Rasaratnākara · Chapter 1.4
RRĀ, 1, 4
{mūrchana}
athātaḥ śuddhasūtasya mūrcchanā vidhirucyate /
meghanādo vacā hiṃgu śūraṇairmardayedrasam
naṣṭapiṣṭaṃ tu tadgolaṃ hiṅgunā veṣṭayed bahiḥ /
pacellavaṇayantrasthaṃ dinaikaṃ caṇḍavahninā
ūrdhvalagnaṃ samāruhya dṛḍhaṃ vastreṇa bandhayet /
ūrdhvādho gandhakaṃ tulyaṃ dattvā saumyānale pacet
jīrṇe gandhe punar deyaṃ ṣaḍbhir vāraiḥ samaṃ samam /
ṣaḍguṇe gandhake jīrṇe mūrchito rogahā bhavet
{mercury:: mūrchana}
gandhakaṃ madhusāraṃ ca śuddhasūtaṃ samaṃ samam /
yāmaikaṃ pācayet khalve kācakupyāṃ niveśayet
ruddhvā dvādaśayāmaṃ taṃ vālukāyantragaṃ pacet /
sphoṭayetsvāṃgaśītaṃ taṃ tadūrdhvaṃ gandhakaṃ tyajet
adhaḥsthaṃ rasamādāya sarvarogeṣu yojayet /
{mercury:: formulation}
śuddhaṃ sūtaṃ dvidhā gandhaṃ sūtārddhaṃ saindhavaṃ kṣipet
dravaiḥ sitajayantyāśca mardayeddivasatrayam /
kṛtvā golaṃ ca saṃśoṣya kṣiptvā mūṣāṃ nirundhayet
śoṣayitvā dhamet kiṃcit sutaptāṃ tāṃ jale kṣipet /
tasmādrasaṃ samuddhṛtya trikaṇṭarasabhāvitam
yojayetsarvarogeṣu dhamedvā bhūdhare pacet /
{mercury:: formulation}
rasārdhaṃ gandhakaṃ mardyaṃ ghṛtairyuktaṃ tu golakam
kṛtvā taṃ bandhayedvastre dolāyantragataṃ pacet /
gomūtrāntaḥ kṛtaṃ yāmaṃ naramūtrairdinatrayam
śoṣayecca punarvastre baddhvāveṣṭya sadā dṛḍham /
śuṣkaṃ nirudhya mūṣāyāṃ tatastuṣāgninā pacet
ūrdhvabhāgamadhaḥ kṛtvā adhobhāgaṃ ca ūrdhvagam /
ityādiparivartena svedayeddivasatrayam
paścād uddhṛtya taṃ sūtaṃ yogavāhaṃ rujāpaham
{mercury:: formulation}
sadyojātasya bālasya viṣṭhāṃ pālāśabījakam /
cāṇḍālī rudhiraṃ sūtaṃ sūtapādaṃ ca ṭaṅkaṇam
jayantyā mardayed drāvair dinaikaṃ tattu golakam /
peṣayetsahadevyātha lepayet tāmrasaṃpuṭam
tanmadhye golakaṃ kṣiptvā dviyāmaṃ svedayellaghu /
vālukāyantramadhye tu samuddhṛtya tataḥ punaḥ
citrakaiḥ sahadevyā ca gandhakair lepayed bahiḥ /
sampuṭaṃ bandhayedvastre mṛdālepya ca śoṣayet
taṃ ruddhvāndhamūṣāyāṃ dhmāte sampuṭamāharet /
sūkṣmacūrṇaṃ haredrogān yogavāho mahārasaḥ
sampuṭaṃ sūtatulyaṃ syācchāstradṛṣṭena karmaṇā
{mercury:: formulation}
dhattūrakadravair mardyaṃ dinaṃ gandhaṃ sasūtakam /
andhamūṣe dinaṃ svedyaṃ bhūdhare mūrchito bhavet
kṛtvā ṣaḍaṅgulāṃ mūṣāṃ supakvāṃ mṛnmayīṃ dṛḍhām /
mūṣāgarbhaṃ vilepyātha mūlairbahulapatrakaiḥ
tanmadhye sūtakaṃ kṣiptvā mūṣāṃ pūryāttu taddravaiḥ /
ruddhvā salavaṇairyantraiśculyāṃ dīptāgninā pacet
saptāhānte samuddhṛtya yavamānaṃ jvarāpaham /
{mercury:: mūrchana}
kāśīśaṃ saindhavaṃ sūtaṃ tulyaṃ tulyaṃ vimardayet
kāśīśasyāsya bhāgena dātavyā phullatūrikā /
stokastokaṃ kṣipet khalve triyāmaṃ caiva mūrchayet
pratyekaṃ śataniṣkaṃ syādūnaṃ naivādhikaṃ bhavet /
sthālīsampuṭayantreṇa dinaṃ caṇḍāgninā pacet
ūrdhvalagnaṃ tataścullyāṃ mūrchitaṃ cāharet sūtam /
{mercury:: mūrchana}
kuraṇṭakarasairbhāvyam ātape mardayedrasam
latākarañjapatrairvāṅguṣṭhāgrena vimardayet /
dinaikaṃ mūrchitaṃ samyak sarvarogeṣu yojayet
{hairaṇyagarbhaka}
atha sūtasya śuddhasya mūrchitasyāpyayaṃ vidhiḥ /
sūtatulyaṃ ghṛtaṃ jīrṇaṃ dvābhyāṃ tulyaṃ ca gandhakam
ravikṣīrairdinaṃ mardyam andhayitvā ca bhūdhare /
puṭakena bhavetsiddho raso hairaṇyagarbhakaḥ
{vaikrāntabaddharasa}
kaṭutumbyudbhave kande vandhyāyāḥ kṣīrakandake /
apakvaikaṃ samādāya tadgarbhe piṇḍikā tataḥ
daśaniṣkaṃ śuddhasūtaṃ niṣkaikaṃ śuddhagandhakam /
stokaṃ stokaṃ kṣiped gandhaṃ pāṣāṇe taṃ tu kuṭṭayet
yāmamātre bhavet piṇḍī rasaṃ kande vinikṣipet /
adha ūrdhvaṃ bhasma vaikrāntaṃ dattvā niṣkārddhamātrakam
tataḥ kandasya majjābhirmukhaṃ baddhvā mṛdā dṛḍham /
liptam aṅgulamānena sarvataḥ śoṣya golakam
pācayed bhūdhare yantre tata uddhṛtya punaḥ pacet /
ūrdhvabhāgamadhaḥ kuryādityevaṃ parivartayet
krameṇa cālayedūrdhvaṃ bahiryugmopalaiḥ pacet /
tato bhinnastu saṃgrāhyo baddhaḥ syāddāḍimopamam /
nāmnā vaikrāntabaddho'yaṃ sarvarogeṣu yojayet
{gandhabaddhapārada}
athavā gandhapīṭhīnāṃ vastre baddhvā tu gandhakam /
tulyaṃ dattvā nirundhyātha sampuṭe lohaje dṛḍhe
puṭayedbhūdhare tāvadyāvajjīryati gandhakam /
evaṃ punaḥ punardeyaṃ yāvadgandhastu ṣaḍguṇam
ityevaṃ gandhake baddhaḥ sūtaḥ syātsarvarogahṛt /
{gandhabaddhapārada (2)}
mūṣā jambīravistārā dairghyeṇa ṣoḍaśāṅgulā /
apakvā sudṛḍhā kāryā sikatābhāṇḍamadhyagā
tribhāgaṃ vālukā lagnā pādāṃśena bahiḥ sthitāḥ /
palaikaṃ cūrṇitaṃ gandhaṃ mūṣāmadhye vinikṣipet
śuddhasūtaṃ samaṃ paścāt kṣipedgandhapalaṃ tataḥ /
bhāṇḍam āropayeccullyāṃ mūṣāmācchādya yatnataḥ
mandāgninā pacettāvadyāvannirdhūmatāṃ vrajet /
gandhadhūme gate pūryā kākamācīdravaistu sā
drave jīrṇe punaḥ pūryā nāgavallīdaladravaiḥ /
jīrṇe dhustūrakadrāvaiḥ pūrayitvā punaḥ pacet
yāvajjīryati tadgandhaṃ kākamācyādibhiḥ punaḥ /
dattvā dattvā pacettadvad dhusturādikramād rasam
bhittvā mūṣāṃ samādāya jarāvyādhiharo rasaḥ /
yojayed gandhabaddho'yaṃ yogavāheṣu sarvataḥ
{mercury:: mūrchana:: test}
kajjalābho yadā sūto vihāya ghanacāpalam /
mūrchitaḥ sa tadā jñeyo nānārasagataḥ kvacit
mādhuryagauravopetaḥ tejasā bhāskaropamaḥ /
vahnimadhye yadā tiṣṭhettadā vṛkṣasya lakṣaṇam
sa jayati rasarājo mṛtyuśaṅkāpahārī sakalaguṇanidhānaḥ kāyakalpādhikārī /
valipalitavināśaṃ sevanādvīryavṛddhiṃ sthiramapi kurute yaḥ kāminīnāṃ prasaṅge
ityetā māritāḥ sūtā mūrchitā baddham āgatāḥ /
pratyekaṃ yogavāhaḥ syāttattadyogeṣu yojayet
māritaṃ dehasiddhyarthaṃ mūrchitaṃ vyādhināśanam /
rasabhasma kvacidroge dehārthe mūrchitaṃ kvacit
baddhaṃ dvābhyāṃ prayuñjīta śāstradṛṣṭena karmaṇā /
{mercury:: storage}
dante śṛṅge'thavā vaṃśe rakṣayetsādhitaṃ rasam
{mercury:: medic. properties}
pāradaṃ krimikuṣṭhaghnaṃ balyamāyuṣyadṛṣṭidam /
sevanātsarvarogaghnaṃ rucyaṃ gurukaṣāyakam
sūte guṇānāṃ śatakoṭir vajre cābhre sahasraṃ kanake śataikam /
tāre guṇāśītis tadardhaṃ kānte tīkṣṇe catuḥṣaṣṭiḥ ravau tadardham
rasādibhiryā kriyate cikitsā daivīti sadbhiḥ parikīrtitā sā /
sā mānuṣī mantrakṛtā śiphādyaiḥ sā rākṣasī śastrakṛtādibhiryā
Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0