Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasaratnākara · Chapter 1.6

1.6.1

RRĀ, 1, 6
{abhra:: aśuddha:: medic. properties}
aśuddhābhraṃ nihantyāyur vardhayenmārutaṃ kapham /
ahataṃ chedayeddehaṃ mandāgnikrimidāyakam

1.6.2

{abhra:: subtypes}
kṛṣṇaṃ pītaṃ sitaṃ raktaṃ yojyaṃ yoge rasāyane /
pinākaṃ darduraṃ nāgaṃ vajraṃ ceti caturvidham

1.6.3

pinākādyāstrayo varjyā vajraṃ yatnātsamāharet /
{pināka:: parīkṣā}
muñcatyagnau vinikṣipte pināko dalasaṃcayam

1.6.4

ajñānādbhakṣaṇaṃ tasya mahākuṣṭhapradāyakam /
{dardura}
darduro nihito hyagnau kurute darduradhvanim

1.6.5

{nāga}
nāgaścāgnigataḥ śabdaṃ phūtkāraṃ ca vimuñcati /
sa ca dehagato nityaṃ vyādhiṃ kuryādbhagandaram

1.6.6

{vajrābhra}
vajrābhrakaṃ vahnisaṃsthaṃ na kiṃcid vikṛtiṃ vrajet /
tasmādvajrābhrakaṃ yojyaṃ vyādhivārddhakyamṛtyujit

1.6.7

{dhānyābhraka:: production}
dhamedvajrābhrakaṃ vahnau tataḥ kṣīre niṣecayet /
bhinnapatraṃ tu taṃ jñātvā meghanādadravāmlayoḥ

1.6.8

bhāvayedaṣṭayāmaṃ taddhānyābhraṃ kārayetsudhīḥ /
{dhānyābhraka:: production}
athavābhrasya bhāgau dvau ṭaṅkaścaikaṃ jalaiḥ saha

1.6.9

dvidinaṃ sthāpayetpātre sūkṣmaṃ kṛtvā prapeṣayet /
baddhvā dhānyayutaṃ vastre mardayetkāñjikaiḥ saha

1.6.10

adho yadgālitaṃ sūkṣmaṃ śuddhaṃ dhānyābhrakaṃ bhavet

1.6.11

{abhra:: māraṇa:: niścandra}
punarnavāmeghanādadravair dhānyābhrakaṃ dinam /
mardyaṃ gajapuṭe pacyātpunaściñcātha sūraṇaiḥ

1.6.12

dravairmustabhavairmardyaṃ pṛthagdeyaṃ puṭatrayam /
evaṃ markadalair veṣṭyaṃ deyaṃ vā mocasampuṭe

1.6.13

niścandraṃ jāyate hyabhraṃ yathā doṣeṣu yojayet /
{abhra:: māraṇa:: niścandra}
goghṛtaistriphalāṃ kvāthaiḥ paktvā ca pūrvavat pacet

1.6.14

pañcaviṃśatpuṭaireva kāsamardyāḥ dravaiḥ pacet /
deyaṃ puṭatrayaṃ kṣīrair mardayecca puṭe puṭe

1.6.15

niścandraṃ jāyate hyabhraṃ jarāmṛtyurujāpaham /
{abhra:: māraṇa}
dhānyābhrakasya bhāgaikaṃ dvau bhāgau ṭaṃkaṇasya ca

1.6.16

piṣṭvā tadandhamūṣāyāṃ ruddhvā tīvrāgninā pacet /
svabhāvaśītalaṃ cūrṇaṃ sarvarogeṣu yojayet

1.6.17

{dhānyābhraka:: māraṇa}
dhānyābhrakamamlaṃpiṣṭaṃ puṭe tapte'mlasecanam /
tat piṣṭvā dhārayet khalve bhāvyamamlāranālakaiḥ

1.6.18

taptaṃ taptaṃ cāranālaiḥ pācyaṃ śodhyaṃ punaḥ punaḥ /
puṭe vā dhamane pācyaṃ viṃśadvāraṃ punaḥ punaḥ

1.6.19

taptaṃ taptaṃ kṣipeddugdhe piṣṭvātha śoṣayetpunaḥ /
dugdhataptaṃ puṭaṃ pacyāttaptaṃ dugdhena secayet

1.6.20

evaṃ trisaptavārāṇi śoṣyaṃ peṣyaṃ puṭe pacet /
peṣayitvā pacetsthālyāṃ lauhadarvyā vicālayet

1.6.21

dugdhasthaṃ ca tato dugdhaiḥ puṭe pacyātpunaḥ punaḥ /
evaṃ saptadinaṃ pacyāddivā caikaṃ puṭe niśi

1.6.22

taṇḍulī vajravallī ca tālamūlī punarnavā /
cāṅgerī maricaṃ caiva balāyāḥ payasā saha

1.6.23

ebhiśca peṣayeccābhraṃ pratyekaṃ taṃ tryahaṃ tryaham /
sthitvā tapte puṭe paścātpratyekena punaḥ punaḥ

1.6.24

piṣṭvā punaḥ puṭe ghṛṣṭaṃ kajjalābhaṃ mṛtaṃ bhavet

1.6.25

{abhra:: māraṇa:: niścandra}
dhānyābhrakasya śuddhasya daśāṃśaṃ maricaṃ kṣipet /
peṣayedamlavargeṇa cāmle bhāvyaṃ dinatrayam

1.6.26

taṃ śuṣkaṃ sampuṭe dhāmyaṃ khadirāṅgārakair dṛḍham /
ūrdhvapātraṃ nirūpyātha secayedamlakena tat

1.6.27

agastyaśigruvarṣābhūmūlaistaṃ patrajai rasaiḥ /
piṣṭvābhraṃ secayettena yad vānyāmlarasena ca

1.6.28

sitāmadhvājyagokṣīrair dadhnāmlaṃ peṣyam abhrakam /
matsyākṣyāḥ karavīrāyāḥ dravaiḥ piṣṭvā tridhā pacet

1.6.29

tato gajapure pācyaṃ niścandraṃ jāyate'bhrakam /
{abhra:: māraṇa:: niścandra}
dhānyābhrakaṃ dravairmardyaṃ matsyākṣītulasīdravaiḥ

1.6.30

mūlajaiḥ kokilākṣasya kumārīśvetadūrvayoḥ /
vyāghrīkandapunarnavayā dinam etair vimardayet

1.6.31

kuñjarākhyaiḥ puṭaiḥ sapta piṣṭvā piṣṭvā pacet punaḥ /
tadvatpañcāmṛtaiḥ pācyaṃ piṣṭvā piṣṭvā tu saptadhā

1.6.32

evaṃ niścandratāṃ yāti sarvarogeṣu yojayet

1.6.33

{abhra:: māraṇa:: niścandra}
dhānyābhraṃ ṭaṃkaṇaṃ tulyaṃ gomūtraistulasīdalaiḥ /
vākucyāḥ sūraṇair alpair dinaṃ piṣṭvā puṭe pacet

1.6.34

jayantyāśca dravaiḥ paścānmardyaṃ mardya tridhā puṭet /
caturgajapuṭenaivaṃ niścandraṃ sarvarogajit

1.6.35

{abhra:: māraṇa}
dhānyābhrakaṃ ravikṣīraiḥ ravimūladravaiśca vā /
mardyaṃ mardyaṃ puṭe pacyātsaptadhā mriyate dhruvam

1.6.36

{abhra:: māraṇa}
dhānyābhrakaṃ tuṣāmlāmlairātape sthāpayeddinam /
yāmaṃ mardyaṃ caturgolaṃ ruddhvā gajapuṭe pacet

1.6.37

evaṃ gokṣīramadhyasthaṃ sthāpyaṃ mardya puṭe pacet /
evaṃ kārpāsatoyena sthāpyaṃ peṣyaṃ puṭe pacet

1.6.38

tato'mlaiścaiva kārpāsair gavāṃ kṣīraiḥ punaḥ punaḥ /
gharmapākaṃ mardanaṃ ca puṭaṃ caivam anukramāt

1.6.39

evaṃ viṃśatpuṭe prāpte mṛto bhavati niścitam

1.6.40

{abhra:: mṛta:: amṛtīkaraṇa}
sarveṣāṃ ghātitābhrāṇāmamṛtīkaraṇaṃ śṛṇu /
triphalotthakaṣāyasya palānyādāya ṣoḍaśa

1.6.41

gomūtrasya palānyaṣṭau mṛtābhrasya palāndaśa /
ekīkṛtya lauhapātre pācayenmṛduvahninā

1.6.42

drave jīrṇe samādāya sarvaṃ rogeṣu yojayet /
{abhra:: medic. properties}
anupānaṃ vinā hyabhraṃ jarāmṛtyurujāpaham

1.6.43

yojayedanupānairvā tattadrogaharaṃ kṣaṇāt /
mṛtaṃ cābhraṃ hared rogān jarāmṛtyumanekadhā

1.6.44

sevitaṃ dehadārḍhyaṃ ca rūpavīryaṃ vivardhayet

Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc