Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasaratnākara · Chapter 3.13

3.13.1

RRĀ, 3, 13
dṛṣṭayogaphalasiddhidaṃ dhruvaṃ pāradasya varajāraṇe hitam /
sattvapātanam anekayogato dvaṃdvamelam abhiṣekam āryakam

3.13.2

{abhra:: śodhana}
mustākvāthena saptāhaṃ kuryāddhānyābhrakaṃ plutam /
śigrusūraṇarambhānāṃ kaṃdasyaikasya ca dravaiḥ

3.13.3

peṭārīmūlajaṃbīradrāvairvāpyaṃ pariplutam /
itthaṃ plutasyābhrakasya pādāṃśaṃ ṭaṃkaṇaṃ kṣipet

3.13.4

dinaikaṃ mardayetkhalve yuktamamlena kenacit

3.13.5

{kāntaloha, mākṣika, uparasa:: sattva:: pātana}
guñjāguggululākṣorṇāsarjīsarjarasaṃ guḍam /
kṣudramīnaṃ yavakṣāraṃ kācapiṇyākasūraṇam

3.13.6

bhūlatā triphalā vahniḥ kṣīrakandaṃ punarnavā /
dhattūro lāṅgalī pāṭhā balā gaṃdhakatiktakam

3.13.7

gokṣīraṃ paṃcalavaṇaṃ sarpavṛścikaviṣaṃ madhu /
ṣaḍbinduḥ kṣudraśambūkamasthīni śaśakasya ca

3.13.8

pārāvatamalaṃ tryūṣam iṃdragopaṃ ca śigrukam /
godhūmaṃ sarṣapaṃ tulyaṃ chāgīdugdhena mardayet

3.13.9

etadvyastaṃ samastaṃ vā yāmamātreṇa piṇḍitam /
asya piṇḍasya bhāgaikaṃ dvibhāgaṃ śodhitābhrakam

3.13.10

pañcamāhiṣabhāgaikaṃ sarvamekatra lolayet /
karṣāṃśā vaṭikāḥ kāryāḥ kiṃcicchāyāviśoṣitāḥ

3.13.11

khadirāṅgārasaṃtapte koṣṭhīyantre kṣipan kṣipan /
vaṭikāḥ pañcapañcaiva vaṅkanālena saṃdhaman

3.13.12

samāptau kiṭṭamādāya sphoṭayetsvāṅgaśītalam /
vartulaṃ sattvamādāya śeṣakiṭṭaṃ vicūrṇayet

3.13.13

cūrṇādardhaṃ pūrvapiṇḍaṃ tadvanmāhiṣapañcakam /
ekīkṛtya dhamettadvatsattvaṃ tattatsamāharet

3.13.14

ityevaṃ ca punaḥ kuryāttridhā sattvaṃ vimuñcati /
anena kramayogena kāntasattvaṃ ca mākṣikam

3.13.15

kaṭhinoparasāścānye śuddhā bhūnāgamṛttikā /
muñcanti sattvasaṃghātaṃ grāhayettatpṛthak pṛthak

3.13.16

{abhra:: sattva:: mṛdūkaraṇa}
abhrasattvaṃ samādāya samāṃśaṃ kācaṭaṃkaṇam /
dattvā dattvā trivāraṃ tu vajramūṣāgataṃ dhamet

3.13.17

amlavargaṃ snuhīpatraṃ ciñcābījaṃ savalkalam /
kalkayettatra tatsattvaṃ saptavāraṃ niṣecayet

3.13.18

mṛduśubhraṃ bhavetsattvaṃ saptavāraṃ niṣecayet

3.13.19

{abhra:: sattva:: pātana}
dhānyābhraṃ daśabhāgaṃ syāt śuddhanāgaṃ tribhāgakam /
ṭaṃkaṇaṃ mākṣikaṃ sūtaṃ bhāgaikaikaṃ suśodhitam

3.13.20

ūrṇā sarjī yavakṣāraṃ bhāgaṃ bhāgaṃ vimiśrayet /
mardyaṃ mūtrāmlavargābhyāṃ yathāprāptaṃ dināvadhi

3.13.21

ajāpañcāṅgasaṃyuktaṃ pūrvavatsattvapātanam /
kṛtvādāya mṛdu sākṣānnirmalaṃ yojayedadhaḥ

3.13.22

{mākṣika:: sattvam:: pātana}
dolāyaṃtre sāranāle mākṣikaṃ svedayeddinam /
cūrṇitaṃ madhusarpirbhyāṃ lohapātre dinaṃ pacet

3.13.23

ādāya bhāvayed gharme vajrīkṣīrairdināvadhi /
gṛhadhūmairghṛtaiḥ kṣaudraiḥ saṃyuktaṃ mardayeddinam

3.13.24

aṃdhamūṣāgataṃ dhmātaṃ sattvaṃ guṃjānibhaṃ bhavet

3.13.25

{mākṣika:: sattva:: pātana}
kadalīkaṃdatoyena mākṣikaṃ śatadhātape /
bhāvitaṃ pācayedyāmaṃ sājyairvātāritailakaiḥ /
pūrvavaddhamanātsattvam iṃdragopanibhaṃ bhavet

3.13.26

{mākṣika:: sattvam:: pātana}
snuhyarkapayasā stanyairmākṣikaṃ mardayeddinam /
kaṃkuṣṭhaṃ ṭaṃkaṇaṃ caiva pratipādāṃśamiśritam

3.13.27

mūkamūṣāgataṃ dhmātaṃ sattvaṃ maṇinibhaṃ bhavet

3.13.28

{mākṣika:: sattva:: pātana}
kadalīkaṃdatulasījaṃbīrāṇāṃ dravaiḥ kramāt /
bhāvayenmākṣikaṃ ślakṣṇaṃ pratidrāveṇa saptadhā /
ruddhvā dhmāte patetsattvaṃ śukasaṃnibhaṃ śubham

3.13.29

{mākṣika:: sattva:: pātana}
mūtravargāmlavargaiśca dvisaptāhaṃ vibhāvayet /
mākṣikaṃ tīvragharmeṇa dinairamlaiśca mardayet

3.13.30

mitrapañcakasaṃyuktairvaṭī kṛtvā dhamed dṛḍham /
vyomavad vaṃkanālena sattvaṃ śulbanibhaṃ bhavet

3.13.31

{mākṣika:: sattva:: pātana}
stanyaiḥ kaṅkuṣṭhakaiścaiva kadalītoyasaṃyutaiḥ /
mitrapaṃcakasaṃyuktairmākṣikaṃ dinasaptakam

3.13.32

bhāvitaṃ mardayedyāmaṃ dinaṃ vātāritailakaiḥ /
mṛdvagninā pacedyāmaṃ yāvadbhavati golakam /
sattvaṃ kiṃśukapuṣpābhaṃ vyomavaddhamanād bhavet

3.13.33

{vimala:: sattva:: pātana}
vimalānāṃ ca śuddhānāṃ samyaksyāttāpyavadvidhiḥ

3.13.34

{mākṣika:: sattva:: dhautasattva}
suśuddhaṃ mākṣikaṃ cūrṇaṃ mardyamamlena kenacit /
kṣālayedāranālaistu hyadhasthaṃ svarṇacūrṇavat

3.13.35

jāyate tatsamuddhṛtya dhautasattvamidaṃ bhavet /
yojayedvāpane caiva bījānāṃ yatra yatra vai

3.13.36

{mākṣika:: sattva:: pātana}
mākṣikaṃ pañcamitrāktaṃ saptāhānte vaṭīkṛtam /
pūrvavaddhamanenaiva sattvaṃ lākṣānibhaṃ bhavet

3.13.37

{manaḥśilā:: sattva:: pātana}
agastyaśigrujaistoyais tryahaṃ bhāvyā manaḥśilā /
tālakauṣadhayogena sattvaṃ hemanibhaṃ bhavet /
{manaḥśilā:: sattva:: pātana}
gomūtrairmātuluṅgāmlairdinaṃ bhāvyā manaḥśilā /
tāṃ raktapītapuṣpāṇāṃ rasaiḥ pittaiśca bhāvayet

3.13.38

dinānte mardayedyāmaṃ mitrapaṃcakasaṃyutam /
guṭikāṃ kācakūpyantaḥ kṣiptvā tāṃ kācakūpikām /
sarvato'ṅgulamānena vastramṛttikayā limpet

3.13.39

śuṣkāṃ tāṃ vālukāyaṃtre śanairmṛdvagninā pacet /
śuṣke drave nirudhyātha samyak mṛllavaṇairmukham

3.13.40

caṇḍāgninā pacettāvadyāvad dvādaśayāmakam /
svāṃgaśītaṃ samuddhṛtya bhittvā kūpīṃ samāharet

3.13.41

ūrdhvalagnaṃ śilāsattvaṃ bālārkakiraṇopamam

3.13.42

{haritāla:: sattva:: pātana}
bhāgāḥ ṣoḍaśa tālasya viṣaṃ pāradaṭaṃkaṇam /
śvetābhrabaṃgayoścūrṇaṃ pratibhāgaṃ vimiśrayet

3.13.43

sarvaṃ snuhyarkapayasā mardayeddivasatrayam /
śilāvad grāhayetsattvaṃ tālakātsphaṭikopamam

3.13.44

{haritāla:: sattva:: pātana}
snukkṣīrakaṭutumbyutthais tālaṃ bhāvyaṃ dvisaptadhā

3.13.45

tilasarṣapaśigrūṇi lavaṇaṃ mitrapaṃcakam /
ebhistulyaṃ pūrvatālaṃ dinamekaṃ vimardayet

3.13.46

chidramūṣāgataṃ dhmātaṃ bhūdhare sattvamāharet

3.13.47

{haritāla:: sattva:: pātana}
lākṣā rājī guḍaṃ śigruṣṭaṃkaṇaṃ lavaṇaṃ tilāḥ /
ebhistulyaṃ śuddhatālaṃ mardayedravidugdhakaiḥ

3.13.48

dinaṃ vā vajriṇīdugdhaiḥ kuṣmāṇḍasya dravaistathā /
tena kalkena liptāṃtaśchidramūṣāṃ nirodhayet

3.13.49

puṭādvā dhamanād grāhyaṃ sattvaṃ pātālayantrake

3.13.50

{haritāla:: sattva:: pātana}
tālakādaṣṭamāṃśena deyaṃ sūtaṃ ca ṭaṃkaṇam /
kuṣmāṇḍasya rasaiḥ snuhyāḥ kṣīrairmardyaṃ dinatrayam /
tadgolaṃ chidramūṣāṃtargrāhyaṃ sattvaṃ ca pūrvavat

3.13.51

{tuttha:: sattva:: pātana}
lākṣābhayā ca bhūnāgaṃ gṛhadhūmaṃ jaṭākaṇā /
niśāṭaṃkaṇamadhvājyānyebhistulyaṃ ca tutthakam

3.13.52

sarvaṃ mardyamajākṣīrair andhamūṣāgataṃ dhamet /
sattvaṃ kiṃśukapuṣpābhaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ

3.13.53

{tuttha:: sattva:: pātana}
haridrāsūraṇāṅkollaṃ taṇḍulī gaṃdhakaṃ guḍam /
madhvājyaṭaṃkaṇaṃ tulyaṃ tutthamebhiḥ samaṃ bhavet

3.13.54

stanyena mardayetsarvaṃ chidramūṣāṃ vilepayet /
ruddhvā pātālayaṃtreṇa dhmāte sattvaṃ vimuñcati

3.13.55

{tuttha:: sattva:: pātana}
tutthasya ṭaṃkaṇaṃ pādaṃ cūrṇayenmadhusarpiṣā /
tutthena miśritaṃ dhmātaṃ koṣṭhīyantre dṛḍhāgninā /
dhāmite muñcate sattvaṃ kīratuṇḍasamaprabham

3.13.56

{varanāgasattva}
sauvīraṃ tīkṣṇacūrṇaṃ ca mūṣāyāmandhayet samam /
haṭhād dhmāte bhavetsattvaṃ varanāgaṃ taducyate

3.13.57

{rasaka:: sattva:: pātana}
kṣārāmlaṃ snehapittaiśca kramād bhāvyaṃ dinaṃ dinam /
puṣpāṇāṃ raktapītānāṃ rasairbhāvyaṃ dinadvayam

3.13.58

rasakaṃ cūrṇayetpaścādūrṇā lākṣā niśābhayā /
ṭaṃkaṇaṃ śigrudhūmaṃ ca bhūnāgaṃ saptamaṃ bhavet

3.13.59

ebhiḥ samaṃ tu taccūrṇamajākṣīreṇa mardayet /
yāmametena kalkena lepyā vārtākamūṣikā

3.13.60

śuṣkā cārdhamukhāṅgārairdhmāte sattvaṃ samāharet

3.13.61

{rasaka:: sattva:: pātana}
rasakasyaikabhāgaṃ tu triphalāmitrapaṃcakam /
rajanīgṛhadhūmaṃ ca daśānāmekabhāgakam

3.13.62

ajākṣīrairdinaṃ mardyam athavāmlena kenacit /
pūrvavad grāhayetsattvaṃ rasakātkuṭilaprabham

3.13.63

{vaikrānta:: sattva:: pātana}
vandhyācūrṇaṃ ca vaikrāṃtaṃ chāyāyā mardayetsamam /
ajāmūtrairdinaikaṃ tu sattvaṃ rajatavad bhavet

3.13.64

{vaikrānta:: sattva:: pātana}
mokṣamoraṭapālāśakṣāraṃ gomūtragālitam /
gṛhītamātape śuṣkaṃ vajrakandaṃ ca ṭaṃkaṇam

3.13.65

lākṣā śikhiśikhātulyaṃ vaikrāṃtaṃ sarvatulyakam /
meṣaśṛṃgīdravair mardyam etatsarvaṃ dināvadhi

3.13.66

piṇḍitaṃ mūkamūṣāṃtaḥ kṛtvā dhāmyaṃ haṭhāgninā /
tatraiva muñcate sattvaṃ vaikrāṃtaṃ rasabandhakam

3.13.67

{vaikrānta:: sattva:: pātana}
vaikrāṃtānāṃ palaikaṃ tu karṣaikaṃ ṭaṃkaṇasya ca /
ravikṣīrairdinaṃ bhāvyamatha śigrudravairdinam

3.13.68

guṃjāpiṇyākavahnīnāṃ pratikarṣaṃ niyojayet /
etena gulikāṃ kṛtvā koṣṭhīyantre dhamed dṛḍham

3.13.69

śaṃkhakundendusaṃkāśaṃ sattvaṃ vaikrāṃtajaṃ bhavet

3.13.70

{vaikrānta:: sattva:: pātana}
vaikrāṃtaṃ vajrakaṃdaṃ ca samaṃ snukpayasā samam /
mahiṣīnavanītaṃ ca sakṣaudraṃ mardayeddinam /
pūrvavaddhamanāt sattvam iṃdragopanibhaṃ bhavet

3.13.71

{gairika:: sattva:: pātana}
gairikaṃ raktavargeṇa pītavargeṇa bhāvitam /
saptāhaṃ mardayedyāmaṃ mitrapaṃcakasaṃyutam /
tadvaṭī koṣṭhikāyaṃtre sattvaṃ muñcati nirmalam

3.13.72

{saurāṣṭrī:: sattva:: pātana}
sitā sitā ca saurāṣṭrī gopittairbhāvayettu tām /
śatavāraṃ prayatnena mitrapaṃcakasaṃyutam /
dhamanānmuñcate sattvaṃ krāmakaṃ koṣṭhiyaṃtrake

3.13.73

{sasyaka:: sattva:: pātana}
sasyakaṃ cūrṇitaṃ bhāvyaṃ dinaṃ śaśakaraktakaiḥ /
strīmūtrairvātha gomūtraistatpādāṃśāṃ niśāṃ kṣipet /
mardyaṃ karaṃjatailena yāmaikaṃ golakaṃ ca tat

3.13.74

aṃdhamūṣāgataṃ dhāmyaṃ ghaṭikārdhaṃ dṛḍhāgninā /
iṃdragopakasaṃkāśaṃ sattvaṃ muñcati śobhanam

3.13.75

{kāsīsa:: sattva:: pātana}
caturvidhaṃ tu kāsīsaṃ raktaṃ pītaṃ sitāsitam /
mardayet pittavargeṇa tiktakośātakīdravaiḥ

3.13.76

kāsamardadravaiścaiva mitrapaṃcakasaṃyutaiḥ /
tadvaṭīḥ koṣṭhikāyaṃtre dhmāte sattvaṃ vimuñcati

3.13.77

{rājāvarta:: sattva:: pātana}
rājāvartamayaḥ pātre pācayenmāhiṣairghṛtaiḥ /
payobhiśca dinaṃ pacyānmitrapaṃcakasaṃyutam

3.13.78

rajanyāḥ pañcagavyena piṇḍībaddhaṃ tu kārayet /
khadirāṃgārasaṃyogāt koṣṭhyāṃ sattvaṃ vimuñcati

3.13.79

{srotoñjana:: parīkṣā}
valmīkaśikharākāraṃ bhaṅge nīlotpaladyuti /
gharṣaṇe gairikacchāyaṃ srotoṃjanamidaṃ bhavet

3.13.80

{srotoñjana:: sattva:: pātana}
rājāvartakavatsattvaṃ grāhyaṃ srotoṃjanādapi

3.13.81

{dvandvam. of vyomasattva and minerals}
vyomasattvasya cūrṇaṃ tu yatkiṃciddhātucūrṇakam /
dvandvamelāpaliptāyāṃ mūṣāyāṃ tad dvayaṃ samam

3.13.82

dhmātavyam arivargeṇa kṣipte milati tatkṣaṇam

3.13.83

{sattva:: melāpana}
viṣaṃ ṭaṅkaṇaguṃjāśca khuraṃ śṛṅgaṃ ca bheṣajam /
maṇḍūkavasayā piṣṭvā mūṣālepaṃ tu kārayet

3.13.84

tasyāṃ milati sattvāni cūrṇāni vividhāni ca /
{dvandvamel.:: lepa for ~}
trikṣāraṃ dhātakīpuṣpaṃ gugguluṃ ca samaṃ samam /
strīstanyaiḥ peṣito lepo dvaṃdvamelāpane hitaḥ

3.13.85

{sarvasattvamelāpana (2)}
varṣābhūḥ kadalīkaṃdaḥ kākamācī punarnavā /
guṃjā narakapālaṃ ca ṭaṃkaṇaṃ peṣayetsamam /
anena pūrvavallepāddhemābhraṃ milati kṣaṇāt

3.13.86

{melāpana:: metals, sattva and/or mahārasas}
tāraṃ ca vyomasattvaṃ ca anenaiva tu melayet /
lāṅgalī camarīkeśānkuśakārpāsayoḥ phalam

3.13.87

bhūlatām iṃdragopaṃ ca pāṣāṇabhedikā samam /
nārīstanyena saṃpeṣya mūṣālepaṃ tu kārayet

3.13.88

sarvalohāni sattvāni tathā caiva mahārasāḥ /
milanti nātra saṃdehas tīvradhmānānalena tu

3.13.89

{dvandvamelāpaka}
viṣaṃ chuchundarīmāṃsaṃ ṭaṃkaṇaṃ samapeṣitam /
mūṣālepamanenaiva kṛtvā tatra vinikṣipet /
yatkiṃcid dvaṃdvayogaṃ tu dhamanena milatyalam

3.13.90

{dvandvamelāpaka}
kaṅguṇītailasampiṣṭamapāmārgasya bhasmakam /
tena praliptāyāṃ dvaṃdvaṃ kṣiptvā dhameddhaṭhāt /
milatyeva na saṃdehastattanmārakavāpanāt

3.13.91

{abhra:: production of abhra-metal-compounds}
hemābhraṃ nāgatāpyābhraṃ śulbābhraṃ gaṃdhakena ca /
sindhūtthahiṃgulābhyāṃ tu tīkṣṇābhraṃ dhamanād dṛḍham

3.13.92

nāgābhraṃ śilayā yuktaṃ vaṅgābhraṃ tālakena ca /
tārābhraṃ baṃgatālābhyāṃ tālavatsarvasattvakam

3.13.93

{abhra:: vaṅgābhra}
milatyeva na saṃdehaḥ pūrvamūṣāgataṃ kṣaṇāt /
śvetābhrakasya sattvaṃ tu vaṅgacūrṇaṃ samaṃ samam

3.13.94

kadalīkaṃdatoyena mardayeṭṭaṃkaṇaiḥ saha /
aṃdhamūṣāgataṃ dhmātaṃ vaṅgābhraṃ milati kṣaṇāt

3.13.95

{abhra:: vaṅgābhra}
guṃjā narakapālaṃ ca ṭaṃkaṇaṃ vanaśigrukam /
strīstanyena samaṃ piṣṭvā mūṣālepaṃ tu kārayet

3.13.96

baṃgaṃ śvetābhrasattvaṃ ca cūrṇitaṃ tatra nikṣipet /
ruddhvā dhmāte milatyeva tārakarmaṇi jārayet

3.13.97

{abhra:: vaṅgābhra}
abhrasattvaṃ vicūrṇyādau tatpādāṃśaṃ tu ṭaṃkaṇam /
pāradaṃ ṭaṃkaṇāṃśaṃ ca kākamācīdravairdinam

3.13.98

piṣṭvā tad golakaṃ peṣyamabhrāṃśairvaṅgapatrakaiḥ /
pūrvamūṣāgataṃ dhmātaṃ vaṅgābhraṃ milati kṣaṇāt

3.13.99

{abhiṣeka (1)}
samyagāvartitaṃ nāgaṃ palaikaṃ kāṃjike kṣipet /
palānāṃ śatamātre tu śatavāraṃ drutaṃ drutam

3.13.100

anena kāṃjikenaiva śatavāraṃ vibhāvayet /
yatkiṃcic cāraṇāvastu tatastaṃ jārayedrase /
abhiṣeko hyayaṃ khyātaḥ kathyate tu matāntaram

3.13.101

{abhiṣeka (2)}
trikṣāraṃ paṃcalavaṇaṃ kāṅkṣīkāsīsagaṃdhakam /
māhiṣaṃ kāṃjikairyuktaṃ tāmrapātre dinatrayam

3.13.102

sthitaṃ gharme punastasmin drutaṃ nāgaṃ vinikṣipet /
tārakarmaṇi baṃgaṃ vā śatavārāṇi secayet

3.13.103

taddravaṃ tāmrapātrastham abhiṣekaṃ vidur budhāḥ /
anena cāraṇāvastu śatavārāṇi bhāvayet

3.13.104

{sāraṇāyāṃ saṃketaḥ}
dvaṃdvitaṃ vyomasattvaṃ ca bījāni vividhāni ca /
dvaṃdvitaṃ vajrabījaṃ ca bhāvitaṃ sārayetsadā

3.13.105

svarṇādi lohamakhilaṃ kṛtaśuddhacūrṇaṃ yojyaṃ pṛthaggaganasattvavare samāṃśam /
taddvaṃdvitaṃ carati sūtavaro'bhiṣiktaṃ vipro yathā madhurapāyasamājyayuktam

Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc