Rasaratnākara · Chapter 1.6
RRĀ, 1, 6
{abhra:: aśuddha:: medic. properties}
aśuddhābhraṃ nihantyāyur vardhayenmārutaṃ kapham /
ahataṃ chedayeddehaṃ mandāgnikrimidāyakam
{abhra:: subtypes}
kṛṣṇaṃ pītaṃ sitaṃ raktaṃ yojyaṃ yoge rasāyane /
pinākaṃ darduraṃ nāgaṃ vajraṃ ceti caturvidham
pinākādyāstrayo varjyā vajraṃ yatnātsamāharet /
{pināka:: parīkṣā}
muñcatyagnau vinikṣipte pināko dalasaṃcayam
ajñānādbhakṣaṇaṃ tasya mahākuṣṭhapradāyakam /
{dardura}
darduro nihito hyagnau kurute darduradhvanim
{nāga}
nāgaścāgnigataḥ śabdaṃ phūtkāraṃ ca vimuñcati /
sa ca dehagato nityaṃ vyādhiṃ kuryādbhagandaram
{vajrābhra}
vajrābhrakaṃ vahnisaṃsthaṃ na kiṃcid vikṛtiṃ vrajet /
tasmādvajrābhrakaṃ yojyaṃ vyādhivārddhakyamṛtyujit
{dhānyābhraka:: production}
dhamedvajrābhrakaṃ vahnau tataḥ kṣīre niṣecayet /
bhinnapatraṃ tu taṃ jñātvā meghanādadravāmlayoḥ
bhāvayedaṣṭayāmaṃ taddhānyābhraṃ kārayetsudhīḥ /
{dhānyābhraka:: production}
athavābhrasya bhāgau dvau ṭaṅkaścaikaṃ jalaiḥ saha
dvidinaṃ sthāpayetpātre sūkṣmaṃ kṛtvā prapeṣayet /
baddhvā dhānyayutaṃ vastre mardayetkāñjikaiḥ saha
adho yadgālitaṃ sūkṣmaṃ śuddhaṃ dhānyābhrakaṃ bhavet
{abhra:: māraṇa:: niścandra}
punarnavāmeghanādadravair dhānyābhrakaṃ dinam /
mardyaṃ gajapuṭe pacyātpunaściñcātha sūraṇaiḥ
dravairmustabhavairmardyaṃ pṛthagdeyaṃ puṭatrayam /
evaṃ markadalair veṣṭyaṃ deyaṃ vā mocasampuṭe
niścandraṃ jāyate hyabhraṃ yathā doṣeṣu yojayet /
{abhra:: māraṇa:: niścandra}
goghṛtaistriphalāṃ kvāthaiḥ paktvā ca pūrvavat pacet
pañcaviṃśatpuṭaireva kāsamardyāḥ dravaiḥ pacet /
deyaṃ puṭatrayaṃ kṣīrair mardayecca puṭe puṭe
niścandraṃ jāyate hyabhraṃ jarāmṛtyurujāpaham /
{abhra:: māraṇa}
dhānyābhrakasya bhāgaikaṃ dvau bhāgau ṭaṃkaṇasya ca
piṣṭvā tadandhamūṣāyāṃ ruddhvā tīvrāgninā pacet /
svabhāvaśītalaṃ cūrṇaṃ sarvarogeṣu yojayet
{dhānyābhraka:: māraṇa}
dhānyābhrakamamlaṃpiṣṭaṃ puṭe tapte'mlasecanam /
tat piṣṭvā dhārayet khalve bhāvyamamlāranālakaiḥ
taptaṃ taptaṃ cāranālaiḥ pācyaṃ śodhyaṃ punaḥ punaḥ /
puṭe vā dhamane pācyaṃ viṃśadvāraṃ punaḥ punaḥ
taptaṃ taptaṃ kṣipeddugdhe piṣṭvātha śoṣayetpunaḥ /
dugdhataptaṃ puṭaṃ pacyāttaptaṃ dugdhena secayet
evaṃ trisaptavārāṇi śoṣyaṃ peṣyaṃ puṭe pacet /
peṣayitvā pacetsthālyāṃ lauhadarvyā vicālayet
dugdhasthaṃ ca tato dugdhaiḥ puṭe pacyātpunaḥ punaḥ /
evaṃ saptadinaṃ pacyāddivā caikaṃ puṭe niśi
taṇḍulī vajravallī ca tālamūlī punarnavā /
cāṅgerī maricaṃ caiva balāyāḥ payasā saha
ebhiśca peṣayeccābhraṃ pratyekaṃ taṃ tryahaṃ tryaham /
sthitvā tapte puṭe paścātpratyekena punaḥ punaḥ
piṣṭvā punaḥ puṭe ghṛṣṭaṃ kajjalābhaṃ mṛtaṃ bhavet
{abhra:: māraṇa:: niścandra}
dhānyābhrakasya śuddhasya daśāṃśaṃ maricaṃ kṣipet /
peṣayedamlavargeṇa cāmle bhāvyaṃ dinatrayam
taṃ śuṣkaṃ sampuṭe dhāmyaṃ khadirāṅgārakair dṛḍham /
ūrdhvapātraṃ nirūpyātha secayedamlakena tat
agastyaśigruvarṣābhūmūlaistaṃ patrajai rasaiḥ /
piṣṭvābhraṃ secayettena yad vānyāmlarasena ca
sitāmadhvājyagokṣīrair dadhnāmlaṃ peṣyam abhrakam /
matsyākṣyāḥ karavīrāyāḥ dravaiḥ piṣṭvā tridhā pacet
tato gajapure pācyaṃ niścandraṃ jāyate'bhrakam /
{abhra:: māraṇa:: niścandra}
dhānyābhrakaṃ dravairmardyaṃ matsyākṣītulasīdravaiḥ
mūlajaiḥ kokilākṣasya kumārīśvetadūrvayoḥ /
vyāghrīkandapunarnavayā dinam etair vimardayet
kuñjarākhyaiḥ puṭaiḥ sapta piṣṭvā piṣṭvā pacet punaḥ /
tadvatpañcāmṛtaiḥ pācyaṃ piṣṭvā piṣṭvā tu saptadhā
evaṃ niścandratāṃ yāti sarvarogeṣu yojayet
{abhra:: māraṇa:: niścandra}
dhānyābhraṃ ṭaṃkaṇaṃ tulyaṃ gomūtraistulasīdalaiḥ /
vākucyāḥ sūraṇair alpair dinaṃ piṣṭvā puṭe pacet
jayantyāśca dravaiḥ paścānmardyaṃ mardya tridhā puṭet /
caturgajapuṭenaivaṃ niścandraṃ sarvarogajit
{abhra:: māraṇa}
dhānyābhrakaṃ ravikṣīraiḥ ravimūladravaiśca vā /
mardyaṃ mardyaṃ puṭe pacyātsaptadhā mriyate dhruvam
{abhra:: māraṇa}
dhānyābhrakaṃ tuṣāmlāmlairātape sthāpayeddinam /
yāmaṃ mardyaṃ caturgolaṃ ruddhvā gajapuṭe pacet
evaṃ gokṣīramadhyasthaṃ sthāpyaṃ mardya puṭe pacet /
evaṃ kārpāsatoyena sthāpyaṃ peṣyaṃ puṭe pacet
tato'mlaiścaiva kārpāsair gavāṃ kṣīraiḥ punaḥ punaḥ /
gharmapākaṃ mardanaṃ ca puṭaṃ caivam anukramāt
evaṃ viṃśatpuṭe prāpte mṛto bhavati niścitam
{abhra:: mṛta:: amṛtīkaraṇa}
sarveṣāṃ ghātitābhrāṇāmamṛtīkaraṇaṃ śṛṇu /
triphalotthakaṣāyasya palānyādāya ṣoḍaśa
gomūtrasya palānyaṣṭau mṛtābhrasya palāndaśa /
ekīkṛtya lauhapātre pācayenmṛduvahninā
drave jīrṇe samādāya sarvaṃ rogeṣu yojayet /
{abhra:: medic. properties}
anupānaṃ vinā hyabhraṃ jarāmṛtyurujāpaham
yojayedanupānairvā tattadrogaharaṃ kṣaṇāt /
mṛtaṃ cābhraṃ hared rogān jarāmṛtyumanekadhā
sevitaṃ dehadārḍhyaṃ ca rūpavīryaṃ vivardhayet
Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0