Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasaratnākara · Chapter 3.10

3.10.1

RRĀ, 3, 10
lohair mahārasavarair viḍapakvabījaṃ kṛtvātha pāradavare vidhivacca jāryam /
yojyaṃ tathā sakalasāraṇakarmayoge tadvakṣyate vividhabījaviḍādhikāram

3.10.2

{pakvabīja (1)}
tāmraṃ samaṃ śuddhaṃ drāvitaṃ lepayetpunaḥ /
sāmlena tāpyakalkena dhametsvarṇāvaśeṣitam

3.10.3

evaṃ daśaguṇaṃ vāhyaṃ tāpyaṃ vā tutthasattvakam /
pakvabījamidaṃ khyātaṃ svarṇaśeṣaṃ samāharet

3.10.4

{pakvabīja}
nāgābhraṃ dvaṃdvitaṃ tulyaṃ svarṇe vāhyaṃ dviṣaḍguṇam /
pūrvavatsvarṇaśeṣaṃ tu grāhyaṃ syātpakvabījakam

3.10.5

{pakvabīja (3)}
svarṇaṃ pītābhrasattvaṃ ca tulyāṃśaṃ dvaṃdvitaṃ dhamet /
tāpyaṃ tālakavāpena svarṇaśeṣaṃ samāharet /
evaṃ daśaguṇaṃ sattvaṃ vāhyaṃ syātpakvabījakam

3.10.6

{pakvabīja (4)}
rasakābhrakayoḥ sattvaṃ tāmraṃ nāgaṃ kramottaram

3.10.7

cūrṇitaṃ dvaṃdvaliptāyāṃ mūṣāyāṃ cāndhitaṃ dhamet /
tatkhoṭaṃ mākṣikaṃ tuttham amlaiḥ piṣṭvā puṭe pacet

3.10.8

samuddhṛtya punaścāmlairmardyaṃ ruddhvā puṭe pacet /
evaṃ pañcapuṭaiḥ pakvaṃ drute svarṇe tu vāhayet /
dhameddaśaguṇaṃ yāvat tāvat syāt pakvabījakam

3.10.9

{bīja:: from lead}
lohasya kuṭyamānasya sutaptasya dalāni vai /
patanti tāni svīkṛtya khyāto'yaṃ lohaparpaṭaḥ

3.10.10

lohaparpaṭamākṣīkaṃ kaṃkuṣṭhaṃ vimalābhrakam /
mṛtaśulbaṃ śilāsūtaṃ daradārkasnuhīpayaḥ

3.10.11

etaiḥ samaṃ nāgacūrṇaṃ mardyaṃ ruddhvā puṭe pacet /
punarmardyaṃ punaḥ pācyaṃ yāvadvārāṃścaturdaśa

3.10.12

evaṃ śataguṇaṃ vāhyaṃ śuddhahemni dhaman dhaman /
tatsvarṇaṃ nāgabījaṃ syādgorocananibhaṃ bhavet

3.10.13

{bīja:: from lead:: pakva:: rañjana}
kharparasthe drute nāge brahmabījadalāni hi /
kṣiptvāgniṃ jvālayeccaṇḍaṃ brahmadaṇḍena cālayet

3.10.14

caturyāmāttu tad bhasma jātaṃ pātrātsamuddharet /
ruddhvā gajapuṭe pacyāt pādāṃśaṃ gaṃdhakaṃ punaḥ

3.10.15

dattvāmlamarditaṃ pacyādevaṃ vārāṃścaturdaśa /
raktavarṇaṃ bhavedbhasma tadbhāgaṃ kharpare kṣipet

3.10.16

bhāgatrayaṃ śilācūrṇaṃ pṛthakpātre vinikṣipet /
pañcāṅgaṃ vāsakācūrṇaṃ tvakcūrṇaṃ cārjunasya vai

