Rasaratnākara · Chapter 3.12
RRĀ, 3, 12
samukhavimukhasūte jāraṇārthaṃ pravakṣye vividhasulabhayogairbhojanaṃ gaṃdhakasya /
tadanu ca ghanacūrṇairbhojanaṃ pācanaṃ syāt nikhilasūtavibhūtyai vārtikānāṃ sukhāya
{mercur:: jāraṇa of sulfur}
gaṃdhakaṃ sūkṣmacūrṇaṃ tu saptadhā bṛhatīdravaiḥ /
bhāvayedvātha vṛntākarasenaiva tu saptadhā
palaikaṃ pāradaṃ śuddhaṃ kācakūpyantare kṣipet /
karṣakaṃ bhāvitaṃ gaṃdhaṃ karpūraṃ māṣamātrakam
kṣiptvā tatra mukhaṃ ruddhvā mṛdā kūpīṃ ca lepayet /
dīpāgninā dinaṃ pacyānmukhamudghāṭayetpunaḥ
jīrṇe gaṃdhaṃ ca karpūraṃ dattvā tadvacca jārayet /
evaṃ śataguṇe jīrṇe gaṃdhakaṃ jārayedrase
{mercury:: jāraṇa of sulfur}
kāsīsaṃ caiva saurāṣṭrī sajjīkṣāreṇa modakam /
śigrutoyena saṃyuktaṃ kṛtvā bhāvyamanena vai
saptāhaṃ cūrṇitaṃ gaṃdhaṃ taṃ gaṃdhaṃ jārayetpunaḥ /
iṣṭikāgartamadhye tu samyak śuddharasaṃ kṣipet
mukhaṃ svacchena vastreṇa chādayettasya pṛṣṭhataḥ /
daśāṃśaṃ gaṃdhakaṃ dattvā śrāvakeṇa nirodhayet
pṛṣṭhe laghupuṭaṃ deyaṃ jīrṇe gaṃdhaṃ punaḥ kṣipet /
evaṃ śataguṇaṃ jāryaṃ gaṃdhakaṃ pārade śanaiḥ
{mercury:: jāraṇa of pakvabīja}
taṃ rasaṃ taptakhalve tu kṣipedvastreṇa gālitam /
pādāṃśakaṃ pakvabījaṃ dattvāmlairmardayeddinam
taṃ kṣipeccāraṇāyantre jaṃbīrarasasaṃyutam /
taṃ yaṃtraṃ dhārayed gharme jārito jāyate rasaḥ
{mercury:: jāraṇa of pakvabīja}
saviḍaṃ kalayedyaṃtre dinaikaṃ tu puṭe pacet /
jāritaṃ syātpunarbījaṃ dattvā jāryaṃ ca pūrvavat /
jārayecca punastadvadevaṃ jāryaṃ samaṃ kramāt
{mercury:: sāraṇā with pakvabīja}
jāritaṃ sāraṇāyantre kṣipettailaṃ vasānvitam /
drāvitaṃ nālamūṣāyāṃ pakvabījarasānvitam
tadyaṃtre dhārayedevaṃ sārito jārayedrasaḥ /
sāritaṃ tatpunarmardyaṃ pūrvavad biḍasaṃyutam
jārayetkacchape yaṃtre jīrṇe bīje tu sārayet /
pūrvavat sāraṇāyantre bījena dviguṇena vai
punastaṃ jārayettadvattathaiva pratisārayet /
triguṇena tu bījena pūrvavajjārayetpunaḥ
{mercury:: mukha:: ~bandhana}
tadrasaṃ tālakaṃ tulyaṃ tailaṃ dhattūrasaṃbhavam /
divyauṣadhīgaṇadrāvaṃ sarvaṃ mardyaṃ dināvadhi
vajramūṣāndhitaṃ pacyātkarīṣāgnau dināvadhi /
punardivyauṣadhīdrāvairmardyaṃ pācyaṃ dināvadhi /
ityevaṃ ca punaḥ kuryātsūto baddhamukho bhavet
{rasabandhanam}
taṃ rasaṃ dhautamākṣīkaṃ tīkṣṇaṃ śulbaṃ rasaḥ śaśī /
samāṃśaṃ devadālyutthadravairmardyaṃ dināvadhi
