રસરત્નાકર · અધ્યાય 3.13

ર્રા, 3, 13
દૃષ્ટયોગફલસિદ્ધિદં ધ્રુવં પારદસ્ય વરજારણે હિતમ્ ।
સત્ત્વપાતનમ્ અનેકયોગતો દ્વંદ્વમેલમ્ અભિષેકમ્ આર્યકમ્

{અભ્ર:: શોધન}
મુસ્તાક્વાથેન સપ્તાહં કુર્યાદ્ધાન્યાભ્રકં પ્લુતમ્ ।
શિગ્રુસૂરણરમ્ભાનાં કંદસ્યૈકસ્ય ચ દ્રવૈઃ

પેટારીમૂલજંબીરદ્રાવૈર્વાપ્યં પરિપ્લુતમ્ ।
ઇત્થં પ્લુતસ્યાભ્રકસ્ય પાદાંશં ટંકણં ક્ષિપેત્

દિનૈકં મર્દયેત્ખલ્વે યુક્તમમ્લેન કેનચિત્

{કાન્તલોહ, માક્ષિક, ઉપરસ:: સત્ત્વ:: પાતન}
ગુઞ્જાગુગ્ગુલુલાક્ષોર્ણાસર્જીસર્જરસં ગુડમ્ ।
ક્ષુદ્રમીનં યવક્ષારં કાચપિણ્યાકસૂરણમ્

ભૂલતા ત્રિફલા વહ્નિઃ ક્ષીરકન્દં પુનર્નવા ।
ધત્તૂરો લાઙ્ગલી પાઠા બલા ગંધકતિક્તકમ્

ગોક્ષીરં પંચલવણં સર્પવૃશ્ચિકવિષં મધુ ।
ષડ્બિન્દુઃ ક્ષુદ્રશમ્બૂકમસ્થીનિ શશકસ્ય ચ

પારાવતમલં ત્ર્યૂષમ્ ઇંદ્રગોપં ચ શિગ્રુકમ્ ।
ગોધૂમં સર્ષપં તુલ્યં છાગીદુગ્ધેન મર્દયેત્

એતદ્વ્યસ્તં સમસ્તં વા યામમાત્રેણ પિણ્ડિતમ્ ।
અસ્ય પિણ્ડસ્ય ભાગૈકં દ્વિભાગં શોધિતાભ્રકમ્

પઞ્ચમાહિષભાગૈકં સર્વમેકત્ર લોલયેત્ ।
કર્ષાંશા વટિકાઃ કાર્યાઃ કિંચિચ્છાયાવિશોષિતાઃ

ખદિરાઙ્ગારસંતપ્તે કોષ્ઠીયન્ત્રે ક્ષિપન્ ક્ષિપન્ ।
વટિકાઃ પઞ્ચપઞ્ચૈવ વઙ્કનાલેન સંધમન્

સમાપ્તૌ કિટ્ટમાદાય સ્ફોટયેત્સ્વાઙ્ગશીતલમ્ ।
વર્તુલં સત્ત્વમાદાય શેષકિટ્ટં વિચૂર્ણયેત્

ચૂર્ણાદર્ધં પૂર્વપિણ્ડં તદ્વન્માહિષપઞ્ચકમ્ ।
એકીકૃત્ય ધમેત્તદ્વત્સત્ત્વં તત્તત્સમાહરેત્

ઇત્યેવં ચ પુનઃ કુર્યાત્ત્રિધા સત્ત્વં વિમુઞ્ચતિ ।
અનેન ક્રમયોગેન કાન્તસત્ત્વં ચ માક્ષિકમ્

કઠિનોપરસાશ્ચાન્યે શુદ્ધા ભૂનાગમૃત્તિકા ।
મુઞ્ચન્તિ સત્ત્વસંઘાતં ગ્રાહયેત્તત્પૃથક્ પૃથક્

{અભ્ર:: સત્ત્વ:: મૃદૂકરણ}
અભ્રસત્ત્વં સમાદાય સમાંશં કાચટંકણમ્ ।
દત્ત્વા દત્ત્વા ત્રિવારં તુ વજ્રમૂષાગતં ધમેત્