3.10.17

śākakiṃśukakoraṇṭaśigrūṇāṃ puṣpamāharet /
nāginī nāgakanyā ca kumārī cāhimārakam

3.10.18

sarveṣāṃ pratibhāgaikaṃ śilāmadhye vinikṣipet /
sarvaṃ caturguṇair mūtraiśchāgajaiḥ kvāthamācaret

3.10.19

pūrvoktanāgabhūtaiśca kharparasthasya saṃkṣipet /
cālayetpācayeccullyāṃ yāvatsaptadināvadhi

3.10.20

yatnena mṛtanāgena vāpo deyo drutasya ca /
pakvabījasya vārāṃstrīn rañjitaṃ jāyate śubham

3.10.21

{lead:: mṛta:: alchem. use}
dalānāṃ caiva bījānāṃ piṣṭīstambhe viśeṣataḥ /
uccāṭe krāmaṇe yojyaṃ pūrvoktaṃ mṛtanāgakam

3.10.22

{bīja:: pakva:: rañjana}
mañjiṣṭhā brahmapuṣpaṃ ca puṣpaṃ ca karavīrakam

3.10.23

sarvāsāṃ vṛkṣajātīnāṃ raktapuṣpāṇi cāharet /
khādiraṃ devadāruṃ ca dviniśā raktacandanam

3.10.24

sarvaṃ lākṣārasaiḥ piṣṭvā kṣiptvā tailaṃ caturguṇam /
pacettailāvaśeṣaṃ tu tasmiṃstaile niṣecayet /
trisaptadhā pakvabījaṃ rañjate jāyate śubham

3.10.25

{bīja:: pakva, rañjita:: alchem. use}
garbhadrāvaiḥ prayoktavyaṃ tathā sarvatra sāraṇe /
samena jārayetsūtaṃ dviguṇena tu sārayet

3.10.26

triguṇena hyanenaiva kartavyaṃ pratisāraṇam /
sāritaṃ krāmaṇenaiva vedhakāle niyojayet

3.10.27

{bīja:: from silver}
vimalā tīkṣṇacūrṇaṃ ca sattvaṃ śvetābhrakasya ca /
rasakaṃ tāramākṣīkaṃ samabhāgaṃ vicūrṇayet

3.10.28

cūrṇāccaturguṇaṃ vaṅgaṃ dvaṃdvamelāpakaṃ dhamet /
mardayedamlayogena ruddhvā gajapuṭe pacet

3.10.29

evaṃ pañcapuṭaiḥ pakvaṃ tatastāre tu vāhayet /
dhamandaśaguṇaṃ yāvattattāraṃ tārabījakam

3.10.30

{bīja:: from silver}
tāpyena mārayed baṃgaṃ yathā tālena māritam /
tad dvātriṃśaguṇaṃ tāre vāhayettālavāpataḥ /
tāmrabījaṃ tu tacchreṣṭhaṃ sāraṇe rañjane hitam

3.10.31

{bīja:: from silver}
kuṭilaṃ vimalā tīkṣṇaṃ samaṃ cūrṇaṃ prakalpayet /
dhmātavyaṃ dvaṃdvaliptāyāṃ khoṭamamlena peṣitam

3.10.32

puṭitaṃ pañcavāraṃ tu tāre vāhyaṃ śanairdhamet /
yāvaddaśaguṇaṃ tattu tārabījaṃ bhavecchubham

3.10.33

{bīja:: from silver}
baṃgaṃ śvetābhrasattvaṃ ca tāramākṣikasattvakam /
dvaṃdvamūṣāgataṃ dhāmyaṃ tritayaṃ cūrṇitaṃ samam

3.10.34

vāhyaṃ daśaguṇaṃ tāre tāramākṣikavāpataḥ /
tattāraṃ jāyate bījaṃ sarvakāryakarakṣamam

3.10.35

{tārabījarañjana}
yathāprāptaiḥ śvetapuṣpair nānāvṛkṣasamudbhavaiḥ

3.10.36

rasaṃ caturguṇaṃ yojyaṃ kaṅguṇītailavāpataḥ /
pacettailāvaśeṣaṃ tu tasmiṃstaile niṣecayet

3.10.37

drāvitaṃ tārabījaṃ tu ekaviṃśativārakam /
rañjitaṃ jāyate tattu rasarājasya rañjakam

3.10.38

{sāraṇātaila}
jyotiṣmatīkarañjākṣakaṭutumbīsamudbhavam /
tailamekaṃ samādāya maṇḍūkavasayā samam

3.10.39

kūrmasūkarameṣāhijalūkāmatsyajāpi vā /
eteṣvekā vasā grāhyā pūrvatailaṃ samāharet

3.10.40

raktavargaṃ pītavargaṃ kāryaṃ kṣīraiścaturguṇaiḥ /
puṣpāṇāṃ raktapītānām ekaikānāṃ dravaṃ haret

3.10.41

etaddvaṃdvavibhāgaṃ syātpūrvakvāthacatuṣṭayam /
pāṭalīkākatuṇḍyutthaṃ mahārāṣṭrīdravaṃ tathā

3.10.42

pratyekaṃ bhāgamekaikaṃ pūrvatailavasāyutam /
yojyaṃ bhāgadvayaṃ tatra bhūlatāmalatāpyakam

3.10.43

dvandvamelāpayor ekaṃ tailāt ṣoḍaśakāṃśakam /
pratyekaṃ yojayettasmin sarvamekatra pācayet

3.10.44

grāhyaṃ tailāvaśeṣaṃ tu vastrapūtaṃ surakṣayet /
vikhyātaṃ sāraṇātailaṃ rasarājasya karmaṇi

3.10.45

{krāmaṇa:: substances for ~}
nāgaṃ vaṅgaṃ mṛtaṃ tulyamamlena ca vaṭīkṛtam /
krāmaṇārthe prayoktavyaṃ vedhakāle rasasya tu

3.10.46

{krāmaṇa:: substances for }
saurāṣṭrīṃ bhāvayed gharme gavāṃ pittaiḥ tridhātataḥ /
tatsattvaṃ somavad grāhyaṃ krāmakaṃ yojayedrase

3.10.47

{krāmaṇa:: substances for ~}
manaḥśilā viṣaṃ tāpyaṃ mahiṣīkarṇajaṃ malam /
kākaviṭ khararaktaṃ ca krāmaṇaṃ snukpayo'nvitam

3.10.48

{krāmaṇa:: substances for ~}
nararaktārkadugdhaṃ ca ṭaṃkaṇaṃ bhūlatā śilā /
samāṃśaṃ krāmakaṃ yojyaṃ vedhakāle rasasya tu

3.10.49

{krāmaṇasattva (5)}
indragopaṃ viṣaṃ kāṃtaṃ nararaktaṃ snuhīpayaḥ /
rasakaṃ daradaṃ tailaṃ sarvamekatra mardayet /
krāmakaṃ kṣepalepābhyāṃ vedhakāle niyojayet

3.10.50

{krāmaṇa:: substances for ~; vedha:: ~}
rasaṃ dhānyābhrakaṃ sattvaṃ kākaviṭ haritālakam /
nayanaṃ sahadevānāṃ bhūnāgaśca samaṃ samam

3.10.51

piṇḍitaṃ krāmaṇe siddhaṃ kṣepe lepe niyojayet

3.10.52

{krāmaṇasattva (7)}
kadalīkandasauvīraṃ kaṇṭakārīrasaplutam /
krāmaṇaṃ sarvadhātūnāṃ sarvadvaṃdveṣu melanam

3.10.53

krāmaṇena vinā sūto na krameddehalohayoḥ /
uktasthāneṣu yogeṣu tasmāt sarveṣu yojayet

3.10.54

{mahāviḍa}
dagdhaṃ śaṃkhaṃ ravikṣīrairbhāvitaṃ śatadhātape /
tataḥ pañcapuṭaiḥ pakvaṃ ruddhvā ruddhvātha saṃpuṭe

3.10.55

tatsamaṃ ṭaṃkaṇaṃ kṣiptvā hyamlavargeṇa bhāvayet /
rājāvartaṃ pravālaṃ ca daradaṃ gaṃdhakaṃ śilā

3.10.56

pañcānāṃ tu samaṃ cūrṇaṃ śaṅkhatulyaṃ niyojayet /
sarvaṃ tadamlavargeṇa mardayeddivasatrayam

3.10.57

ayaṃ mahāviḍaḥ khyātaḥ khoṭānāṃ jāraṇe hitaḥ /
mūṣālepaṃ tu sarvatra jāraṇe yojayetsadā

3.10.58

tatkṣaṇājjarate sūto vajrādīni na saṃśayaḥ

3.10.59

{viḍa (2)}
trikṣāraṃ pañcalavaṇaṃ navasāraṃ kaṭutrayam /
indragopaṃ ghanaṃ śigru sūraṇaṃ vanasūraṇam

3.10.60

bhāvayedamlavargeṇa tridinaṃ hyātape khare /
anena marditaḥ sūto bhakṣayed aṣṭalohakam

3.10.61

{viḍa (3)}
vyoṣaṃ gaṃdhakaṃ kāsīsaṃ svarṇapuṣpī suvarcalam /
sarjī ṭaṃkaṇaṃ sauvīraṃ saindhavaṃ śigrujairdravaiḥ /
daśāhaṃ bhāvayed gharme viḍo'yaṃ jāraṇe hitaḥ

3.10.62

{viḍa (4)}
dagdhaśaṅkhaṃ ravikṣīrairbhāvitaṃ śatadhātape /
tataḥ pañcapuṭaiḥ pakvaṃ jāraṇe viḍamuttamam

3.10.63

{viḍa (5)}
trikṣāraṃ pañcalavaṇam amlavetasasaṃyutam /
anena mardayetsūtamabhrasattvaṃ caratyalam

3.10.64

{viḍa (6)}
gomūtraṃ gaṃdhakaṃ gharme śatavāraṃ vibhāvayet /
śigrumūladravais tadvad dagdhaṃ śaṅkhaṃ vibhāvayet

3.10.65

etadgaṃdhakaśaṃkhābhyāṃ samāṃśaṃ viṣasaindhavam /
etairvimarditaṃ sūtaṃ grasate sarvalohakam

3.10.66

{vahnimukho viḍa (7)}
ṭaṃkaṇaṃ śatadhā bhāvyaṃ dravaiḥ pālāśavṛkṣajaiḥ /
viḍo vahnimukho nāma hitaḥ sarvasya jāraṇe

3.10.67

{viḍa (8)}
gaṃdhakaṃ navasāraṃ vā mukhaṃ kāṃtasya cātape /
śatadhā mūtravargeṇa bhāvitaṃ syād viḍaṃ pṛthak

3.10.68

{jvālāmukho viḍaḥ (9)}
trikṣāraṃ gaṃdhakaṃ tālaṃ bhūkhagaṃ navasārakam /
saiṃdhavaṃ ca samaṃ sarvaṃ mūtravargairdinaṃ pacet

3.10.69

jvālāmukho viḍo nāma hitaḥ sarvatra jāraṇe

3.10.70

{viḍa (10)}
gaṃdhakaṃ śatadhā bhāvyaṃ vanaśigruśiphādravaiḥ /
jambīrairnavasāraṃ vā bhāvitaṃ syādviḍaṃ pṛthak

3.10.71

{viḍa:: vaḍavānala}
vāsakairaṃḍakadalī devadālī punarnavā /
vāsāpālāśaniculaṃ tilaṃ kāñcanamokṣakam

3.10.72

etān samūlān ādāya nātiśuṣkān vikhaṇḍayet /
pañcāṅgaṃ mūlakaṃ dagdhvā tilakāṇḍaṃ ca tatsamam