tridinaṃ madhusarpirbhyāṃ marditaṃ golakīkṛtam /
vajramūṣāgataṃ ruddhvā śoṣyaṃ tīvrāgninā dhamet
khadirāṅgārayogena khoṭabaddho bhavedrasaḥ /
tatkhoṭaṃ ṭaṃkaṇaiḥ kācaiḥ śodhayedvai dhamandhaman
tejaḥpuñjo raso baddho bālārkasadṛśo bhavet
{silver => gold}
tadrasaṃ sikthakenaiva veṣṭayitvā prapūjayet /
śatāṃśaṃ tu drute tāre krāmaṇenaiva saṃyutam
tattāraṃ jāyate svarṇaṃ jāṃbūnadasamaprabham /
aṣṭānavatibhāgaṃ syādityevaṃ vedhako mataḥ
{mercury:: mukhakaraṇa}
atha vakṣye rasendrasya vāsitasya mukhaṃ kramāt /
yena vyomādivaikrāntaṃ caratyāśvabhiṣecitam
amlavetasajaṃbīrabījapūrakabhūkhagaiḥ /
tridinaṃ mardayetsūtaṃ bhūnāgaiśca dinatrayam /
taptakhalve dinaṃ mardyaṃ sūtasyetthaṃ mukhaṃ bhavet
{mercury:: mukhakaraṇa}
madhyagartasamāyuktaṃ kārayediṣṭikādvayam /
dhānyābhraṃ gaṃdhakaṃ śuddhaṃ pratyekaṃ daśaniṣkakam
yāmaṃ jambīrajairdrāvair mardyaṃ tenaiva lepayet /
gartadvayaṃ samāṃśena hyadhogartaṃ suśodhitam
viṃśaniṣkaṃ kṣipetsūtam ūrdhvaṃ deyāpareṣṭikā /
liptvā mṛllavaṇaiḥ saṃdhiṃ dīptāgniṃ jvālayedadhaḥ
avicchinnaṃ divārātrau yāvatsaptadināvadhi /
svāṃgaśītaṃ samuddhṛtya rasaṃ kiṭṭavivarjitam /
ityevaṃ tu tridhā kuryādrasasya tu mukhaṃ bhavet
{mercury:: mukhakaraṇa}
vaṃśanālāndhitaṃ sūtaṃ bhāṇḍe gomūtrapūrite /
trisaptāhaṃ paceccullyāṃ sūtasyetthaṃ mukhaṃ bhavet
{parallel between saṃskāras and ritual}
samukhe nirmukhe sūte vakṣyate jāraṇaṃ kramāt /
khalvapītaṃ raso liṅgaṃ mardanaṃ mārjanaṃ smṛtam
nānauṣadhīrasaiḥ snānaṃ sattvairbījaiḥ prapūjanam /
svarṇādiratnajātaiśca upahāraṃ prakalpayet
naivedyaṃ rañjanaṃ divyaṃ sāraṇā syādvisarjanam /
vedhanaṃ dehaloheṣu samyakpūjāvidheḥ phalam
yāvaddināni vahnau tu dhāraṇe jāryate rasaḥ /
tāvadyugasahasrāṇi śivaloke mahīyate
yatkiṃcidrasarājasya sādhanārthe vyayo bhavet /
tatsarvaṃ koṭiguṇitaṃ datte śrī bhairavī dhruvam
sādhakānāṃ sudhīrāṇām iha loke paratra ca /
ato bhūpairvārtikendraiḥ sādhyaḥ syād bhuktimuktidaḥ
{abhra:: preparation for cāraṇa}
arkakṣīreṇa dhānyābhraṃ dinaṃ mardyaṃ nirudhya ca /
kapotākhye puṭe pacyāt kṣīrairyāmaṃ vimardayet
ruddhvādhaḥ pūrvavatpacyādevaṃ vāracatuṣṭayam /
tridhā ca mūlakadrāvai rambhākandadravaistridhā
apāmārgakākamācīmīnākṣībhṛṅgarāṇmuniḥ /
punarnavā meghanādo vidāriścitrakaṃ tathā
kramād eṣāṃ dravaireva mardanaṃ puṭapācanam /
ekaikenaikavāraṃ ca dattvā tadbhāvayetpunaḥ
śatāvarī tālamūlī kadalī taṇḍulīyakam /
arkaḥ punarnavā śigruryavaciñcā hyanukramāt
pratidravair dinaikaṃ tu bhāvitaṃ cāraṇe hitam
{abhra:: Vorbereitung auf cāraṇa}
arkakṣīraistu dhānyābhraṃ yāmaṃ mardyaṃ nirudhya ca /
kapotākhye puṭe pacyādevaṃ vārāṃścaturdaśa
kadalī musalī śigrurvandhyāṅkollārkapīlukam /
nāgavallī kuberākṣī bhūmyapāmārgatumbaruḥ
eṣāmekadravaṃ grāhyaṃ kāṃjike vyomasaṃyutam /
sarvametatkṣiped bhāṇḍe tanmadhye pācayet tryaham
pūrvābhraṃ dolikāyantre samuddhṛtyātha śoṣayet /
kāsīsaṃ tuvarī sindhuṣṭaṃkaṇaṃ ca samaṃ samam
sarvametaddaśāṃśaṃ tu kṣiptvā tasminvimardayet /
dinaikaṃ taptakhalve tu kṣiptvā tasminvimardayet
dinaikaṃ taptakhalve tu tadabhraṃ cāraṇe hitam
{abhra:: preparation for cāraṇa}
śatavāraṃ drutaṃ nāgaṃ muṇḍīdrāve vinikṣipet /
tena drāveṇa dhānyābhraṃ marditaṃ saptadhā puṭet /
mardyaṃ mardyaṃ nirudhyātha kapotākhye puṭe pacet
tattulyaṃ gaṃdhakaṃ dattvā pūrvoktairmuṇḍikādravaiḥ
sastanyair bījapūrotthair drāvairbhāvyaṃ dināvadhi /
etadabhraṃ tu sūtasya cāraṇe paramaṃ hitam
{siddhamūlī}
vyāghrapādī haṃsapādī kadalyagnikumārikāḥ /
bṛhatī lāṅgalī vajrī khaṇḍajārīndravāruṇī
vandhyākarkoṭakī mūṣā sarpākṣī śaṅkhapuṣpikā /
maṇḍūkī agnimathano vikhyātā siddhamūlikā
etāḥ samastā vyastā vā coktasthāne niyojayet
{mercury:: samukha:: cāraṇa of abhra}
athātaḥ samukhe sūte pūrvābhraṃ ṣoḍaśāṃśakam /
dattvā mardyaṃ taptakhalve siddhamūlīdravairdinam
tatastaṃ cāraṇāyaṃtre jaṃbīrarasasaṃyutam /
gharme dhāryaṃ dinaikaṃ tu caratyeva na saṃśayaḥ
{mercury:: lakṣa-/koṭivedhin}
cāritaṃ bandhayedvastre dolāyaṃtre dināvadhi /
siddhamūlīdravairyuktaiḥ pātanājjīryate hyalam
ajīrṇaṃ cetpacedyaṃtre kacchapākhye dināvadhi /
aṣṭamāṃśaṃ viḍaṃ dattvā caratyeva na saṃśayaḥ
anena kramayogena cāryaṃ jāryaṃ punaḥ punaḥ /
jīrṇe śataguṇe samyak sahasrāṃśena vidhyati
sahasraguṇite jīrṇe lakṣavedhī bhavedrasaḥ /
tadvallakṣaguṇe jīrṇe koṭivedhī bhavedrasaḥ
kṛṣṇābhraṃ vā suvarṇaṃ vā yathāśaktyā tu jārayet /
pūrvavatkramayogena phalaṃ syādubhayoḥ samam
{mercury:: for production of silver}
anenaiva krameṇaiva tāraṃ vā śvetamabhrakam /
jārayettu yathāśaktyā tārakarmaṇi śasyate
{mercury:: mukhabandhana, koṭivedhin}
pūrvavat pakvabījena sāraṇādi yathākramam /
kartavyaṃ rasarājasya vedhanaṃ krāmaṇaṃ tathā
caṃdrārkaṃ jārayetsarvaṃ tāmraṃ vā tārakarmaṇi /
evaṃ śataguṇe jīrṇe sahasrāṃśena vedhayet
sahasraguṇite jīrṇe pūrvavatsāraṇātrayam /
kṛtvā jāryaṃ punastadvaccārayecca tridhā punaḥ
ityevaṃ ca punaḥ sāryaṃ punaḥ sāryaṃ ca jārayet /
mukhabandhādivedhāntaṃ kārayetpūrvavadrase
tenaiva lakṣabhāgena divyaṃ bhavati kāṃcanam /
yadā lakṣaguṇe jīrṇe tridhā sāryaṃ ca jārayet
ityevaṃ saptadhā kāryaṃ bandhayecca tato mukham /
pūrvavatkrāmaṇāntaṃ ca kṛto'sau jāyate rasaḥ
koṭivedhī tu caṃdrārke satyaṃ śaṃkarabhāṣitam
{mercury:: nirmukha:: cāraṇa}
atha nirmukhasūtasya vakṣye cāraṇajāraṇe /
śuddhasūte tu vaikrāṃtaṃ māritaṃ ṣoḍaśāṃśakam
kṣiptvā mardyaṃ taptakhalve siddhamūlīrasaistryaham /
saṃskāreṇa hyanenaiva nirmukhaścarati dhruvam
{mercury:: cāraṇa:: nirmukha}
athavā taptakhalve tu bhūlatāsaṃyutaṃ rasam /
mardayettridinaṃ paścātpātyaṃ pātanayantrake
saṃskāreṇa hyanenāpi nirmukhaṃ carati kṣaṇāt
{mercury:: jāraṇa:: nirmukha}
asyaiva jāraṇāyogyo vyomasaṃskāra ucyate /
dhānyābhramamlavargeṇa dolāyaṃtre tryahaṃ pacet /
snuhīkṣīraistato mardyaṃ yāmaikaṃ cāndhitaṃ dhamet
kapotākhyapuṭaikena tamādāyātha mardayet /
mūlakaṃ kadalīkandaṃ mīnākṣī kākamācikā
munir ārdrakavarṣābhūmeghanādāpāmārgakam /
eraṇḍaśca dravaireṣāṃ pṛthagdeyaṃ puṭaṃ laghu
dolāyaṃtre tataḥ pacyādvajrīkṣīrairdināvadhi /
vacā nimbaṃ dhūmasāraṃ kāsīsaṃ ca sucūrṇitam
abhrasya ṣoḍaśāṃśena pratyekaṃ miśrayettataḥ /
mardayettāmrakhalve tu caṇakāmlairdināvadhi
navasārairayaḥpātraṃ lepayettatra nikṣipet /
pāradaṃ sādhitaṃ sābhraṃ caṇakāmlaṃ ca kāṃjikam
mṛdvagninā paceccullyāṃ rasaścarati tatkṣaṇāt /
jārayetpūrvayogena tataścāryaṃ ca jārayet
mātrā yuktir yathāpūrvaṃ seyaṃ nirmukhajāraṇā /
kṛṣṇābhrakaṃ suvarṇaṃ ca jāryaṃ syāddhemakarmaṇi
tāraṃ vā śvetamabhraṃ vā jāryaṃ syāttārakarmaṇi /
sāraṇādikrāmaṇāntaṃ yathāpūrvaṃ tu jārayet
kartavyaṃ sūtarāje tu tadvad bhavati kāṃcanam /
śvetena jārayet śvetaṃ yathābījaṃ tathāṅkuram
proktaṃ yathā sugamasādhitapītagaṃdhaṃ kṛṣṇābhrahemarajataṃ sitamabhrakaṃ ca /
saṃsārya tadrasavare varavārtikendraḥ kuryānmahākanakabhārasahasrasaṃkhyam
Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0