Rasaratnākara · Chapter 3.13
RRĀ, 3, 13
dṛṣṭayogaphalasiddhidaṃ dhruvaṃ pāradasya varajāraṇe hitam /
sattvapātanam anekayogato dvaṃdvamelam abhiṣekam āryakam
{abhra:: śodhana}
mustākvāthena saptāhaṃ kuryāddhānyābhrakaṃ plutam /
śigrusūraṇarambhānāṃ kaṃdasyaikasya ca dravaiḥ
peṭārīmūlajaṃbīradrāvairvāpyaṃ pariplutam /
itthaṃ plutasyābhrakasya pādāṃśaṃ ṭaṃkaṇaṃ kṣipet
dinaikaṃ mardayetkhalve yuktamamlena kenacit
{kāntaloha, mākṣika, uparasa:: sattva:: pātana}
guñjāguggululākṣorṇāsarjīsarjarasaṃ guḍam /
kṣudramīnaṃ yavakṣāraṃ kācapiṇyākasūraṇam
bhūlatā triphalā vahniḥ kṣīrakandaṃ punarnavā /
dhattūro lāṅgalī pāṭhā balā gaṃdhakatiktakam
gokṣīraṃ paṃcalavaṇaṃ sarpavṛścikaviṣaṃ madhu /
ṣaḍbinduḥ kṣudraśambūkamasthīni śaśakasya ca
pārāvatamalaṃ tryūṣam iṃdragopaṃ ca śigrukam /
godhūmaṃ sarṣapaṃ tulyaṃ chāgīdugdhena mardayet
etadvyastaṃ samastaṃ vā yāmamātreṇa piṇḍitam /
asya piṇḍasya bhāgaikaṃ dvibhāgaṃ śodhitābhrakam
pañcamāhiṣabhāgaikaṃ sarvamekatra lolayet /
karṣāṃśā vaṭikāḥ kāryāḥ kiṃcicchāyāviśoṣitāḥ
khadirāṅgārasaṃtapte koṣṭhīyantre kṣipan kṣipan /
vaṭikāḥ pañcapañcaiva vaṅkanālena saṃdhaman
samāptau kiṭṭamādāya sphoṭayetsvāṅgaśītalam /
vartulaṃ sattvamādāya śeṣakiṭṭaṃ vicūrṇayet
cūrṇādardhaṃ pūrvapiṇḍaṃ tadvanmāhiṣapañcakam /
ekīkṛtya dhamettadvatsattvaṃ tattatsamāharet
ityevaṃ ca punaḥ kuryāttridhā sattvaṃ vimuñcati /
anena kramayogena kāntasattvaṃ ca mākṣikam
kaṭhinoparasāścānye śuddhā bhūnāgamṛttikā /
muñcanti sattvasaṃghātaṃ grāhayettatpṛthak pṛthak
{abhra:: sattva:: mṛdūkaraṇa}
abhrasattvaṃ samādāya samāṃśaṃ kācaṭaṃkaṇam /
dattvā dattvā trivāraṃ tu vajramūṣāgataṃ dhamet
amlavargaṃ snuhīpatraṃ ciñcābījaṃ savalkalam /
kalkayettatra tatsattvaṃ saptavāraṃ niṣecayet
mṛduśubhraṃ bhavetsattvaṃ saptavāraṃ niṣecayet
{abhra:: sattva:: pātana}
dhānyābhraṃ daśabhāgaṃ syāt śuddhanāgaṃ tribhāgakam /
ṭaṃkaṇaṃ mākṣikaṃ sūtaṃ bhāgaikaikaṃ suśodhitam
ūrṇā sarjī yavakṣāraṃ bhāgaṃ bhāgaṃ vimiśrayet /
mardyaṃ mūtrāmlavargābhyāṃ yathāprāptaṃ dināvadhi
ajāpañcāṅgasaṃyuktaṃ pūrvavatsattvapātanam /
kṛtvādāya mṛdu sākṣānnirmalaṃ yojayedadhaḥ
{mākṣika:: sattvam:: pātana}
dolāyaṃtre sāranāle mākṣikaṃ svedayeddinam /
cūrṇitaṃ madhusarpirbhyāṃ lohapātre dinaṃ pacet
ādāya bhāvayed gharme vajrīkṣīrairdināvadhi /
gṛhadhūmairghṛtaiḥ kṣaudraiḥ saṃyuktaṃ mardayeddinam
aṃdhamūṣāgataṃ dhmātaṃ sattvaṃ guṃjānibhaṃ bhavet
{mākṣika:: sattva:: pātana}
kadalīkaṃdatoyena mākṣikaṃ śatadhātape /
bhāvitaṃ pācayedyāmaṃ sājyairvātāritailakaiḥ /
pūrvavaddhamanātsattvam iṃdragopanibhaṃ bhavet
{mākṣika:: sattvam:: pātana}
snuhyarkapayasā stanyairmākṣikaṃ mardayeddinam /
kaṃkuṣṭhaṃ ṭaṃkaṇaṃ caiva pratipādāṃśamiśritam
mūkamūṣāgataṃ dhmātaṃ sattvaṃ maṇinibhaṃ bhavet
{mākṣika:: sattva:: pātana}
kadalīkaṃdatulasījaṃbīrāṇāṃ dravaiḥ kramāt /
bhāvayenmākṣikaṃ ślakṣṇaṃ pratidrāveṇa saptadhā /
ruddhvā dhmāte patetsattvaṃ śukasaṃnibhaṃ śubham
{mākṣika:: sattva:: pātana}
mūtravargāmlavargaiśca dvisaptāhaṃ vibhāvayet /
mākṣikaṃ tīvragharmeṇa dinairamlaiśca mardayet
mitrapañcakasaṃyuktairvaṭī kṛtvā dhamed dṛḍham /
vyomavad vaṃkanālena sattvaṃ śulbanibhaṃ bhavet
{mākṣika:: sattva:: pātana}
stanyaiḥ kaṅkuṣṭhakaiścaiva kadalītoyasaṃyutaiḥ /
mitrapaṃcakasaṃyuktairmākṣikaṃ dinasaptakam
bhāvitaṃ mardayedyāmaṃ dinaṃ vātāritailakaiḥ /
mṛdvagninā pacedyāmaṃ yāvadbhavati golakam /
sattvaṃ kiṃśukapuṣpābhaṃ vyomavaddhamanād bhavet
{vimala:: sattva:: pātana}
vimalānāṃ ca śuddhānāṃ samyaksyāttāpyavadvidhiḥ
{mākṣika:: sattva:: dhautasattva}
suśuddhaṃ mākṣikaṃ cūrṇaṃ mardyamamlena kenacit /
kṣālayedāranālaistu hyadhasthaṃ svarṇacūrṇavat
jāyate tatsamuddhṛtya dhautasattvamidaṃ bhavet /
yojayedvāpane caiva bījānāṃ yatra yatra vai
{mākṣika:: sattva:: pātana}
mākṣikaṃ pañcamitrāktaṃ saptāhānte vaṭīkṛtam /
pūrvavaddhamanenaiva sattvaṃ lākṣānibhaṃ bhavet
{manaḥśilā:: sattva:: pātana}
agastyaśigrujaistoyais tryahaṃ bhāvyā manaḥśilā /
tālakauṣadhayogena sattvaṃ hemanibhaṃ bhavet /
{manaḥśilā:: sattva:: pātana}
gomūtrairmātuluṅgāmlairdinaṃ bhāvyā manaḥśilā /
tāṃ raktapītapuṣpāṇāṃ rasaiḥ pittaiśca bhāvayet
dinānte mardayedyāmaṃ mitrapaṃcakasaṃyutam /
guṭikāṃ kācakūpyantaḥ kṣiptvā tāṃ kācakūpikām /
sarvato'ṅgulamānena vastramṛttikayā limpet
śuṣkāṃ tāṃ vālukāyaṃtre śanairmṛdvagninā pacet /
śuṣke drave nirudhyātha samyak mṛllavaṇairmukham
caṇḍāgninā pacettāvadyāvad dvādaśayāmakam /
svāṃgaśītaṃ samuddhṛtya bhittvā kūpīṃ samāharet
ūrdhvalagnaṃ śilāsattvaṃ bālārkakiraṇopamam
{haritāla:: sattva:: pātana}
bhāgāḥ ṣoḍaśa tālasya viṣaṃ pāradaṭaṃkaṇam /
śvetābhrabaṃgayoścūrṇaṃ pratibhāgaṃ vimiśrayet
sarvaṃ snuhyarkapayasā mardayeddivasatrayam /
śilāvad grāhayetsattvaṃ tālakātsphaṭikopamam
{haritāla:: sattva:: pātana}
snukkṣīrakaṭutumbyutthais tālaṃ bhāvyaṃ dvisaptadhā
tilasarṣapaśigrūṇi lavaṇaṃ mitrapaṃcakam /
ebhistulyaṃ pūrvatālaṃ dinamekaṃ vimardayet
chidramūṣāgataṃ dhmātaṃ bhūdhare sattvamāharet
{haritāla:: sattva:: pātana}
lākṣā rājī guḍaṃ śigruṣṭaṃkaṇaṃ lavaṇaṃ tilāḥ /
ebhistulyaṃ śuddhatālaṃ mardayedravidugdhakaiḥ
dinaṃ vā vajriṇīdugdhaiḥ kuṣmāṇḍasya dravaistathā /
tena kalkena liptāṃtaśchidramūṣāṃ nirodhayet
puṭādvā dhamanād grāhyaṃ sattvaṃ pātālayantrake
{haritāla:: sattva:: pātana}
tālakādaṣṭamāṃśena deyaṃ sūtaṃ ca ṭaṃkaṇam /
kuṣmāṇḍasya rasaiḥ snuhyāḥ kṣīrairmardyaṃ dinatrayam /
tadgolaṃ chidramūṣāṃtargrāhyaṃ sattvaṃ ca pūrvavat
{tuttha:: sattva:: pātana}
lākṣābhayā ca bhūnāgaṃ gṛhadhūmaṃ jaṭākaṇā /
niśāṭaṃkaṇamadhvājyānyebhistulyaṃ ca tutthakam
sarvaṃ mardyamajākṣīrair andhamūṣāgataṃ dhamet /
sattvaṃ kiṃśukapuṣpābhaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ
{tuttha:: sattva:: pātana}
haridrāsūraṇāṅkollaṃ taṇḍulī gaṃdhakaṃ guḍam /
madhvājyaṭaṃkaṇaṃ tulyaṃ tutthamebhiḥ samaṃ bhavet
stanyena mardayetsarvaṃ chidramūṣāṃ vilepayet /
ruddhvā pātālayaṃtreṇa dhmāte sattvaṃ vimuñcati
{tuttha:: sattva:: pātana}
tutthasya ṭaṃkaṇaṃ pādaṃ cūrṇayenmadhusarpiṣā /
tutthena miśritaṃ dhmātaṃ koṣṭhīyantre dṛḍhāgninā /
dhāmite muñcate sattvaṃ kīratuṇḍasamaprabham
{varanāgasattva}
sauvīraṃ tīkṣṇacūrṇaṃ ca mūṣāyāmandhayet samam /
haṭhād dhmāte bhavetsattvaṃ varanāgaṃ taducyate
{rasaka:: sattva:: pātana}
kṣārāmlaṃ snehapittaiśca kramād bhāvyaṃ dinaṃ dinam /
puṣpāṇāṃ raktapītānāṃ rasairbhāvyaṃ dinadvayam
rasakaṃ cūrṇayetpaścādūrṇā lākṣā niśābhayā /
ṭaṃkaṇaṃ śigrudhūmaṃ ca bhūnāgaṃ saptamaṃ bhavet
ebhiḥ samaṃ tu taccūrṇamajākṣīreṇa mardayet /
yāmametena kalkena lepyā vārtākamūṣikā
śuṣkā cārdhamukhāṅgārairdhmāte sattvaṃ samāharet
{rasaka:: sattva:: pātana}
rasakasyaikabhāgaṃ tu triphalāmitrapaṃcakam /
rajanīgṛhadhūmaṃ ca daśānāmekabhāgakam
ajākṣīrairdinaṃ mardyam athavāmlena kenacit /
pūrvavad grāhayetsattvaṃ rasakātkuṭilaprabham
{vaikrānta:: sattva:: pātana}
vandhyācūrṇaṃ ca vaikrāṃtaṃ chāyāyā mardayetsamam /
ajāmūtrairdinaikaṃ tu sattvaṃ rajatavad bhavet
{vaikrānta:: sattva:: pātana}
mokṣamoraṭapālāśakṣāraṃ gomūtragālitam /
gṛhītamātape śuṣkaṃ vajrakandaṃ ca ṭaṃkaṇam
lākṣā śikhiśikhātulyaṃ vaikrāṃtaṃ sarvatulyakam /
meṣaśṛṃgīdravair mardyam etatsarvaṃ dināvadhi
piṇḍitaṃ mūkamūṣāṃtaḥ kṛtvā dhāmyaṃ haṭhāgninā /
tatraiva muñcate sattvaṃ vaikrāṃtaṃ rasabandhakam
{vaikrānta:: sattva:: pātana}
vaikrāṃtānāṃ palaikaṃ tu karṣaikaṃ ṭaṃkaṇasya ca /
ravikṣīrairdinaṃ bhāvyamatha śigrudravairdinam
guṃjāpiṇyākavahnīnāṃ pratikarṣaṃ niyojayet /
etena gulikāṃ kṛtvā koṣṭhīyantre dhamed dṛḍham
śaṃkhakundendusaṃkāśaṃ sattvaṃ vaikrāṃtajaṃ bhavet
{vaikrānta:: sattva:: pātana}
vaikrāṃtaṃ vajrakaṃdaṃ ca samaṃ snukpayasā samam /
mahiṣīnavanītaṃ ca sakṣaudraṃ mardayeddinam /
pūrvavaddhamanāt sattvam iṃdragopanibhaṃ bhavet
{gairika:: sattva:: pātana}
gairikaṃ raktavargeṇa pītavargeṇa bhāvitam /
saptāhaṃ mardayedyāmaṃ mitrapaṃcakasaṃyutam /
tadvaṭī koṣṭhikāyaṃtre sattvaṃ muñcati nirmalam
{saurāṣṭrī:: sattva:: pātana}
sitā sitā ca saurāṣṭrī gopittairbhāvayettu tām /
śatavāraṃ prayatnena mitrapaṃcakasaṃyutam /
dhamanānmuñcate sattvaṃ krāmakaṃ koṣṭhiyaṃtrake
{sasyaka:: sattva:: pātana}
sasyakaṃ cūrṇitaṃ bhāvyaṃ dinaṃ śaśakaraktakaiḥ /
strīmūtrairvātha gomūtraistatpādāṃśāṃ niśāṃ kṣipet /
mardyaṃ karaṃjatailena yāmaikaṃ golakaṃ ca tat
aṃdhamūṣāgataṃ dhāmyaṃ ghaṭikārdhaṃ dṛḍhāgninā /
iṃdragopakasaṃkāśaṃ sattvaṃ muñcati śobhanam
{kāsīsa:: sattva:: pātana}
caturvidhaṃ tu kāsīsaṃ raktaṃ pītaṃ sitāsitam /
mardayet pittavargeṇa tiktakośātakīdravaiḥ
kāsamardadravaiścaiva mitrapaṃcakasaṃyutaiḥ /
tadvaṭīḥ koṣṭhikāyaṃtre dhmāte sattvaṃ vimuñcati
{rājāvarta:: sattva:: pātana}
rājāvartamayaḥ pātre pācayenmāhiṣairghṛtaiḥ /
payobhiśca dinaṃ pacyānmitrapaṃcakasaṃyutam
rajanyāḥ pañcagavyena piṇḍībaddhaṃ tu kārayet /
khadirāṃgārasaṃyogāt koṣṭhyāṃ sattvaṃ vimuñcati
{srotoñjana:: parīkṣā}
valmīkaśikharākāraṃ bhaṅge nīlotpaladyuti /
gharṣaṇe gairikacchāyaṃ srotoṃjanamidaṃ bhavet
{srotoñjana:: sattva:: pātana}
rājāvartakavatsattvaṃ grāhyaṃ srotoṃjanādapi
{dvandvam. of vyomasattva and minerals}
vyomasattvasya cūrṇaṃ tu yatkiṃciddhātucūrṇakam /
dvandvamelāpaliptāyāṃ mūṣāyāṃ tad dvayaṃ samam
dhmātavyam arivargeṇa kṣipte milati tatkṣaṇam
{sattva:: melāpana}
viṣaṃ ṭaṅkaṇaguṃjāśca khuraṃ śṛṅgaṃ ca bheṣajam /
maṇḍūkavasayā piṣṭvā mūṣālepaṃ tu kārayet
tasyāṃ milati sattvāni cūrṇāni vividhāni ca /
{dvandvamel.:: lepa for ~}
trikṣāraṃ dhātakīpuṣpaṃ gugguluṃ ca samaṃ samam /
strīstanyaiḥ peṣito lepo dvaṃdvamelāpane hitaḥ
{sarvasattvamelāpana (2)}
varṣābhūḥ kadalīkaṃdaḥ kākamācī punarnavā /
guṃjā narakapālaṃ ca ṭaṃkaṇaṃ peṣayetsamam /
anena pūrvavallepāddhemābhraṃ milati kṣaṇāt
{melāpana:: metals, sattva and/or mahārasas}
tāraṃ ca vyomasattvaṃ ca anenaiva tu melayet /
lāṅgalī camarīkeśānkuśakārpāsayoḥ phalam
bhūlatām iṃdragopaṃ ca pāṣāṇabhedikā samam /
nārīstanyena saṃpeṣya mūṣālepaṃ tu kārayet
sarvalohāni sattvāni tathā caiva mahārasāḥ /
milanti nātra saṃdehas tīvradhmānānalena tu
{dvandvamelāpaka}
viṣaṃ chuchundarīmāṃsaṃ ṭaṃkaṇaṃ samapeṣitam /
mūṣālepamanenaiva kṛtvā tatra vinikṣipet /
yatkiṃcid dvaṃdvayogaṃ tu dhamanena milatyalam
{dvandvamelāpaka}
kaṅguṇītailasampiṣṭamapāmārgasya bhasmakam /
tena praliptāyāṃ dvaṃdvaṃ kṣiptvā dhameddhaṭhāt /
milatyeva na saṃdehastattanmārakavāpanāt
{abhra:: production of abhra-metal-compounds}
hemābhraṃ nāgatāpyābhraṃ śulbābhraṃ gaṃdhakena ca /
sindhūtthahiṃgulābhyāṃ tu tīkṣṇābhraṃ dhamanād dṛḍham
nāgābhraṃ śilayā yuktaṃ vaṅgābhraṃ tālakena ca /
tārābhraṃ baṃgatālābhyāṃ tālavatsarvasattvakam
{abhra:: vaṅgābhra}
milatyeva na saṃdehaḥ pūrvamūṣāgataṃ kṣaṇāt /
śvetābhrakasya sattvaṃ tu vaṅgacūrṇaṃ samaṃ samam
kadalīkaṃdatoyena mardayeṭṭaṃkaṇaiḥ saha /
aṃdhamūṣāgataṃ dhmātaṃ vaṅgābhraṃ milati kṣaṇāt
{abhra:: vaṅgābhra}
guṃjā narakapālaṃ ca ṭaṃkaṇaṃ vanaśigrukam /
strīstanyena samaṃ piṣṭvā mūṣālepaṃ tu kārayet
baṃgaṃ śvetābhrasattvaṃ ca cūrṇitaṃ tatra nikṣipet /
ruddhvā dhmāte milatyeva tārakarmaṇi jārayet
{abhra:: vaṅgābhra}
abhrasattvaṃ vicūrṇyādau tatpādāṃśaṃ tu ṭaṃkaṇam /
pāradaṃ ṭaṃkaṇāṃśaṃ ca kākamācīdravairdinam
piṣṭvā tad golakaṃ peṣyamabhrāṃśairvaṅgapatrakaiḥ /
pūrvamūṣāgataṃ dhmātaṃ vaṅgābhraṃ milati kṣaṇāt
{abhiṣeka (1)}
samyagāvartitaṃ nāgaṃ palaikaṃ kāṃjike kṣipet /
palānāṃ śatamātre tu śatavāraṃ drutaṃ drutam
anena kāṃjikenaiva śatavāraṃ vibhāvayet /
yatkiṃcic cāraṇāvastu tatastaṃ jārayedrase /
abhiṣeko hyayaṃ khyātaḥ kathyate tu matāntaram
{abhiṣeka (2)}
trikṣāraṃ paṃcalavaṇaṃ kāṅkṣīkāsīsagaṃdhakam /
māhiṣaṃ kāṃjikairyuktaṃ tāmrapātre dinatrayam
sthitaṃ gharme punastasmin drutaṃ nāgaṃ vinikṣipet /
tārakarmaṇi baṃgaṃ vā śatavārāṇi secayet
taddravaṃ tāmrapātrastham abhiṣekaṃ vidur budhāḥ /
anena cāraṇāvastu śatavārāṇi bhāvayet
{sāraṇāyāṃ saṃketaḥ}
dvaṃdvitaṃ vyomasattvaṃ ca bījāni vividhāni ca /
dvaṃdvitaṃ vajrabījaṃ ca bhāvitaṃ sārayetsadā
svarṇādi lohamakhilaṃ kṛtaśuddhacūrṇaṃ yojyaṃ pṛthaggaganasattvavare samāṃśam /
taddvaṃdvitaṃ carati sūtavaro'bhiṣiktaṃ vipro yathā madhurapāyasamājyayuktam
Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0