3.10.73

etatkṣāraiḥ pūrvakalkaṃ mūtravargeṇa bhāvayet /
vastrapūtaṃ dravaṃ pacyāt mṛdvagnau lohapātrake

3.10.74

bāṣpāṇāṃ budbudānāṃ ca bahūnām udgamo yadā /
tadā kāsīsaṃ saurāṣṭrī kṣāratrayaṃ kaṭutrayam

3.10.75

gaṃdhakaṃ paṃcalavaṇaṃ navasāraṃ ca hiṃgulam /
eteṣāṃ nikṣipeccūrṇaṃ tasminpātre'tha cālayet

3.10.76

guḍapākaṃ samuttārya lohasaṃpuṭake kṣipet /
saptāhaṃ bhūmigarbhe'tha dhānyarāśau tathā punaḥ /
saptāhaṃ saṃsthitaḥ siddho viḍo'yaṃ vaḍavānalaḥ

3.10.77

{viḍa:: for sattvajāraṇa}
bhāvayenniculakṣāraṃ devadālīdaladravaiḥ /
ekaviṃśativāraṃ tu biḍo'yaṃ sattvajāraṇe

3.10.78

{viḍa:: tīvrānala}
devadālīśiphābījaṃ guṃjāsaiṃdhavaṭaṃkaṇam /
samāṃśaṃ niculakṣāramamlavargeṇa saptadhā

3.10.79

kośātakīdalarasairbhāvayeddinasaptakam /
tīvrānalo nāma biḍo vihito hemajāraṇe

3.10.80

{viḍa:: for jāraṇa of gold}
mūlakārdrakavahnīnāṃ kṣāraṃ gomūtralolitam /
vastrapūtaṃ dravaṃ grāhyaṃ gaṃdhakaṃ tena bhāvayet

3.10.81

śatavāraṃ khare gharme viḍo'yaṃ hemajāraṇe

3.10.82

{viḍa:: for jāraṇa of gold}
trikṣāraṃ paṃcalavaṇaṃ śaṅkhaṃ tālaṃ manaḥśilā /
dinaikamamlavargeṇa pakvaṃ syāddhemajāraṇe

3.10.83

{viḍa:: for jāraṇa of gold}
gaṃdhakaṃ navasāraṃ ca jambīrāmlena mardayet /
śatavāraṃ khare gharme biḍo'yaṃ hemajāraṇe

3.10.84

{viḍa:: for jāraṇa}
kanyāhayāridhattūradravairbhāvyaṃ tu gaṃdhakam /
śatadhā taṃ khare gharme viḍo'yaṃ sarvajāraṇe

3.10.85

anena grasate śīghraṃ śuktisaṃbhavasaṃpuṭe

3.10.86

{viḍa:: for improvement of grāsana}
saiṃdhavaṃ gaṃdhakaṃ tulyaṃ tāmravallīdravaiḥ plutam /
anena biḍayogena gaganaṃ grasate rasaḥ

3.10.87

{siddhaviḍa}
śilāgaṃdhakasindhūtthaṃ pratyekaṃ ca palaṃ palam /
palatrayaṃ ca bhūnāgaṃ sarvamekatra mardayet

3.10.88

śoṣayecca punardeyaṃ bhūnāgānāṃ palatrayam /
tadvanmardyaṃ punaḥ śoṣyaṃ pācayenmandavahninā

3.10.89

evam aṣṭaguṇaṃ dattvā mardyaṃ pācyaṃ vicūrṇayet /
ayaṃ siddhaviḍo yojyo jāraṇe hemakarmaṇi

3.10.90

samyak saṃskṛtagaṃdhakādyuparasaṃ sattvaṃ tato vyomajaṃ paścānmākṣikasattvahāṭakavaraṃ garbhadrutau drāvitam /
rāgai rañjitabījajālam akhilaṃ bāhyāṃ drutiṃ dvaṃdvitāṃ sūte sarvamidaṃ krameṇa vidhinā siddhairbiḍairjārayet

Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc