nāgaṃ bahuśastu niṣecayet
tenābhrakaṃ tu saṃplāvya bhūyobhūyaḥ puṭe dahet //

citrakārdrakamūlānām ekaikena tu saptadhā
plāvitavyaṃ prayatnena gandhakābhrakacūrṇakam //

nāgaśuṇḍīrasastanya rajoluṅgāmlabhāvitam
ṣoḍaśāṃśena tadvattaṃ dolāyāṃ tu caredrasaḥ //

catuḥṣaṣṭiguṇaṃ devi dvātriṃśadguṇameva vā
athavā ṣoḍaśaguṇaṃ tathāṣṭaguṇameva vā
caturguṇaṃ vā dviguṇaṃ samaṃ vā cārayet priye //

paramabhrakasattvasya jāraṇaṃ śṛṇu pārvati //

vyomasattvaṃ samāṃśena tāpyasattvena saṃyutam
sa khalvevaṃ careddevi garbhadrāvī bhavedrasaḥ //

nāgābhraṃ devi vaṅgābhraṃ tīkṣṇābhraṃ bhāskarābhrakam
tārābhraṃ devi hemābhraṃ rasagarbheṇa jārayet //

pūrvābhiṣekayogena garbhe dravati mardanāt //

catuḥṣaṣṭyaṃśakaḥ pūrvaḥ dvātriṃśāṃśo dvitīyakaḥ
tṛtīyaḥ ṣoḍaśāṃśastu caturtho 'ṣṭāṃśa eva ca //

pañcamastu caturthāṃśaḥ ṣaṣṭho dvyaṃśaḥ prakīrtitaḥ
grāso rasasya dātavyaḥ sasattvasyābhrakasya ca //

catuḥṣaṣṭyaṃśake grāse daṇḍadhārī bhavedrasaḥ
jalaukāvaddvitīye ca grāsayoge sureśvari //

grāsena tu tṛtīyena kākaviṣṭhāsamo bhavet
grāsena tu caturthena dadhimaṇḍasamo bhavet //

pañcame carite grāse navanītasamo bhavet
ṣaṣṭhe tu golakākāraḥ kramājjīrṇasya lakṣaṇam //

kāñjikena niṣiktena raktavyoma śataplutam
khallāntaścārayettacca śulvavāsanayā saha //

hema tāraṃ ca saṃghṛṣya khalle tatra rasaṃ nyaset
kāñjīsahitakāsīsaṃ sindhunā carate rasaḥ //

hema sīsaṃ tu saṃghṛṣya rasaṃ tatra pradāpayet
nāgahemayutaṃ vyoma samajīrṇaṃ drutaṃ bhavet
abhrakoparasān kṣipraṃ mukhenaiva caratyayam //

tāraṃ vaṅgaṃ ca saṃghṛṣya rasaṃ tatra pradāpayet
nāgahemayutaṃ vyoma samajīrṇaṃ drutaṃ bhavet
mukhena carate vyoma tārakarmaṇi śasyate //

samukhaṃ nirmukhaṃ vāpi yatnataścārayennabhaḥ //

cāraṇāṃ trividhāmevaṃ kṛtvā garbhadrutiṃ rase
jārayet svedayet piṇḍaṃ pariṇāmakramais tribhiḥ //

paṭvamlakṣāragomūtra snuhīkṣīraiḥ pralepitam
bahiśca baddhaṃ vastreṇa bhūyo grāsaṃ niveditam
kṣārāranālataileṣu svedayenmṛdunāgninā //

krameṇānena deveśi jāryate divasais tribhiḥ
yantrād uddhṛtamātraṃ tu lohapātre sthitaṃ rasam //

koṣṇena kāñjikenādau kṣālitaṃ vastragālitam
pātre sukhoṣṇahastena yāvat śeṣaṃ vimardayet //

caturguṇena vastreṇa pīḍito nirmalaśca saḥ //

gālanakriyayā grāse sati niṣpeṣanirgate
sa bhaveddaṇḍadhārī ca jīrṇagrāsastathā rasaḥ //

ajīrṇe pācayet piṣṭīṃ svedayenmardayettathā
vetasāmlaprayogeṇa jīrṇe grāsaṃ tu dāpayet //

iṣṭikāguḍadagdhorṇā rājīsaindhavadhūmajaiḥ
ṣoḍaśāṃśaiḥ sa dhānyāmlaiḥ mardyaḥ svedyaśca pāradaḥ //

nirmalīkaraṇārthaṃ tu grāse grāse punaḥ punaḥ
jīrṇābhro jīrṇabījo 'pi rāgān gṛhṇāti nirmalaḥ //

krameṇānena dolāyāṃ cāryaṃ grāsacatuṣṭayam
tataḥ kacchapayantreṇa jvālanaṃ bandhanaṃ kramāt //

ūrdhvādhaś cāṣṭamāṃśena viḍaṃ dattvāpi jārayet
samajīrṇābhrakaḥ sūtaḥ śatavedhī bhavet priye //

sahasravedhī dviguṇe triguṇe 'yutavedhakaḥ
caturguṇe lakṣavedhī sa bhavedbhūcaro rasaḥ //

jīrṇe pañcaguṇe devi brahmāyurjāyate rasaḥ
āyustu ṣaḍguṇe viṣṇoḥ koṭivedhī bhavedrasaḥ //

rasasya sarvadoṣāstu ṣaḍguṇenābhrakena tu
jīrṇena nāśamāyānti nātra kāryā vicāraṇā //

rasarāje yadā jīrṇaṃ ṣaḍguṇaṃ gaganaṃ priye
tadā grasati lohāni tyajecca gatimātmanaḥ //

dhūmaś ciṭiciṭiścaiva maṇḍūkaplutireva ca
sakampaśca vikampaśca pañcāvasthā rasasya tu //

kapilo 'tha nirudgāri vipluṣaś caiva muñcati
agnau tiṣṭhati niṣkampo vyomajīrṇasya lakṣaṇam //

samajīrṇo bhavedbālo yauvanasthaścaturguṇam
vṛddhastu ṣaḍguṇaṃ jīrṇaḥ kuryāt karma pṛthak pṛthak //

bālastu pattralepena kalkayogena yauvanaḥ
vṛddho vidhyati lohāni jāritaḥ sārito 'thavā //

kumārastu raso devi na samartho rasāyane
yauvanastho raso devi kṣamo dehasya rakṣaṇe //

jarāvastho raso yaśca dehe lohena saṃkramet
abhāve 'bhrakasattvasya kāntasattvaṃ pradāpayet //

kāntasya cāpyabhāve tu tīkṣṇalohaṃ tu dāpayet
anena kramayogena sarvasattvāni jārayet //

eko 'pi hemasaṃyuktaś cāmīkarakaraḥ kṣaṇāt
gandhakāt parato nāsti raseṣūparaseṣu vā //

pūrvoktayantrayogena dvir aṣṭaguṇagandhakam
athavā dvādaśaguṇaṃ ṣaḍguṇaṃ vāpi jārayet //

mākṣikaṃ sattvamādāya pādāṃśena tu jārayet
tato 'pi sarvasattvāni drāvayet sūtagarbhataḥ //

hemapāvakayoḥ sakhyaṃ tathā kāñcanasūtayoḥ
vahnisūtakayor vairaṃ tayormitreṇa mitratā //

agniko yavaciñcā ca vasuhaṭṭaśca rāgiṇī
dolāsvedena tat pakvaṃ hemajāraṇamuttamam //

palāśabhasmāpāmārgo yavakṣāraśca kāñjikam
sauvarcalaṃ ca kāsīsaṃ sāmudraṃ saindhavaṃ tathā //

āsurī ṭaṅkaṇaścaiva navasārastathaiva ca
karpūraścaiva mākṣīkaṃ samabhāgāni kārayet //

snuhyarkadugdhairdeveśi mūṣālepaṃ tu kārayet
viḍacūrṇaṃ tato dattvā kanakaṃ jārayet priye //

śṛṇu devi pravakṣyāmi bhūcarākhyaṃ tu jāraṇam //

kṛṣṇaṃ pītaṃ raktamabhraṃ śulve tīkṣṇe ca melayet //

śulve tīkṣṇaṃ yadā cūrṇaṃ dvāviṃśatiguṇaṃ priye
gandhanāgaṃ tato 'rdhaṃ tu krameṇaiva tu melayet //

hemnā tu saha dātavyaṃ sūtakaikena ṣoḍaśa
gandhanāgaṃ yadā jīrṇaṃ tadā baddho bhavedrasaḥ
hemni jīrṇe tato 'rdhena mṛtalohena rañjayet //

gandhakena hataṃ śulvaṃ mākṣikaṃ daradāyasam
puṭena mārayecchuddhaṃ hema dadyāt tu ṣaḍguṇam //

sūtake hemabījaṃ ca yadā jīrṇaṃ caturguṇam
baddharāgaṃ vijānīyāt hemābho jāyate rasaḥ //

sāraṇāyantramadhyasthaṃ tenaiva saha sārayet
tribhāgasāritaṃ kṛtvā punastatraiva jārayet //

jāritaḥ sāritaścaiva punarjāritasāritaḥ
saptaśṛṅkhalikāyogāt koṭivedhī bhavedrasaḥ //

bhūcarī jāraṇā proktā khecarīṃ jāraṇāṃ śṛṇu //

hīramukhyāni ratnāni rasocchiṣṭāni kārayet
kaṭutumbasya bījāni tasyārdhena tu dāpayet //

mahājāraṇamityuktaṃ kalkaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ
vajramūṣāmukhe caiva tanmadhye sthāpayedrasam //

katakaṃ kanakaṃ caivam ekīkṛtya ca mardayet
padmarāgaṃ prayatnena rase grāsaṃ tu dāpayet //

ekādaśaguṇaṃ yāvat padmarāgaṃ tu sūtake
rāgajīrṇastu deveśi liṅgākāro bhavedrasaḥ //

rakṣitavyaṃ prayatnena lokapālāṣṭakena ca
ṣaḍbhāgaṃ sūtakendrasya teṣu sarveṣu dāpayet //

bhakṣitavyaṃ prayatnena natvā ca gurudevayoḥ
sarvasiddhānnamaskṛtya devatāśca viśeṣataḥ //

mūrchāṅgadāhaśca tato jāyate nātra saṃśayaḥ
ātmānamutthitaṃ paśyet divyatejomahābalam //

śaṅkhakāhalanirghoṣaiḥ siddhavidyādharaiḥ saha
icchayā vicarellokān kāmarūpī vimānagaḥ //

devāśca yatra līyante siddhastatraiva līyate //

punaranyaṃ pravakṣyāmi jāraṇāyogamuttamam //

sughṛṣṭaṃ pācitaṃ sūtaṃ sarvadoṣojjhitaṃ tataḥ
śākapallavasāreṇa viṣṇukrāntārasena ca //

palāśapuṣpatoyena bhāvitaṃ gandhakaṃ samam
samaṃ kṛṣṇābhrasattvaṃ ca rasakaṃ cāṣṭakaṃ guṇam //

tīkṣṇaśulvoragaṃ caiva kūrmayantreṇa jārayet
kāñcanaṃ jārayet paścāt viḍayogena pārvati //

tataḥ siddhaṃ vijānīyāt dvaidhaṃ śulvasya dāpayet
karmasaṃkhyāpramāṇena nāgo bhavati kāñcanam //

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi jāraṇākramamuttamam //

bījacūrṇāni tailena bhāvayitvā punaḥ punaḥ
ṣoḍaśāṃśena tadgrāsam aṅgulyā mardayecchanaiḥ //

ārdrakādi tato yogād dātavyaṃ ṣoḍaśāṃśataḥ
bhūrje dattvā tato deyaṃ dolāyantre vinikṣipet //

ahorātreṇa tadbījaṃ sūtako grasati priye
tamuddhṛtya rasaṃ devi khalle saṃmardayettataḥ //

tato yantre vinikṣipya divārātraṃ dṛḍhāgninā
taptaṃ samuddhṛtaṃ yantrāt taptakhalle vimardayet //

mardayitvābhrake piṇḍaṃ kṣiptvā tatra puṭaṃ dadet
tato garbhe patatyāśu jārayet tat sukhena tu //

dolāyantre tato dattvā ārdrapiṇḍena saṃyutam
tṛtīye divase sūto jarate grasate tataḥ //

samajīrṇaṃ tato yāvat dolāyantre vicakṣaṇaḥ
paścāt kacchapayantreṇa samajīrṇaṃ tu pārvati
taṃ grāsadvādaśāṃśena kacchapena tu jārayet //

prāgvadārdrakayogaṃ ca garbhadrāvaṇameva ca
paścāttaṃ devi nikṣipya puṭaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ //

aṣṭāṃśena tato grāsaṃ garbhadrāvaṃ ca pūrvavat
kandodare sūraṇasya taṃ vinikṣipya sūtakam
puṭettu jāritastāvat yāvat kando na dahyate //

pādāṃśena tu mūṣāyā grāsaḥ sūte vidhīyate
pūrvavacca viḍaṃ dadyāt garbhadrāvaṇameva ca //

evaṃ caturguṇe jīrṇe sūtako balavān bhavet
tataḥ śalākayā grāsān agnistho grasate rasaḥ //

tato ratnāni jāryāṇi vakṣyamāṇakrameṇa tu //

abhrakaṃ bhrāmakaṃ caiva śaṅkhanābhiṃ tathaiva ca
rasānuparasān dattvā mahājāraṇasaṃyutān //

vajrakandaṃ vajralatā meṣaśṛṅgyamṛtāyasam
kaṭutumbasya bījāni mṛtalohāni pācayet //

sarvāṇi samabhāgāni śikhiśoṇitamātritam
tāvattaṃ mardayet prājño yāvat karma dṛḍhaṃ bhavet //

mūṣā vallākṛtiścaiva kartavyā chādanaiḥ saha
tanmadhye sthāpayet sūtam adhovātena dhāmayet //

ādau tatraiva dātavyaṃ vajramauṣadhalepitam
gṛhyate ko 'tra saṃdeho yathā tīvre hutāśane //

kuliśena puṭe dagdhe karṣvagnau tena mardayet
yāvadekādaśaguṇaṃ kuliśaṃ jārayet punaḥ //

sudagdhaśaṅkhanābhiśca mātuluṅgarasaplutaḥ
muktāphalaṃ tato deyaṃ vajrajīrṇe tu sūtake //

anena kramayogena hy ekādaśaguṇaṃ bhavet
kevalaṃ śikhipittaṃ ca nīlī niryāsamiśritam //

nīlotpalāni liptāni prakṣiptāni tu sūtake
rase kalpenmahārāgān hīnarāgān parityajet //

raktāni śikhipittaṃ ca mahāratnasamanvitam
sadratnaṃ lepayettena pradravet rasamadhyataḥ //

rajanīṃ caiva kuṣṭhaṃ ca brahmaniryāsabhāvitam
jāraṇaṃ puṣparāgasya tenaiva saha dāpayet //

bahuratneṣu jīrṇeṣu bhṛṅgarāgeṣu suvrate
rasendro dṛśyate devi nīlapītāruṇacchaviḥ //

śuddhāni hemapattrāṇi śatāṃśena tu lepayet
puṭena mārayedetad indragopanibhaṃ bhavet //

saṃsparśādvedhayetsarvam idaṃ hema mṛtaṃ priye
tribhāgaṃ sūtakendrasya tenaiva saha sārayet //

mūṣāmadhyasthite tasmin punastenaiva jārayet
dhūmavedhī bhaveddevi punaḥ sāritajāritaḥ //

anena kramayogena yadi jīrṇā triśṛṅkhalā
vedhayennātra saṃdeho giripātālabhūtalam //

pārśvajyotiḥ pradṛśyeta cordhvaṃ naiva tu dṛśyate
bhūcaraṃ taṃ vijānīyāt rasendraṃ nātra saṃśayaḥ //

tenāśrāntagatirdevi yojanānāṃ śataṃ vrajet
divyatejā mahākāyo divyadṛṣṭirmahābalaḥ //

sarvarogavinirmukto jīvedācandratārakam
tasya mūtrapurīṣaṃ tu sarvalohāni vidhyati //

samajīrṇena vajreṇa hemnā ca sahitena ca
agnistho jārayellohān bandhamāyāti sūtakaḥ //

sārayettena bījena sahasramapi vedhayet
sāritaṃ jārayet paścāt lepyaṃ kṣepyaṃ sahasraśaḥ //

sārayet tena bījena lakṣavedhamavāpnuyāt
anena kramayogena koṭivedhī bhavedrasaḥ //

kevalaṃ tu yadā vajraṃ samajīrṇaṃ tu jārayet
baddhaḥ sūtastadā jñeyo niṣkampo nirupadravaḥ //

agnistho jāyate sūtaḥ śalākāṃ grasate kṣaṇāt
haṭhāgninā dhāmyamāno grasate sarvamādarāt //

carate jarate sūta āyurdravyapradāyakaḥ
mūṣāsthaṃ dhamayet sūtaṃ haṭhāgnau naiva kampate //

jārayet sarvaratnāni baddhaḥ khecaratāṃ nayet
iti lohe 'ṣṭaguṇite jīrṇe syādrasabandhanam //

lohāni sattvaṃ triguṇaṃ dviguṇaṃ kanakaṃ tathā
dhūmāvalokavedhī syāt bhavennirvāṇado rasaḥ //

ādāv aṣṭaguṇaṃ jāryaṃ vyomasattvaṃ mahārasam
samaṃ hemadaśāṃśena vajraratnāni jārayet //

sarvaṃ ca jārayedvajraṃ tadāsau khecaro rasaḥ
bhramet pradakṣiṇāvartaḥ koṭivedhī ca jāyate //

same tu pannage jīrṇe daśavedhī bhavedrasaḥ
dviguṇe śatavedhī syāt triguṇe tu sahasrakam //

caturguṇe 'yutaṃ devi krameṇānena vardhayet
uttarottaravṛddhyātu jārayet tatra pannagam //

kuṭilaṃ pannagaṃ jāryaṃ tatra saṃkhyākrameṇa tu
tadvādameti deveśi koṭivedhī bhavedrasaḥ //

ruruṇā dānavendreṇa bhakṣito bhasmasūtakaḥ
jāritaṃ dvādaśaguṇaṃ yatra tīkṣṇaṃ sureśvari //

bhakṣayitvā palaikaṃ tu dānavo baladarpitaḥ
jagadutpāṭitaṃ tena kailāso 'pi ca cūrṇitaḥ //

tatra mayā kṣaṇaṃ dhyātvā dṛṣṭvā tanmāyayā kṛtam
jāritaṃ pannage sūtaṃ samāṃśaṃ śilayā hatam //

tena sūtena saṃliptaṃ triśūlaṃ himaśailaje
tena śūlena nihato dānavo baladarpitaḥ //

hema śulvaṃ tathā tīkṣṇaṃ vājaraṃ ca paḍālakam
rohaṇaṃ kāntalohaṃ ca jārayettattvasaṃkhyayā //

ekaike rasarājo 'yaṃ baddhaḥ khecaratāṃ nayet
gandhanāge drute devi jāraṇāṃ sukarāṃ śṛṇu //

ādau saṃśodhitaṃ sūtaṃ rajanīcūrṇasaṃyutam
mardayed yāvad ākṛṣṇaṃ kṣālayeduṣṇakāñjikaiḥ //

evaṃ muhurmuhurghṛṣṭo gandhanāgo drutiṃ caret //

nāgasya mūtre deveśi vatsasya mahiṣasya vā
āvartyāvartya bhujagaṃ sapta vārān niṣecayet //

kṛtvā kaṇṭakavedhyāni tasya pattrāṇi sundari
caturthāṃśapramāṇena gandhakasya tu yojayet //

prasārya lākṣāpaṭalaṃ romāṇi tadanantaram
ūrdhvaṃ gandhakacūrṇaṃ ca tato nāgadalaṃ tathā //

gandhakaṃ naralomāni lākṣāyāḥ paṭalaṃ kramāt
ūrdhvaṃ prasārya saṃsthāpya sūtrairvartiṃ tu kārayet //

karañjatailamadhye tu daśarātraṃ nidhāpayet
dīptāgrabhāgāṃ tāṃ vartiṃ saṇḍaśyā tu vidhārayet //

tāṃ drutiṃ pātayetpātre sauvīraṭaṅkaṇānvite
kācakūpyāśca madhye tu tattailaṃ sthāpayet priye //

kṛtvā gostanamūṣāyāṃ liptāyāṃ śilayā rasam
catuḥṣaṣṭyādibhāgena jñātvā devi balābalam //

gandhanāgadrutiṃ dattvā tāṃ mūṣāṃ suravandite
garte gomayasampūrṇe vinyasya puṭapācanam
dadyāt karīṣatuṣayoḥ prasṛtidvitayena ca //

dadyādajīrṇaśaṅkāyāṃ siṃhavallīrasasya tu
caturbindūn puṭe prāgvad evaṃ pratidinaṃ bhavet //

jāraṇātriguṇāt sūto bhavejjambūphalaprabhaḥ //

mākṣikaṃ sattvamalpālpaṃ mṛtanāgasamanvitam
mūṣāgataṃ bhavedyāvat kācaṃ dattvādharottaram
evaṃ dvādaśavārāṃstu sudhmātaṃ rañjitaṃ bhavet //

tena pakvaṃ bījacūrṇaṃ pārade pādabhāgikam
marditaṃ caṇakāmlena kṣaṇādgarbhadrutirbhavet //

garbhadrutirna ceddevi varṇikādvayagandhayoḥ
raktasindhūdbhavālarka ṭaṅkaṇāśugapuṅkhataḥ
kalkena liptaṃ puṭitaṃ bījaṃ garbhe drutaṃ bhavet //

bīje pādārdhatulyāṃśe jīrṇe vedhaṃ karoti saḥ
daśaṣoḍaśabhāgena dvāviṃśāṃśena ca kramāt //

saṃyojya triguṇāṃ rītiṃ tāre tārāvaśeṣitaiḥ
tārāriṣṭamidaṃ liptvā tena sūtena vedhayet //

ataḥ paraṃ tu saṃskāraṃ vakṣye nāgābhrajāraṇam
karavīrāruṇāṃ devi cūrṇayitvā manaḥśilām //

bhāvayedviṃśatiṃ vārān yavaciñcārasena tu
tena kalkena saṃlipya nāgapattraṃ prayatnataḥ
karṣvanalena vipacet yāvattat cūrṇitaṃ bhavet //

rasakasya ca bhāgāṃs trīn bhāgaikaṃ daradasya ca
peṣayenmātuluṅgena pādagandhaṃ śilāviṣam //

kalkenānena liptāyāṃ mūṣāyāṃ puṭapācitam
taṃ nāgaṃ dhamayedevaṃ saptadhā hemavadbhavet //

pītābhrakaṃ tv ekadalaṃ liptāyāṃ maricena tu
mūṣāyāṃ dhmātamagnyābhaṃ saubhāñjanarase kṣipet //

pātayetpūrvavidhinā tat sattvaṃ hemabhāsuram //

pattraṃ rañjitanāgasya sattvaṃ pītābhrakasya ca
strīstanyakācadhūmottha guñjāyaskāntaṭaṅkaṇaiḥ
tutthena saṃyutenaitan nāgābhraṃ dvaṃdvitaṃ bhavet //

kiṃvāranālasiddhārtha dhūmasāreṣṭakāguḍaiḥ
mardayettridinaṃ sūtaṃ dolāyāṃ svedayet tryaham //

punarnavāmeṣaśṛṅgī sarpākṣīkalkasaṃyutam
athāsurī sindhuviṣaṃ maricaiḥ paripeṣitaiḥ
dolāyantre punarapi svedayeddivasatrayam //

aṣṭamāṃśena nāgābhraṃ cārayitvā sureśvari
śilābhāgadvayaṃ caikaṃ sindhusauvarcalaṃ bhavet //

ṭaṅkārdhaṃ viṣapādaṃ ca viḍaḥ piṇḍāṣṭamāṃśataḥ
tridine kacchape jāryam evaṃ jāryaṃ tu ṣaḍguṇam //

śailaṃ tutthoragaṃ tāmraṃ tīkṣṇaghoṣārakāñcanam
kramavṛddham idaṃ tutthaṃ tāpyasattvanipātanāt //

hemāvaśeṣaṃ tadbījaṃ pādāṃśaṃ mātulāmbhasā
cārayedrasarājasya jārayet kanakānvitaiḥ //

tāpyasauvarcalaśilā gandhakāsīsaṭaṅkaṇaiḥ
padmayantre niveśyātha kīlaṃ dattvā sureśvari //

dhameddinatrayaṃ mandaṃ yāvadbījaṃ drutaṃ bhavet
tameva samajīrṇaṃ tu vahnau niṣkampanaṃ rasam //

tataḥ ṣaḍguṇabījena sāraṇā kramayogataḥ
tārāriṣṭamahiṃ śulbaṃ sahasrāṃśena vedhayet //

viṣagandhakatāpyābhra kākaviṣṭhā ghanadhvaniḥ
sahadevīvahniśikhā kalkena kramate rasaḥ //

mūrchito mṛtasūtaśca jalūkābandha eva ca
caturtho mūrtibandhas tu paṭṭabandhastu pañcamaḥ
bhasmasūtaśca khoṭaśca saṃskārāt saptadhā rasaḥ //

nāgavarṇaṃ bhavet sūtaṃ vihāya ghanacāpalam
lakṣaṇaṃ dṛśyate yasya mūrchitaṃ taṃ vadanti hi //

ārdratvaṃ ca ghanatvaṃ ca tejogauravacāpalam
yasyaitāni na dṛśyante taṃ vidyānmṛtasūtakam //

nānāvarṇaṃ tathā svacchaṃ drutaṃ yonau jalūkavat
badhyate sūtakaṃ yacca jalūkābandhalakṣaṇam //

gurutvamaruṇatvaṃ ca tejasā sūryasaṃnibham
śikhimadhye dhṛtaṃ tiṣṭhet mūrtibandhasya lakṣaṇam //

śalākājāraṇādvāpi mūrtibandhatvamiṣyate //

śvetaṃ pītaṃ guru tathā mṛdu sikthakasaṃnibham
agnimadhye yadā tiṣṭhet paṭṭabandhasya lakṣaṇam //

kṛṣṇaṃ śvetaṃ tathā pītaṃ nīlaṃ bhasmanibhaṃ tathā
capalatvaṃ yadā naṣṭaṃ bhasmasūtasya lakṣaṇam //

kukkuṭāṇḍanibhaṃ sūtaṃ yadā lavaṇabhedi ca
āvartate rasastadvat khoṭakasya ca lakṣaṇam //

athavā chedane snigdhaṃ raśminā mṛdunā dravet
akṣayaṃ kaṭhinaṃ śvetaṃ khoṭabandhasya lakṣaṇam //

khoṭādayastu ye pañca vihāya jalukākṛti
haṭhāgnau dhāmitāḥ santi na tiṣṭhatyeva mūrchitaḥ //

taruṇādityasaṃkāśo nānāvarṇaḥ sureśvari
vedhayeddehalohāni rañjito rasabhairavaḥ //

śodhanaṃ sūtakasyādau grāsamānamataḥ param
jāraṇaṃ vyomasattvasya sarvasattvasya jāraṇam //

garbhabāhyadrutiḥ paścāt suvarṇasya tu jāraṇam
divyauṣadhipuṭaḥ paścāt ratnabandhamataḥ param //

rañjanaṃ ca tato devi jāraṇā cānusāraṇā
krāmaṇaṃ ca tato deyaṃ sūtakasya vicakṣaṇaiḥ //

evaṃ kramaṃ tu yo vetti tasya siddhirna saṃśayaḥ //

vedhakaṃ yastu jānāti dehe lohe rasāyane
tasya janma jarā vyādhir naśyatyeva na saṃśayaḥ //

dehe tu pañcaratnāni nāgaṃ vaṅgaṃ tathāyasam
krāmaṇaṃ rasarājasya bheṣajaṃ vyādhināśanam //

auṣadhaiḥ kramate sūto yogaśaktikrameṇa tu
kramate vyādhisaṃghāte grasate duṣṭamāmayam //

tasya tu krāmaṇaṃ jñātvā tato vaidyairupācaret
krāmaṇena vinā sūto na kramet na ca vedhayet
dehalohāmayān sarvān vṛthā syāt kevalaṃ śramaḥ //

yasya rogasya yo yogas tenaiva saha yojayet
rasendro harati vyādhīn narakuñjaravājinām //

āroṭo balamādhatte mūrchito vyādhināśanaḥ
baddhena khecarīsiddhiḥ māritenājarāmaraḥ //

viśeṣādvyādhiśamano gandhakena tu mūrchitaḥ
oṣadhyā ghātitaḥ sūto yathā bhūyo na jīvati //

sahi krāmati loheṣu tena kuryādrasāyanam
tanmamācakṣva deveśi kimanyacchrotumicchasi //