Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasaratnākara · Chapter 3.12

3.12.1

RRĀ, 3, 12
samukhavimukhasūte jāraṇārthaṃ pravakṣye vividhasulabhayogairbhojanaṃ gaṃdhakasya /
tadanu ca ghanacūrṇairbhojanaṃ pācanaṃ syāt nikhilasūtavibhūtyai vārtikānāṃ sukhāya

3.12.2

{mercur:: jāraṇa of sulfur}
gaṃdhakaṃ sūkṣmacūrṇaṃ tu saptadhā bṛhatīdravaiḥ /
bhāvayedvātha vṛntākarasenaiva tu saptadhā

3.12.3

palaikaṃ pāradaṃ śuddhaṃ kācakūpyantare kṣipet /
karṣakaṃ bhāvitaṃ gaṃdhaṃ karpūraṃ māṣamātrakam

3.12.4

kṣiptvā tatra mukhaṃ ruddhvā mṛdā kūpīṃ ca lepayet /
dīpāgninā dinaṃ pacyānmukhamudghāṭayetpunaḥ

3.12.5

jīrṇe gaṃdhaṃ ca karpūraṃ dattvā tadvacca jārayet /
evaṃ śataguṇe jīrṇe gaṃdhakaṃ jārayedrase

3.12.6

{mercury:: jāraṇa of sulfur}
kāsīsaṃ caiva saurāṣṭrī sajjīkṣāreṇa modakam /
śigrutoyena saṃyuktaṃ kṛtvā bhāvyamanena vai

3.12.7

saptāhaṃ cūrṇitaṃ gaṃdhaṃ taṃ gaṃdhaṃ jārayetpunaḥ /
iṣṭikāgartamadhye tu samyak śuddharasaṃ kṣipet

3.12.8

mukhaṃ svacchena vastreṇa chādayettasya pṛṣṭhataḥ /
daśāṃśaṃ gaṃdhakaṃ dattvā śrāvakeṇa nirodhayet

3.12.9

pṛṣṭhe laghupuṭaṃ deyaṃ jīrṇe gaṃdhaṃ punaḥ kṣipet /
evaṃ śataguṇaṃ jāryaṃ gaṃdhakaṃ pārade śanaiḥ

3.12.10

{mercury:: jāraṇa of pakvabīja}
taṃ rasaṃ taptakhalve tu kṣipedvastreṇa gālitam /
pādāṃśakaṃ pakvabījaṃ dattvāmlairmardayeddinam

3.12.11

taṃ kṣipeccāraṇāyantre jaṃbīrarasasaṃyutam /
taṃ yaṃtraṃ dhārayed gharme jārito jāyate rasaḥ

3.12.12

{mercury:: jāraṇa of pakvabīja}
saviḍaṃ kalayedyaṃtre dinaikaṃ tu puṭe pacet /
jāritaṃ syātpunarbījaṃ dattvā jāryaṃ ca pūrvavat /
jārayecca punastadvadevaṃ jāryaṃ samaṃ kramāt

3.12.13

{mercury:: sāraṇā with pakvabīja}
jāritaṃ sāraṇāyantre kṣipettailaṃ vasānvitam /
drāvitaṃ nālamūṣāyāṃ pakvabījarasānvitam

3.12.14

tadyaṃtre dhārayedevaṃ sārito jārayedrasaḥ /
sāritaṃ tatpunarmardyaṃ pūrvavad biḍasaṃyutam

3.12.15

jārayetkacchape yaṃtre jīrṇe bīje tu sārayet /
pūrvavat sāraṇāyantre bījena dviguṇena vai

3.12.16

punastaṃ jārayettadvattathaiva pratisārayet /
triguṇena tu bījena pūrvavajjārayetpunaḥ

3.12.17

{mercury:: mukha:: ~bandhana}
tadrasaṃ tālakaṃ tulyaṃ tailaṃ dhattūrasaṃbhavam /
divyauṣadhīgaṇadrāvaṃ sarvaṃ mardyaṃ dināvadhi

3.12.18

vajramūṣāndhitaṃ pacyātkarīṣāgnau dināvadhi /
punardivyauṣadhīdrāvairmardyaṃ pācyaṃ dināvadhi /
ityevaṃ ca punaḥ kuryātsūto baddhamukho bhavet

3.12.19

{rasabandhanam}
taṃ rasaṃ dhautamākṣīkaṃ tīkṣṇaṃ śulbaṃ rasaḥ śaśī /
samāṃśaṃ devadālyutthadravairmardyaṃ dināvadhi

3.12.20

tridinaṃ madhusarpirbhyāṃ marditaṃ golakīkṛtam /
vajramūṣāgataṃ ruddhvā śoṣyaṃ tīvrāgninā dhamet

3.12.21

khadirāṅgārayogena khoṭabaddho bhavedrasaḥ /
tatkhoṭaṃ ṭaṃkaṇaiḥ kācaiḥ śodhayedvai dhamandhaman

3.12.22

tejaḥpuñjo raso baddho bālārkasadṛśo bhavet

3.12.23

{silver => gold}
tadrasaṃ sikthakenaiva veṣṭayitvā prapūjayet /
śatāṃśaṃ tu drute tāre krāmaṇenaiva saṃyutam

3.12.24

tattāraṃ jāyate svarṇaṃ jāṃbūnadasamaprabham /
aṣṭānavatibhāgaṃ syādityevaṃ vedhako mataḥ

3.12.25

{mercury:: mukhakaraṇa}
atha vakṣye rasendrasya vāsitasya mukhaṃ kramāt /
yena vyomādivaikrāntaṃ caratyāśvabhiṣecitam

3.12.26

amlavetasajaṃbīrabījapūrakabhūkhagaiḥ /
tridinaṃ mardayetsūtaṃ bhūnāgaiśca dinatrayam /
taptakhalve dinaṃ mardyaṃ sūtasyetthaṃ mukhaṃ bhavet

3.12.27

{mercury:: mukhakaraṇa}
madhyagartasamāyuktaṃ kārayediṣṭikādvayam /
dhānyābhraṃ gaṃdhakaṃ śuddhaṃ pratyekaṃ daśaniṣkakam

3.12.28

yāmaṃ jambīrajairdrāvair mardyaṃ tenaiva lepayet /
gartadvayaṃ samāṃśena hyadhogartaṃ suśodhitam

3.12.29

viṃśaniṣkaṃ kṣipetsūtam ūrdhvaṃ deyāpareṣṭikā /
liptvā mṛllavaṇaiḥ saṃdhiṃ dīptāgniṃ jvālayedadhaḥ

3.12.30

avicchinnaṃ divārātrau yāvatsaptadināvadhi /
svāṃgaśītaṃ samuddhṛtya rasaṃ kiṭṭavivarjitam /
ityevaṃ tu tridhā kuryādrasasya tu mukhaṃ bhavet

3.12.31

{mercury:: mukhakaraṇa}
vaṃśanālāndhitaṃ sūtaṃ bhāṇḍe gomūtrapūrite /
trisaptāhaṃ paceccullyāṃ sūtasyetthaṃ mukhaṃ bhavet

3.12.32

{parallel between saṃskāras and ritual}
samukhe nirmukhe sūte vakṣyate jāraṇaṃ kramāt /
khalvapītaṃ raso liṅgaṃ mardanaṃ mārjanaṃ smṛtam

3.12.33

nānauṣadhīrasaiḥ snānaṃ sattvairbījaiḥ prapūjanam /
svarṇādiratnajātaiśca upahāraṃ prakalpayet

3.12.34

naivedyaṃ rañjanaṃ divyaṃ sāraṇā syādvisarjanam /
vedhanaṃ dehaloheṣu samyakpūjāvidheḥ phalam

3.12.35

yāvaddināni vahnau tu dhāraṇe jāryate rasaḥ /
tāvadyugasahasrāṇi śivaloke mahīyate

3.12.36

yatkiṃcidrasarājasya sādhanārthe vyayo bhavet /
tatsarvaṃ koṭiguṇitaṃ datte śrī bhairavī dhruvam

3.12.37

sādhakānāṃ sudhīrāṇām iha loke paratra ca /
ato bhūpairvārtikendraiḥ sādhyaḥ syād bhuktimuktidaḥ

3.12.38

{abhra:: preparation for cāraṇa}
arkakṣīreṇa dhānyābhraṃ dinaṃ mardyaṃ nirudhya ca /
kapotākhye puṭe pacyāt kṣīrairyāmaṃ vimardayet

3.12.39

ruddhvādhaḥ pūrvavatpacyādevaṃ vāracatuṣṭayam /
tridhā ca mūlakadrāvai rambhākandadravaistridhā

3.12.40

apāmārgakākamācīmīnākṣībhṛṅgarāṇmuniḥ /
punarnavā meghanādo vidāriścitrakaṃ tathā

3.12.41

kramād eṣāṃ dravaireva mardanaṃ puṭapācanam /
ekaikenaikavāraṃ ca dattvā tadbhāvayetpunaḥ

3.12.42

śatāvarī tālamūlī kadalī taṇḍulīyakam /
arkaḥ punarnavā śigruryavaciñcā hyanukramāt

3.12.43

pratidravair dinaikaṃ tu bhāvitaṃ cāraṇe hitam

3.12.44

{abhra:: Vorbereitung auf cāraṇa}
arkakṣīraistu dhānyābhraṃ yāmaṃ mardyaṃ nirudhya ca /
kapotākhye puṭe pacyādevaṃ vārāṃścaturdaśa

3.12.45

kadalī musalī śigrurvandhyāṅkollārkapīlukam /
nāgavallī kuberākṣī bhūmyapāmārgatumbaruḥ

3.12.46

eṣāmekadravaṃ grāhyaṃ kāṃjike vyomasaṃyutam /
sarvametatkṣiped bhāṇḍe tanmadhye pācayet tryaham

3.12.47

pūrvābhraṃ dolikāyantre samuddhṛtyātha śoṣayet /
kāsīsaṃ tuvarī sindhuṣṭaṃkaṇaṃ ca samaṃ samam

3.12.48

sarvametaddaśāṃśaṃ tu kṣiptvā tasminvimardayet /
dinaikaṃ taptakhalve tu kṣiptvā tasminvimardayet

3.12.49

dinaikaṃ taptakhalve tu tadabhraṃ cāraṇe hitam

3.12.50

{abhra:: preparation for cāraṇa}
śatavāraṃ drutaṃ nāgaṃ muṇḍīdrāve vinikṣipet /
tena drāveṇa dhānyābhraṃ marditaṃ saptadhā puṭet /
mardyaṃ mardyaṃ nirudhyātha kapotākhye puṭe pacet

3.12.51

tattulyaṃ gaṃdhakaṃ dattvā pūrvoktairmuṇḍikādravaiḥ

3.12.52

sastanyair bījapūrotthair drāvairbhāvyaṃ dināvadhi /
etadabhraṃ tu sūtasya cāraṇe paramaṃ hitam

3.12.53

{siddhamūlī}
vyāghrapādī haṃsapādī kadalyagnikumārikāḥ /
bṛhatī lāṅgalī vajrī khaṇḍajārīndravāruṇī

3.12.54

vandhyākarkoṭakī mūṣā sarpākṣī śaṅkhapuṣpikā /
maṇḍūkī agnimathano vikhyātā siddhamūlikā

3.12.55

etāḥ samastā vyastā vā coktasthāne niyojayet

3.12.56

{mercury:: samukha:: cāraṇa of abhra}
athātaḥ samukhe sūte pūrvābhraṃ ṣoḍaśāṃśakam /
dattvā mardyaṃ taptakhalve siddhamūlīdravairdinam

3.12.57

tatastaṃ cāraṇāyaṃtre jaṃbīrarasasaṃyutam /
gharme dhāryaṃ dinaikaṃ tu caratyeva na saṃśayaḥ

3.12.58

{mercury:: lakṣa-/koṭivedhin}
cāritaṃ bandhayedvastre dolāyaṃtre dināvadhi /
siddhamūlīdravairyuktaiḥ pātanājjīryate hyalam

3.12.59

ajīrṇaṃ cetpacedyaṃtre kacchapākhye dināvadhi /
aṣṭamāṃśaṃ viḍaṃ dattvā caratyeva na saṃśayaḥ

3.12.60

anena kramayogena cāryaṃ jāryaṃ punaḥ punaḥ /
jīrṇe śataguṇe samyak sahasrāṃśena vidhyati

3.12.61

sahasraguṇite jīrṇe lakṣavedhī bhavedrasaḥ /
tadvallakṣaguṇe jīrṇe koṭivedhī bhavedrasaḥ

3.12.62

kṛṣṇābhraṃ vā suvarṇaṃ vā yathāśaktyā tu jārayet /
pūrvavatkramayogena phalaṃ syādubhayoḥ samam

3.12.63

{mercury:: for production of silver}
anenaiva krameṇaiva tāraṃ vā śvetamabhrakam /
jārayettu yathāśaktyā tārakarmaṇi śasyate

3.12.64

{mercury:: mukhabandhana, koṭivedhin}
pūrvavat pakvabījena sāraṇādi yathākramam /
kartavyaṃ rasarājasya vedhanaṃ krāmaṇaṃ tathā

3.12.65

caṃdrārkaṃ jārayetsarvaṃ tāmraṃ vā tārakarmaṇi /
evaṃ śataguṇe jīrṇe sahasrāṃśena vedhayet

3.12.66

sahasraguṇite jīrṇe pūrvavatsāraṇātrayam /
kṛtvā jāryaṃ punastadvaccārayecca tridhā punaḥ

3.12.67

ityevaṃ ca punaḥ sāryaṃ punaḥ sāryaṃ ca jārayet /
mukhabandhādivedhāntaṃ kārayetpūrvavadrase

3.12.68

tenaiva lakṣabhāgena divyaṃ bhavati kāṃcanam /
yadā lakṣaguṇe jīrṇe tridhā sāryaṃ ca jārayet

3.12.69

ityevaṃ saptadhā kāryaṃ bandhayecca tato mukham /
pūrvavatkrāmaṇāntaṃ ca kṛto'sau jāyate rasaḥ

3.12.70

koṭivedhī tu caṃdrārke satyaṃ śaṃkarabhāṣitam

3.12.71

{mercury:: nirmukha:: cāraṇa}
atha nirmukhasūtasya vakṣye cāraṇajāraṇe /
śuddhasūte tu vaikrāṃtaṃ māritaṃ ṣoḍaśāṃśakam

3.12.72

kṣiptvā mardyaṃ taptakhalve siddhamūlīrasaistryaham /
saṃskāreṇa hyanenaiva nirmukhaścarati dhruvam

3.12.73

{mercury:: cāraṇa:: nirmukha}
athavā taptakhalve tu bhūlatāsaṃyutaṃ rasam /
mardayettridinaṃ paścātpātyaṃ pātanayantrake

3.12.74

saṃskāreṇa hyanenāpi nirmukhaṃ carati kṣaṇāt

3.12.75

{mercury:: jāraṇa:: nirmukha}
asyaiva jāraṇāyogyo vyomasaṃskāra ucyate /
dhānyābhramamlavargeṇa dolāyaṃtre tryahaṃ pacet /
snuhīkṣīraistato mardyaṃ yāmaikaṃ cāndhitaṃ dhamet

3.12.76

kapotākhyapuṭaikena tamādāyātha mardayet /
mūlakaṃ kadalīkandaṃ mīnākṣī kākamācikā

3.12.77

munir ārdrakavarṣābhūmeghanādāpāmārgakam /
eraṇḍaśca dravaireṣāṃ pṛthagdeyaṃ puṭaṃ laghu

3.12.78

dolāyaṃtre tataḥ pacyādvajrīkṣīrairdināvadhi /
vacā nimbaṃ dhūmasāraṃ kāsīsaṃ ca sucūrṇitam

3.12.79

abhrasya ṣoḍaśāṃśena pratyekaṃ miśrayettataḥ /
mardayettāmrakhalve tu caṇakāmlairdināvadhi

3.12.80

navasārairayaḥpātraṃ lepayettatra nikṣipet /
pāradaṃ sādhitaṃ sābhraṃ caṇakāmlaṃ ca kāṃjikam

3.12.81

mṛdvagninā paceccullyāṃ rasaścarati tatkṣaṇāt /
jārayetpūrvayogena tataścāryaṃ ca jārayet

3.12.82

mātrā yuktir yathāpūrvaṃ seyaṃ nirmukhajāraṇā /
kṛṣṇābhrakaṃ suvarṇaṃ ca jāryaṃ syāddhemakarmaṇi

3.12.83

tāraṃ vā śvetamabhraṃ vā jāryaṃ syāttārakarmaṇi /
sāraṇādikrāmaṇāntaṃ yathāpūrvaṃ tu jārayet

3.12.84

kartavyaṃ sūtarāje tu tadvad bhavati kāṃcanam /
śvetena jārayet śvetaṃ yathābījaṃ tathāṅkuram

3.12.85

proktaṃ yathā sugamasādhitapītagaṃdhaṃ kṛṣṇābhrahemarajataṃ sitamabhrakaṃ ca /
saṃsārya tadrasavare varavārtikendraḥ kuryānmahākanakabhārasahasrasaṃkhyam

Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc