Rasaratnākara · Chapter 1.7
RRĀ, 1, 7
{haritāla:: aśuddha:: medic. properties}
aśuddhatālamāyurghnaṃ kakamārutamehakṛt /
tāpaśophāṅgasaṃkocaṃ kurute tena śodhayet
{haritāla:: śodhana}
tālakaṃ kaṇaśaḥ kṛtvā daśāṃśena ca ṭaṅkaṇam /
jambīrāṇāṃ dravaiḥ kṣālyaṃ kāñjikaiḥ kṣālayet punaḥ
vastraiścaturguṇair baddhvā dolāyantre dinaṃ pacet /
saṃyuktaṃ cāranālena dinaṃ kuṣmāṇḍajaiḥ rasaiḥ
tilatailaiḥ pacedyāmaṃ yāmaṃ ca triphalājalaiḥ /
trivāraṃ tālakaṃ bhāvyaṃ piṣṭvā mūtraiśca kāñjikaiḥ
tatphalair daśabhir deyaṃ ruddhvā puṭaṃ ca peṣayet /
evaṃ dvādaśadhā pācyaṃ śuddhaṃ yogeṣu yojayet
{haritāla:: śodhana}
tālakaṃ poṭalībaddhaṃ saptāhaṃ kāñjike pacet /
dolāyantreṇa yāmaikaṃ tataḥ kuṣmāṇḍajaiḥ rasaiḥ
tilataile pacedyāmaṃ yāmaṃ ca triphalājalaiḥ /
evaṃ yantre caturyāmaṃ pācyaṃ śudhyati tālakaḥ
{haritāla:: śuddha:: medic. properties}
tālako harate rogān kuṣṭhamṛtyujvarāpahaḥ /
śodhitaḥ śītavīrye ca kurute vāyuvardhanam
{manaḥśilā:: aśuddha:: medic. properties}
aśmarīṃ mūtrahṛdrogamaśuddhā kurute śilā /
mandāgniṃ malabandhaṃ ca śuddhā sarvarujāpahā
{manaḥśilā:: śodhana}
ajāmūtre tryahaṃ pācyā dolāyantre manaḥśilā /
saptadhā tairajāpittair gharme bhāvyaṃ viśuddhaye
{manaḥśilā:: śodhana}
jayantībhṛṅgarājottharaktāgastyarasaiḥ śilā /
dolāyantre dinaṃ pācyā yāmaṃ chāgasya mūtrake
kṣālayedāranālena sarvarogeṣu yojayet
{rasaka:: śodhana}
naramūtraiśca gomūtraiḥ saptāhaṃ rasakaṃ pacet /
dolāyantreṇa samyaktacchuddhaṃ yogeṣu yojayet
{tuttha:: śodhana}
viṣṭhayā mardayetkhalve mārjārakapotayoḥ /
daśāṃśaṃ ṭaṅkaṇaṃ dadyātpācyaṃ mṛdvagninā tataḥ
puṭaṃ dadhnā puṭaṃ kṣaudrairdeyaṃ tutthaviśuddhaye
{vimalā:: śodhana}
vimalā trividhaṃ pācyā rambhātoyena saṃyutā /
amlavetasadhānyāmlameṣīmūtreṇa peṣayet
dolāyantre caturyāmaṃ śuddhireṣā mahottamā /
{vimala:: śodhana}
karkaṭīmeṣaśṛṅgyutthadravair jambīrajair dravaiḥ
bhāvayedātape tīvre vimalā śudhyati dhruvam
{mākṣika:: aśuddha:: medic. properties}
mandāgniṃ balahāniṃ ca vraṇaviṣṭambhanetraruk /
kurute mākṣiko mṛtyum aśuddho nātra saṃśayaḥ
{mākṣika:: śodhana}
mākṣikaṃ naramūtreṇa kvāthayet kodravairdravaiḥ /
vetasenāmlavargeṇa ṭaṃkaṇena kaṭutrikaiḥ
dolāyantre dinaṃ pācyaṃ sūraṇasyaiva madhyagam /
dinaṃ rambhādravaiḥ pacyāttaddhṛtvā peṣayedghṛtaiḥ
eraṇḍatailasaṃyuktaṃ puṭe pacyādviśuddhaye /
{mākṣika:: śodhana}
mākṣikasya trayo bhāgā bhāgaikaṃ saindhavasya ca
mātuluṅgadravairvātha jambīrotthadravaiḥ pacet /
lohapātre pacettāvadyāvatpātraṃ sulohitam
tāmravarṇamayo yāti tāvacchudhyati mākṣikam /
{mākṣika:: śodhana}
agastyapuṣpaniryāsaiḥ śigrumūlaṃ vigharṣayet
dravaiḥ pāṣāṇabhedyāśca pacyādebhiśca mākṣikam /
tadvaṭīṃ cāndhamūṣāyāṃ viṃśadbhir upalaiḥ pacet
punaḥ piṣṭvātha rundhyācca puṭaiḥṣaḍbhir viśudhyati
{mākṣika:: śodhana}
meghanādapāṣāṇabhedī piṣṭvā tatpiṇḍamadhye mākṣikaṃ kaṇaśaḥ kṛtvā nikṣipet /
tadgolakaṃ vastre baddhvā dolāyantre kulatthakvāthe dinamekaṃ pacet /
etacchuddhalohānāṃ yuktasthāne māraṇe yojyam
{mākṣika:: parīkṣā:: good quality}
bhaṅge suvarṇasaṃkāśo 'ntaḥ kṛṣṇo bahiśchaviḥ /
bṛhadvarṇaṃ iti khyāto mākṣikaḥ śreṣṭha ucyate
vyāpayatyaṅgam aṅgāni tailabindurivāmbhasi /
na vinā śodhanaṃ sarve dhātavaḥ prabalādayaḥ
rogopaśamakartāraḥ śodhanaṃ tena vakṣyate
{coral:: māraṇa}
pravālānāṃ strīdugdhena bhāvanā paścāddhaṇḍikāmadhye sthāpayitvā nirudhyopari śarāvakaṃ dattvā lepayet /
vahnisaṃdīpanaṃ kṛtvā praharadvayena vidrumaṃ mriyate
{uparasa (?):: māraṇa}
kulatthasya paceddroṇe vāridroṇena buddhimān /
tena pādāvaśeṣeṇa kvāthe'ṣṭau maṇayaḥ śilā
ātape tridinaṃ śuṣkaṃ kvāthasiktaṃ punaḥ punaḥ /
muktācūrṇaṃ samādāya karakāmbuvibhāvitam
ātape tridinaṃ bhāvyaṃ cūrṇitaṃ mṛtyum āpnuyāt
{śilājatu:: śodhana}
śaṅkhaṃ nīlāñjanaṃ caiva pūrvavacchodhayeddinam /
gomūtraistriphalākvāthair bhṛṅgarājadravair jatum
mardayedāyase pātre dinācchuddhiḥ śilājatoḥ /
{darada:: śodhana}
meṣīkṣīreṇa daradamamlavargaiśca bhāvitam
saptavāraṃ prayatnena śuddhimāyāti niścitam /
{uparasa:: śodhana}
sūryāvartaṃ vajrakandaṃ kadalī devadālikā
śigru kośātakī vandhyā kākamācī ca vāyasī /
āsāmekarasenaiva trikṣārairlavaṇair yutam
bhāvayedamlavargeṇa dinamekaṃ prayatnataḥ /
sauvīraṃ kāntapāṣāṇaṃ śuddhabhūnāgamṛttikā
śaṅkhaṃ nīlāñjanaṃ caiva sarvoparasāśca ye /
pṛthagbhāvyaṃ vidhānena śuddhiṃ yānti dine dine
tataḥ paścāttu taddrāvairdolāyantre dinaṃ sudhīḥ /
śudhyante nātra sandehaḥ sarveṣu paramā amī
muñcanti drutasattvāṃśca mataṃ sādhāraṇaṃ smṛtam
{?:: sattvapātana}
gugguluṃ ṭaṅkaṇaṃ lākṣā majjā sarjarasaṃ punaḥ /
ūrṇā guñjā kṣetramīnam asthīni śaśakasya ca
guḍamadhvājyapiṇyākaṃ tutthaṃ peṣyamajājalaiḥ /
sarvaṃ tulyaṃ ca dhānyābhraṃ bhūnāgaṃ mṛttikāpi ca
kāntapāṣāṇatulyaṃ ca kaṭhinyuparasāśca ye /
melayenmāhiṣaiḥ pacyāddadhyādigomayāntikaiḥ
dṛḍhaṃ mardyaṃ vaṭīṃ kuryātkarṣamātraṃ tu śoṣayet /
koṣṭhīyantre dhamedgāḍham aṅgāraiśca cirodbhavaiḥ
trivāraṃ dhamanād eva sattvaṃ patati nirmalam /
asādhyān mocayet sattvān mṛttikādeśca kā kathā
{haritāla:: sattvapātana}
lākṣā ājyaṃ tilāḥ śigruḥ ṭaṃkaṇaṃ lavaṇaṃ guḍam /
tālakārdhena saṃyojya chidramūṣāṃ nirodhayet
puṭe pātālayantreṇa satvaṃ patati niścitam /
{??}
cāṅgerī caṇakāmlaṃ ca mātuluṅgāmlavetasam /
ciñcā nāraṅgaṃ jambīranamṇa varga iti smṛtam /
{haritāla:: sattvapātana}
tālakaṃ cūrṇayitvā tu chāgīkṣīreṇa bhāvayet
vāratrayaṃ tato viddhimūlaṃ piṣṭvā tu miśritam /
kṛtvā ca guḍakaṃ śuṣkaṃ satvaṃ grāhyaṃ ca pūrvavat
{haritāla:: sattvapātana}
tālakaṃ mardayeddugdhaiḥ sarpākṣīṃ vātha mūlakaiḥ /
pūrvavadgrāhayet sattvaṃ chidramūṣāṃ nirudhya ca
{manaḥśilā:: sattvapātana}
tālavacca śilāsatvaṃ grāhyaṃ taireva cauṣadhaiḥ /
tulyena ṭaṃkaṇenaiva dhmātaṃ sattvaṃ caturthakam
{mākṣika:: sattvapātana}
gokṣīraiśca tutthakṣīrairbhāvyameraṇḍatailakaiḥ /
mākṣikaṃ dinamekaṃ tu marditaṃ vaṭakīkṛtam
abhravaddhamane satvaṃ samyagasyāpyayaṃ vidhiḥ /
{mākṣika (?):: sattvapātana}
jayantī triphalācūrṇaṃ haridrāguḍaṭaṅkaṇam
pādāṃśaṃ ṭaṅkaṇasyedaṃ piṣṭvā mūṣāṃ vilepayet /
nālikāṃ sampuṭe baddhvā śoṣayedātape khare
grāhyaṃ pātālayantre ca satvaṃ dhmātaṃ puṭena ca
Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0