Scripture Library

Rasaratnākara · Chapter 1.3

1.3.1

RRĀ, 1, 3
{jāraṇapūrvaṃ māraṇam}
athāto jāraṇāpūrvaṃ bījaṃ māraṇamucyate /
ajīrṇaṃ cāpyabījaṃ ca sūtakaṃ yastu mārayet

1.3.2

brahmahā sa durācāro mama drohī maheśvari /
tasmātsarvaprayatnena jāritaṃ mārayedrasam

1.3.3

{rasasya samukhakaraṇam}
saṃsthāpya gomayaṃ bhūmau pakvamūṣāṃ tataḥ param /
tanmadhye kaṭutumbyutthaṃ tailaṃ dattvā rasaṃ kṣipet

1.3.4

kākamācīrasaṃ deyaṃ tailaṃ tulyaṃ tataḥ punaḥ /
gandhakaṃ vrīhimātraṃ ca kṣiptvā taṃ ca nirodhayet

1.3.5

tatpṛṣṭhe pāvako deyaḥ pūrṇaṃ vā vahnikharparam /
svāṅgaśītalatāṃ jñātvā jīrṇe taile ca gandhakam

1.3.6

kākamācīdravaṃ cāgnau dattvā dattvā ca jārayet /
mūṣādho gomayaṃ cātra dattvā codadharvaṃ ca pāvakam

1.3.7

ṣaḍguṇaṃ gandhakaṃ jāryaṃ sūtasyaivaṃ mukhaṃ bhavet /
{samukhapāradasya jāraṇāpūrvako māraṇavidhiḥ}
taṃ sūtaṃ mardayennīrairjambīrotthaiḥ punaḥ punaḥ

1.3.8

catuḥṣaṣṭyaṃśakaiḥ pūrvair dvātriṃśāṃśaṃ tataḥ punaḥ /
ṣoḍaśāṃśaṃ śuddhahemapatraṃ sūteṣu nikṣipet

1.3.9

śikhipittena sampiṣṭaṃ tailaiśca sarṣapodbhavaiḥ /
liptvā hemaṃ kṣipetsūtaṃ yāmaṃ jambīrajairdravaiḥ

1.3.10

mardyaṃ taṃ pūrvavat pacyānmūṣāyāṃ jambīradravaiḥ /
pūrayed rodhayeccāgniṃ dattvā yatnena jārayet

1.3.11

grāse grāse ca tanmardyaṃ jambīrāṇāṃ dravaiḥ dṛḍham /
mūlikā lavaṇaṃ gandhamabhāve pittatailayoḥ

1.3.12

piṣṭvā jambīranīreṇa hemapatraṃ pralepayet /
ityevaṃ jāraṇā kāryā tataḥ sūtaṃ ca mārayet

1.3.13

athavā nirmukhaṃ sūtaṃ viḍayogena mārayet /
{viḍanirmāṇavidhi}
viḍamatra pravakṣyāmi sādhayedbhiṣajāṃ varaḥ

1.3.14

śaṃkhacūrṇaṃ ravikṣīraiścātape bhāvayeddinam /
tadvajjambīrajairdrāvair dinaikaṃ dhūmasārakam

1.3.15

suvarcalamajāmūtraiḥ kvāthyaṃ yāmacatuṣṭayam /
kaṇṭakārīṃ ca saṃkvāthyaṃ dinaikaṃ naramūtrakaiḥ

1.3.16

sajjīkṣāraṃ tintiḍīkaṃ kāśīśaṃ ca śilājatum /
jambīrotthair dravair bhāvyaṃ pṛthagyāmaṃ catuṣṭayam

1.3.17

jayapālabījaṃ tvagghīnaṃ mūlakānāṃ dravair dinam /
saindhavaṃ ṭaṅkaṇaṃ guñjāṃ śigrumūladravairdinam

1.3.18

etatsarvaṃ samāṃśaṃ tu mardyaṃ jambīrajairdravaiḥ /
tadgolaṃ rakṣayedyatnādviḍo'yaṃ vāḍavānalaḥ /
anena mardayetsūtaṃ grasate taptakhalvake

1.3.19

{viḍayogena pāradādimāraṇaprakāraḥ}
svarṇābhrakasarvalohāni yatheṣṭāni ca jārayet /
mārayet pūrvayogena māraṇaṃ cātra kathyate

1.3.20

{pāradamāraṇa (1)}
kumbhīṃ samūlām uddhṛtya gomūtreṇa supeṣayet /
taddravair mardayetsūtaṃ dinaikaṃ kāntasampuṭe

1.3.21

liptvā niyāmakā deyā ūrdhvaścādhas tadanvayet /
mṛdvagninā dinaikaṃ tu pacecculyāṃ mṛto bhavet

1.3.22

{pāradamāraṇa (2)}
goghṛtaṃ gandhakaṃ sūtaṃ piṣṭvā piṇḍīṃ prakalpayet /
kumārīdalamadhyasthaṃ kṛtvā sūtreṇa veṣṭayet

1.3.23

taṃ kāntasampuṭe ruddhvā tribhir laghupuṭaiḥ pacet /
tato dhmāte bhavedbhasma cāndhamūṣe kṣayaṃ dhruvam

1.3.24

{pāradamāraṇa (3)}
śākavṛkṣasya pakvāni phalānyādāya śodhayet /
peṣayedravidugdhena tena mūṣāṃ pralepayet

1.3.25

ādiprasūtagor jātajarāyoścūrṇapūritaḥ /
tanmadhye sūtakaṃ ruddhvā dhmāto bhasmatvamāpnuyāt

1.3.26

{pāradamāraṇa (4)}
karkoṭakīṃ kākamācīṃ ca kañcukīṃ kaṭutumbikām /
kākajaṅghāṃ kākatuṇḍīṃ kākinīṃ kākamañjarīḥ

1.3.27

piṣṭvaitān vajramūṣāstairlepaṃ kṛtvā rasaṃ kṣipet /
marditaṃ dinamekaṃ tu tairevārdrotthitai rasaiḥ

1.3.28

ruddhvātha bhūdhare pacyād aṣṭavāraṃ punaḥ punaḥ /
mardayelliptamūṣāstā ruddhvā dhmāto mṛto bhavet

1.3.29

{pāradamāraṇa (5)}
rasairniyāmakair mardyo dṛḍhaṃ yāmacatuṣṭayam /
dviguṇairgandhatailaiśca pacenmṛdvagninā śanaiḥ

1.3.30

yāvat khoṭo bhavettattadrodhayellauhasampuṭe /
harītakīṃ jale piṣṭvā lauhakiṭṭena mūṣikām

1.3.31

kṛtvā tanmadhyataḥ kṣiptvā sampuṭaṃ cāndhayetpunaḥ /
tasyordhvaṃ srāvakākāraṃ hṛtvā nāgadrutaṃ kṣipet

1.3.32

kaṭhinena dhamettāvadyāvannāgo druto bhavet /
na dhamecca punastāvadyāvat kaṭhinatāṃ vrajet

1.3.33

evaṃ punaḥ punardhmātastriyāmair mriyate rasaḥ /
{niyāmakauṣadhyaḥ}
niyāmakāstato vakṣye sūtasya mārakarmaṇi

1.3.34

sarpākṣī kṣīriṇī vandhyā matsyākṣī śarapuṅkhikā /
kākajaṅghā śikhiśikhā brahmadaṇḍy ākhuparṇikā

1.3.35

varṣābhūḥ kañcukī mūrvā padmakotpalaciñcikā /
śatāvarī vajralatā vajrakandā triparṇikā

1.3.36

maṇḍūkaparṇī pāṭalī citrako grīṣmasundaraḥ /
kākamācī mahārāṣṭrī haridrā tilakarṇikā

1.3.37

śvetārkaśigrudhattūramṛgadūrvāharītakī /
guḍūcī mūṣalī puṅkhā bhṛṅgarāḍraktacitrakam

1.3.38

tagaraṃ śūraṇaṃ muṇḍī mayaṅkā potakokilam /
saindhavaṃ śvetavarṣābhūḥ sāmbharaṃ hiṃgu mākṣikam

1.3.39

viṣṇukāntā somavallī vraṇaghnī yakṣalocanam /
vyāghrapādī haṃsapadī vṛścikālī kuraṇṭakam

1.3.40

svayambhūkusumaṃ kuñcī hastiśuṇḍīndravāruṇī /
bījānyahaskarasyāpi sarvatraite niyāmakāḥ

1.3.41

etāḥ samastā vyastā vā deyā hyaṣṭādaśādhikāḥ /
māraṇe mūrcchane bandhe rasasyaitāni yojayet

1.3.42

{rasasya jāraṇamāraṇavidhiḥ}
aprasūtagavāṃ mūtraiḥ piṣṭvā pūrvaniyāmikāḥ /
taddravairmardayet sūtaṃ yathā pūrvoditaṃ kramāt

1.3.43

ityevaṃ jāraṇaṃ proktaṃ māraṇaṃ parikīrtitam /
{rasabhasmaparīkṣā}
parīkṣā mārite sūte kartavyā ca yathoditā

1.3.44

adhastuṣāgninā tapto hyakṣīṇastiṣṭhate yadā /
tadā bhasma vijānīyāccullyāṃ yāmaṃ nirīkṣayet

1.3.45

mūlikāmāritaṃ sūtaṃ sarvayogeṣu yojayet /
jārito yāti sūto'sau jarādāridryaroganut

1.3.46

mūrchito vyādhināśāya baddhaḥ sarvatra yojayet

Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0