અમ્લવર્ગં સ્નુહીપત્રં ચિઞ્ચાબીજં સવલ્કલમ્ ।
કલ્કયેત્તત્ર તત્સત્ત્વં સપ્તવારં નિષેચયેત્

મૃદુશુભ્રં ભવેત્સત્ત્વં સપ્તવારં નિષેચયેત્

{અભ્ર:: સત્ત્વ:: પાતન}
ધાન્યાભ્રં દશભાગં સ્યાત્ શુદ્ધનાગં ત્રિભાગકમ્ ।
ટંકણં માક્ષિકં સૂતં ભાગૈકૈકં સુશોધિતમ્

ઊર્ણા સર્જી યવક્ષારં ભાગં ભાગં વિમિશ્રયેત્ ।
મર્દ્યં મૂત્રામ્લવર્ગાભ્યાં યથાપ્રાપ્તં દિનાવધિ

અજાપઞ્ચાઙ્ગસંયુક્તં પૂર્વવત્સત્ત્વપાતનમ્ ।
કૃત્વાદાય મૃદુ સાક્ષાન્નિર્મલં યોજયેદધઃ

{માક્ષિક:: સત્ત્વમ્:: પાતન}
દોલાયંત્રે સારનાલે માક્ષિકં સ્વેદયેદ્દિનમ્ ।
ચૂર્ણિતં મધુસર્પિર્ભ્યાં લોહપાત્રે દિનં પચેત્

આદાય ભાવયેદ્ ઘર્મે વજ્રીક્ષીરૈર્દિનાવધિ ।
ગૃહધૂમૈર્ઘૃતૈઃ ક્ષૌદ્રૈઃ સંયુક્તં મર્દયેદ્દિનમ્

અંધમૂષાગતં ધ્માતં સત્ત્વં ગુંજાનિભં ભવેત્

{માક્ષિક:: સત્ત્વ:: પાતન}
કદલીકંદતોયેન માક્ષિકં શતધાતપે ।
ભાવિતં પાચયેદ્યામં સાજ્યૈર્વાતારિતૈલકૈઃ ।
પૂર્વવદ્ધમનાત્સત્ત્વમ્ ઇંદ્રગોપનિભં ભવેત્

{માક્ષિક:: સત્ત્વમ્:: પાતન}
સ્નુહ્યર્કપયસા સ્તન્યૈર્માક્ષિકં મર્દયેદ્દિનમ્ ।
કંકુષ્ઠં ટંકણં ચૈવ પ્રતિપાદાંશમિશ્રિતમ્

મૂકમૂષાગતં ધ્માતં સત્ત્વં મણિનિભં ભવેત્

{માક્ષિક:: સત્ત્વ:: પાતન}
કદલીકંદતુલસીજંબીરાણાં દ્રવૈઃ ક્રમાત્ ।
ભાવયેન્માક્ષિકં શ્લક્ષ્ણં પ્રતિદ્રાવેણ સપ્તધા ।
રુદ્ધ્વા ધ્માતે પતેત્સત્ત્વં શુકસંનિભં શુભમ્

{માક્ષિક:: સત્ત્વ:: પાતન}
મૂત્રવર્ગામ્લવર્ગૈશ્ચ દ્વિસપ્તાહં વિભાવયેત્ ।
માક્ષિકં તીવ્રઘર્મેણ દિનૈરમ્લૈશ્ચ મર્દયેત્

મિત્રપઞ્ચકસંયુક્તૈર્વટી કૃત્વા ધમેદ્ દૃઢમ્ ।
વ્યોમવદ્ વંકનાલેન સત્ત્વં શુલ્બનિભં ભવેત્

{માક્ષિક:: સત્ત્વ:: પાતન}
સ્તન્યૈઃ કઙ્કુષ્ઠકૈશ્ચૈવ કદલીતોયસંયુતૈઃ ।
મિત્રપંચકસંયુક્તૈર્માક્ષિકં દિનસપ્તકમ્

ભાવિતં મર્દયેદ્યામં દિનં વાતારિતૈલકૈઃ ।
મૃદ્વગ્નિના પચેદ્યામં યાવદ્ભવતિ ગોલકમ્ ।
સત્ત્વં કિંશુકપુષ્પાભં વ્યોમવદ્ધમનાદ્ ભવેત્

{વિમલ:: સત્ત્વ:: પાતન}
વિમલાનાં ચ શુદ્ધાનાં સમ્યક્સ્યાત્તાપ્યવદ્વિધિઃ

{માક્ષિક:: સત્ત્વ:: ધૌતસત્ત્વ}
સુશુદ્ધં માક્ષિકં ચૂર્ણં મર્દ્યમમ્લેન કેનચિત્ ।
ક્ષાલયેદારનાલૈસ્તુ હ્યધસ્થં સ્વર્ણચૂર્ણવત્

જાયતે તત્સમુદ્ધૃત્ય ધૌતસત્ત્વમિદં ભવેત્ ।
યોજયેદ્વાપને ચૈવ બીજાનાં યત્ર યત્ર વૈ

{માક્ષિક:: સત્ત્વ:: પાતન}
માક્ષિકં પઞ્ચમિત્રાક્તં સપ્તાહાન્તે વટીકૃતમ્ ।
પૂર્વવદ્ધમનેનૈવ સત્ત્વં લાક્ષાનિભં ભવેત્

{મનઃશિલા:: સત્ત્વ:: પાતન}
અગસ્ત્યશિગ્રુજૈસ્તોયૈસ્ ત્ર્યહં ભાવ્યા મનઃશિલા ।
તાલકૌષધયોગેન સત્ત્વં હેમનિભં ભવેત્ ।
{મનઃશિલા:: સત્ત્વ:: પાતન}
ગોમૂત્રૈર્માતુલુઙ્ગામ્લૈર્દિનં ભાવ્યા મનઃશિલા ।
તાં રક્તપીતપુષ્પાણાં રસૈઃ પિત્તૈશ્ચ ભાવયેત્

દિનાન્તે મર્દયેદ્યામં મિત્રપંચકસંયુતમ્ ।
ગુટિકાં કાચકૂપ્યન્તઃ ક્ષિપ્ત્વા તાં કાચકૂપિકામ્ ।
સર્વતોઽઙ્ગુલમાનેન વસ્ત્રમૃત્તિકયા લિમ્પેત્

શુષ્કાં તાં વાલુકાયંત્રે શનૈર્મૃદ્વગ્નિના પચેત્ ।
શુષ્કે દ્રવે નિરુધ્યાથ સમ્યક્ મૃલ્લવણૈર્મુખમ્

ચણ્ડાગ્નિના પચેત્તાવદ્યાવદ્ દ્વાદશયામકમ્ ।
સ્વાંગશીતં સમુદ્ધૃત્ય ભિત્ત્વા કૂપીં સમાહરેત્

ઊર્ધ્વલગ્નં શિલાસત્ત્વં બાલાર્કકિરણોપમમ્

{હરિતાલ:: સત્ત્વ:: પાતન}
ભાગાઃ ષોડશ તાલસ્ય વિષં પારદટંકણમ્ ।
શ્વેતાભ્રબંગયોશ્ચૂર્ણં પ્રતિભાગં વિમિશ્રયેત્

સર્વં સ્નુહ્યર્કપયસા મર્દયેદ્દિવસત્રયમ્ ।
શિલાવદ્ ગ્રાહયેત્સત્ત્વં તાલકાત્સ્ફટિકોપમમ્

{હરિતાલ:: સત્ત્વ:: પાતન}
સ્નુક્ક્ષીરકટુતુમ્બ્યુત્થૈસ્ તાલં ભાવ્યં દ્વિસપ્તધા

તિલસર્ષપશિગ્રૂણિ લવણં મિત્રપંચકમ્ ।
એભિસ્તુલ્યં પૂર્વતાલં દિનમેકં વિમર્દયેત્

છિદ્રમૂષાગતં ધ્માતં ભૂધરે સત્ત્વમાહરેત્

{હરિતાલ:: સત્ત્વ:: પાતન}
લાક્ષા રાજી ગુડં શિગ્રુષ્ટંકણં લવણં તિલાઃ ।
એભિસ્તુલ્યં શુદ્ધતાલં મર્દયેદ્રવિદુગ્ધકૈઃ

દિનં વા વજ્રિણીદુગ્ધૈઃ કુષ્માણ્ડસ્ય દ્રવૈસ્તથા ।
તેન કલ્કેન લિપ્તાંતશ્છિદ્રમૂષાં નિરોધયેત્

પુટાદ્વા ધમનાદ્ ગ્રાહ્યં સત્ત્વં પાતાલયન્ત્રકે

{હરિતાલ:: સત્ત્વ:: પાતન}
તાલકાદષ્ટમાંશેન દેયં સૂતં ચ ટંકણમ્ ।
કુષ્માણ્ડસ્ય રસૈઃ સ્નુહ્યાઃ ક્ષીરૈર્મર્દ્યં દિનત્રયમ્ ।
તદ્ગોલં છિદ્રમૂષાંતર્ગ્રાહ્યં સત્ત્વં ચ પૂર્વવત્

{તુત્થ:: સત્ત્વ:: પાતન}
લાક્ષાભયા ચ ભૂનાગં ગૃહધૂમં જટાકણા ।
નિશાટંકણમધ્વાજ્યાન્યેભિસ્તુલ્યં ચ તુત્થકમ્

સર્વં મર્દ્યમજાક્ષીરૈર્ અન્ધમૂષાગતં ધમેત્ ।
સત્ત્વં કિંશુકપુષ્પાભં જાયતે નાત્ર સંશયઃ

{તુત્થ:: સત્ત્વ:: પાતન}
હરિદ્રાસૂરણાઙ્કોલ્લં તણ્ડુલી ગંધકં ગુડમ્ ।
મધ્વાજ્યટંકણં તુલ્યં તુત્થમેભિઃ સમં ભવેત્

સ્તન્યેન મર્દયેત્સર્વં છિદ્રમૂષાં વિલેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા પાતાલયંત્રેણ ધ્માતે સત્ત્વં વિમુઞ્ચતિ

{તુત્થ:: સત્ત્વ:: પાતન}
તુત્થસ્ય ટંકણં પાદં ચૂર્ણયેન્મધુસર્પિષા ।
તુત્થેન મિશ્રિતં ધ્માતં કોષ્ઠીયન્ત્રે દૃઢાગ્નિના ।
ધામિતે મુઞ્ચતે સત્ત્વં કીરતુણ્ડસમપ્રભમ્

{વરનાગસત્ત્વ}
સૌવીરં તીક્ષ્ણચૂર્ણં ચ મૂષાયામન્ધયેત્ સમમ્ ।
હઠાદ્ ધ્માતે ભવેત્સત્ત્વં વરનાગં તદુચ્યતે

{રસક:: સત્ત્વ:: પાતન}
ક્ષારામ્લં સ્નેહપિત્તૈશ્ચ ક્રમાદ્ ભાવ્યં દિનં દિનમ્ ।
પુષ્પાણાં રક્તપીતાનાં રસૈર્ભાવ્યં દિનદ્વયમ્

રસકં ચૂર્ણયેત્પશ્ચાદૂર્ણા લાક્ષા નિશાભયા ।
ટંકણં શિગ્રુધૂમં ચ ભૂનાગં સપ્તમં ભવેત્

એભિઃ સમં તુ તચ્ચૂર્ણમજાક્ષીરેણ મર્દયેત્ ।
યામમેતેન કલ્કેન લેપ્યા વાર્તાકમૂષિકા

શુષ્કા ચાર્ધમુખાઙ્ગારૈર્ધ્માતે સત્ત્વં સમાહરેત્

{રસક:: સત્ત્વ:: પાતન}
રસકસ્યૈકભાગં તુ ત્રિફલામિત્રપંચકમ્ ।
રજનીગૃહધૂમં ચ દશાનામેકભાગકમ્

અજાક્ષીરૈર્દિનં મર્દ્યમ્ અથવામ્લેન કેનચિત્ ।
પૂર્વવદ્ ગ્રાહયેત્સત્ત્વં રસકાત્કુટિલપ્રભમ્

{વૈક્રાન્ત:: સત્ત્વ:: પાતન}
વન્ધ્યાચૂર્ણં ચ વૈક્રાંતં છાયાયા મર્દયેત્સમમ્ ।
અજામૂત્રૈર્દિનૈકં તુ સત્ત્વં રજતવદ્ ભવેત્

{વૈક્રાન્ત:: સત્ત્વ:: પાતન}
મોક્ષમોરટપાલાશક્ષારં ગોમૂત્રગાલિતમ્ ।
ગૃહીતમાતપે શુષ્કં વજ્રકન્દં ચ ટંકણમ્

લાક્ષા શિખિશિખાતુલ્યં વૈક્રાંતં સર્વતુલ્યકમ્ ।
મેષશૃંગીદ્રવૈર્ મર્દ્યમ્ એતત્સર્વં દિનાવધિ

પિણ્ડિતં મૂકમૂષાંતઃ કૃત્વા ધામ્યં હઠાગ્નિના ।
તત્રૈવ મુઞ્ચતે સત્ત્વં વૈક્રાંતં રસબન્ધકમ્

{વૈક્રાન્ત:: સત્ત્વ:: પાતન}
વૈક્રાંતાનાં પલૈકં તુ કર્ષૈકં ટંકણસ્ય ચ ।
રવિક્ષીરૈર્દિનં ભાવ્યમથ શિગ્રુદ્રવૈર્દિનમ્

ગુંજાપિણ્યાકવહ્નીનાં પ્રતિકર્ષં નિયોજયેત્ ।
એતેન ગુલિકાં કૃત્વા કોષ્ઠીયન્ત્રે ધમેદ્ દૃઢમ્

શંખકુન્દેન્દુસંકાશં સત્ત્વં વૈક્રાંતજં ભવેત્

{વૈક્રાન્ત:: સત્ત્વ:: પાતન}
વૈક્રાંતં વજ્રકંદં ચ સમં સ્નુક્પયસા સમમ્ ।
મહિષીનવનીતં ચ સક્ષૌદ્રં મર્દયેદ્દિનમ્ ।
પૂર્વવદ્ધમનાત્ સત્ત્વમ્ ઇંદ્રગોપનિભં ભવેત્

{ગૈરિક:: સત્ત્વ:: પાતન}
ગૈરિકં રક્તવર્ગેણ પીતવર્ગેણ ભાવિતમ્ ।
સપ્તાહં મર્દયેદ્યામં મિત્રપંચકસંયુતમ્ ।
તદ્વટી કોષ્ઠિકાયંત્રે સત્ત્વં મુઞ્ચતિ નિર્મલમ્

{સૌરાષ્ટ્રી:: સત્ત્વ:: પાતન}
સિતા સિતા ચ સૌરાષ્ટ્રી ગોપિત્તૈર્ભાવયેત્તુ તામ્ ।
શતવારં પ્રયત્નેન મિત્રપંચકસંયુતમ્ ।
ધમનાન્મુઞ્ચતે સત્ત્વં ક્રામકં કોષ્ઠિયંત્રકે

{સસ્યક:: સત્ત્વ:: પાતન}
સસ્યકં ચૂર્ણિતં ભાવ્યં દિનં શશકરક્તકૈઃ ।
સ્ત્રીમૂત્રૈર્વાથ ગોમૂત્રૈસ્તત્પાદાંશાં નિશાં ક્ષિપેત્ ।
મર્દ્યં કરંજતૈલેન યામૈકં ગોલકં ચ તત્

અંધમૂષાગતં ધામ્યં ઘટિકાર્ધં દૃઢાગ્નિના ।
ઇંદ્રગોપકસંકાશં સત્ત્વં મુઞ્ચતિ શોભનમ્

{કાસીસ:: સત્ત્વ:: પાતન}
ચતુર્વિધં તુ કાસીસં રક્તં પીતં સિતાસિતમ્ ।
મર્દયેત્ પિત્તવર્ગેણ તિક્તકોશાતકીદ્રવૈઃ

કાસમર્દદ્રવૈશ્ચૈવ મિત્રપંચકસંયુતૈઃ ।
તદ્વટીઃ કોષ્ઠિકાયંત્રે ધ્માતે સત્ત્વં વિમુઞ્ચતિ

{રાજાવર્ત:: સત્ત્વ:: પાતન}
રાજાવર્તમયઃ પાત્રે પાચયેન્માહિષૈર્ઘૃતૈઃ ।
પયોભિશ્ચ દિનં પચ્યાન્મિત્રપંચકસંયુતમ્

રજન્યાઃ પઞ્ચગવ્યેન પિણ્ડીબદ્ધં તુ કારયેત્ ।
ખદિરાંગારસંયોગાત્ કોષ્ઠ્યાં સત્ત્વં વિમુઞ્ચતિ

{સ્રોતોઞ્જન:: પરીક્ષા}
વલ્મીકશિખરાકારં ભઙ્ગે નીલોત્પલદ્યુતિ ।
ઘર્ષણે ગૈરિકચ્છાયં સ્રોતોંજનમિદં ભવેત્

{સ્રોતોઞ્જન:: સત્ત્વ:: પાતન}
રાજાવર્તકવત્સત્ત્વં ગ્રાહ્યં સ્રોતોંજનાદપિ

{દ્વન્દ્વમ્. ઓf વ્યોમસત્ત્વ અન્દ્ મિનેરલ્સ્}
વ્યોમસત્ત્વસ્ય ચૂર્ણં તુ યત્કિંચિદ્ધાતુચૂર્ણકમ્ ।
દ્વન્દ્વમેલાપલિપ્તાયાં મૂષાયાં તદ્ દ્વયં સમમ્

ધ્માતવ્યમ્ અરિવર્ગેણ ક્ષિપ્તે મિલતિ તત્ક્ષણમ્

{સત્ત્વ:: મેલાપન}
વિષં ટઙ્કણગુંજાશ્ચ ખુરં શૃઙ્ગં ચ ભેષજમ્ ।
મણ્ડૂકવસયા પિષ્ટ્વા મૂષાલેપં તુ કારયેત્

તસ્યાં મિલતિ સત્ત્વાનિ ચૂર્ણાનિ વિવિધાનિ ચ ।
{દ્વન્દ્વમેલ્.:: લેપ fઓર્ ~}
ત્રિક્ષારં ધાતકીપુષ્પં ગુગ્ગુલું ચ સમં સમમ્ ।
સ્ત્રીસ્તન્યૈઃ પેષિતો લેપો દ્વંદ્વમેલાપને હિતઃ

{સર્વસત્ત્વમેલાપન (2)}
વર્ષાભૂઃ કદલીકંદઃ કાકમાચી પુનર્નવા ।
ગુંજા નરકપાલં ચ ટંકણં પેષયેત્સમમ્ ।
અનેન પૂર્વવલ્લેપાદ્ધેમાભ્રં મિલતિ ક્ષણાત્

{મેલાપન:: મેતલ્સ્, સત્ત્વ અન્દ્।ઓર્ મહારસસ્}
તારં ચ વ્યોમસત્ત્વં ચ અનેનૈવ તુ મેલયેત્ ।
લાઙ્ગલી ચમરીકેશાન્કુશકાર્પાસયોઃ ફલમ્

ભૂલતામ્ ઇંદ્રગોપં ચ પાષાણભેદિકા સમમ્ ।
નારીસ્તન્યેન સંપેષ્ય મૂષાલેપં તુ કારયેત્

સર્વલોહાનિ સત્ત્વાનિ તથા ચૈવ મહારસાઃ ।
મિલન્તિ નાત્ર સંદેહસ્ તીવ્રધ્માનાનલેન તુ

{દ્વન્દ્વમેલાપક}
વિષં છુછુન્દરીમાંસં ટંકણં સમપેષિતમ્ ।
મૂષાલેપમનેનૈવ કૃત્વા તત્ર વિનિક્ષિપેત્ ।
યત્કિંચિદ્ દ્વંદ્વયોગં તુ ધમનેન મિલત્યલમ્

{દ્વન્દ્વમેલાપક}
કઙ્ગુણીતૈલસમ્પિષ્ટમપામાર્ગસ્ય ભસ્મકમ્ ।
તેન પ્રલિપ્તાયાં દ્વંદ્વં ક્ષિપ્ત્વા ધમેદ્ધઠાત્ ।
મિલત્યેવ ન સંદેહસ્તત્તન્મારકવાપનાત્

{અભ્ર:: પ્રોદુચ્તિઓન્ ઓf અભ્ર-મેતલ્-ચોમ્પોઉન્દ્સ્}
હેમાભ્રં નાગતાપ્યાભ્રં શુલ્બાભ્રં ગંધકેન ચ ।
સિન્ધૂત્થહિંગુલાભ્યાં તુ તીક્ષ્ણાભ્રં ધમનાદ્ દૃઢમ્

નાગાભ્રં શિલયા યુક્તં વઙ્ગાભ્રં તાલકેન ચ ।
તારાભ્રં બંગતાલાભ્યાં તાલવત્સર્વસત્ત્વકમ્

{અભ્ર:: વઙ્ગાભ્ર}
મિલત્યેવ ન સંદેહઃ પૂર્વમૂષાગતં ક્ષણાત્ ।
શ્વેતાભ્રકસ્ય સત્ત્વં તુ વઙ્ગચૂર્ણં સમં સમમ્

કદલીકંદતોયેન મર્દયેટ્ટંકણૈઃ સહ ।
અંધમૂષાગતં ધ્માતં વઙ્ગાભ્રં મિલતિ ક્ષણાત્

{અભ્ર:: વઙ્ગાભ્ર}
ગુંજા નરકપાલં ચ ટંકણં વનશિગ્રુકમ્ ।
સ્ત્રીસ્તન્યેન સમં પિષ્ટ્વા મૂષાલેપં તુ કારયેત્

બંગં શ્વેતાભ્રસત્ત્વં ચ ચૂર્ણિતં તત્ર નિક્ષિપેત્ ।
રુદ્ધ્વા ધ્માતે મિલત્યેવ તારકર્મણિ જારયેત્

{અભ્ર:: વઙ્ગાભ્ર}
અભ્રસત્ત્વં વિચૂર્ણ્યાદૌ તત્પાદાંશં તુ ટંકણમ્ ।
પારદં ટંકણાંશં ચ કાકમાચીદ્રવૈર્દિનમ્

પિષ્ટ્વા તદ્ ગોલકં પેષ્યમભ્રાંશૈર્વઙ્ગપત્રકૈઃ ।
પૂર્વમૂષાગતં ધ્માતં વઙ્ગાભ્રં મિલતિ ક્ષણાત્

{અભિષેક (1)}
સમ્યગાવર્તિતં નાગં પલૈકં કાંજિકે ક્ષિપેત્ ।
પલાનાં શતમાત્રે તુ શતવારં દ્રુતં દ્રુતમ્

અનેન કાંજિકેનૈવ શતવારં વિભાવયેત્ ।
યત્કિંચિચ્ ચારણાવસ્તુ તતસ્તં જારયેદ્રસે ।
અભિષેકો હ્યયં ખ્યાતઃ કથ્યતે તુ મતાન્તરમ્

{અભિષેક (2)}
ત્રિક્ષારં પંચલવણં કાઙ્ક્ષીકાસીસગંધકમ્ ।
માહિષં કાંજિકૈર્યુક્તં તામ્રપાત્રે દિનત્રયમ્

સ્થિતં ઘર્મે પુનસ્તસ્મિન્ દ્રુતં નાગં વિનિક્ષિપેત્ ।
તારકર્મણિ બંગં વા શતવારાણિ સેચયેત્

તદ્દ્રવં તામ્રપાત્રસ્થમ્ અભિષેકં વિદુર્ બુધાઃ ।
અનેન ચારણાવસ્તુ શતવારાણિ ભાવયેત્

{સારણાયાં સંકેતઃ}
દ્વંદ્વિતં વ્યોમસત્ત્વં ચ બીજાનિ વિવિધાનિ ચ ।
દ્વંદ્વિતં વજ્રબીજં ચ ભાવિતં સારયેત્સદા

સ્વર્ણાદિ લોહમખિલં કૃતશુદ્ધચૂર્ણં યોજ્યં પૃથગ્ગગનસત્ત્વવરે સમાંશમ્ ।
તદ્દ્વંદ્વિતં ચરતિ સૂતવરોઽભિષિક્તં વિપ્રો યથા મધુરપાયસમાજ્યયુક્તમ્