Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasaprakāśasudhākara · Chapter 3

3.1

atha mayā rasabhasma nigadyate sakalapāradaśāstraniyogataḥ
sasitakṛṣṇasupītakalohitaṃ bhavati varṇacatuṣṭayabhūṣitam //

3.2

haṃsapākadaradaḥ suśobhito nikhilanimbarasena vimarditaḥ
niyatayāmacatuṣṭayamamlake ghanarase samabhāgaviloḍitaḥ //

3.3

ḍamarukābhidhayaṃtraniveśitas tadanu loharajaḥ khaṭikāsamam
supayasā lavaṇena vimarditaṃ kuru bhiṣagvara yantrasurodhanam //

3.4

niyatayāmacatuṣṭayavahninā mṛdu samaṃ rasamatra vipācayet
upari tatra jalena niṣiñcayed iti bhaveddaradād varasūtakaḥ //

3.5

akhilaśodhavareṇa ca vai yathā sakalakañcukadoṣavivarjitaḥ
bahuladoṣaharo'pi bhavettathā bhavati śuddhatamo daradodbhavaḥ //

3.6

vimalasūtavaro hi palāṣṭakaṃ tadanu dhātukhaṭīpaṭukāṃkṣikāḥ
pṛthagimāśca catuṣpalabhāgikāḥ sphaṭikaśuddhapalāṣṭakasaṃmitāḥ //

3.7

saha jalena vimṛdya ca yāmakaṃ lavaṇakāmlajalena vimiśritāḥ
uditadhātugaṇasya ca mūṣikāṃ kuru viṣaṃ viniveśaya tatra vai //

3.8

ḍamarūkābhidhayaṃtravareṇa taṃ dvidaśayāmamamuṃ paca vahninā
pavanapittakaphakṣayahārakaḥ sakalarogaharaḥ paramaḥ sadā //

3.9

gajapater balavad balado nṛṇāṃ dvijapatīkṣaṇavannayanapradaḥ
yuvatikāmavilāsavidhāyako bhavati sūtavaraḥ sukhadaḥ sadā
saghanasārarasaḥ kila kāntidas tv akhilakuṣṭhaharaḥ kathito mayā //

3.10

vigatadoṣakṛtau rasagaṃdhakau tadanu luṅgarasena pariplutau
praharayugmamitaṃ ca śilātale ravikareṇa vimardya vicūrṇitau //

3.11

rucirakācaghaṭīviniveśitau sikatayaṃtravareṇa dinatrayam
kuru bhiṣagvara vahnim adhastataḥ sa ca bhavedaruṇaḥ kamalacchaviḥ //

3.12

udayabhāskaranāmaraso hyayaṃ bhavati rogavighātakaraḥ svayam
magadhajāmadhunā saha guñjikā trayamitaśca sadā parisevitaḥ //

3.13

lalitakāmavidhāvabhilāṣukaḥ sthavirako'pi ratau taruṇāyate
gadaharo balado'pi hi varṇado bhavati karmavipākajarogahā
sakalasūtakaśāstravimarśanād dvijavareṇa mayā prakaṭīkṛtaḥ //

3.14

rasavidāpi rasaḥ pariśodhito vigatadoṣakṛto'pi hi gaṃdhakaḥ
vimalalohamaye kṛtakharpare hy amalasārarajaḥ parimucyatām //

3.15

atikuśāgniyute dravati svayaṃ tadanu tatra rasaḥ parimucyatām
viśadalohamayena ca darviṇā vighaṭayetpraharatrayasaṃmitam //

3.16

tadanu kācaghaṭīṃ viniveśya vai sikatayantravareṇa hi pācitaḥ
dvidaśayāmamadhaḥkṛtavahninā bhavati raktarasastalabhasmasāt //

3.17

gatabalena nareṇa susevito bhavati vājikaraḥ sukhadaḥ sadā //

3.18

sa ca valīpalitāni vināśayec chataśaratsu nirāmayakṛtparam //

3.19

vimalanāgavaraikavibhāgikaṃ harajabhāgacatuṣṭayamiśritam
satatameva vimardya śilātale balivasāṃ ca samāṃ kuru tadbhiṣak //

3.20

dinamitaṃ suvimardya ca kanyakā svarasa ainakareṇa viśoṣayet
tadanu sūtavarasya tu kajjalīṃ rucirakācaghaṭe viniveśaya //

3.21

divasayugmamadhaḥ kṛtavahninā sa ca bhavedaruṇaḥ kamalacchaviḥ
sakalarogavināśanavahnikṛt balakaraḥ paramo'pi hi kāntikṛt //

3.22

nayanarogavināśakaro bhavet sakalakāmukavibhramakārakaḥ
sa khalu karmavipākajarogahā viśadanāgayutaḥ khalu pāradaḥ //

3.23

mṛdumṛdā racitā masṛṇeṣṭikā upari gartavareṇa ca saṃyutā
rasavaraṃ daśaśāṇamitaṃ hi tat saśukapicchavareṇa nidhāpayet //

3.24

sakalapūrṇakṛtaṃ ca sugartakaṃ galitanimbuphalodbhavakena vai
sthagaya taṃ ca pidhānavareṇa vai mṛditayā sumṛdā parimudritam //

3.25

tadanu kukkuṭānāṃ puṭe śṛto hupalakena vanodbhavakena vai
vidhividā bhiṣajā hyamunā kṛto vimalaṣaḍguṇagandhakam aśnute //

3.26

sa ca śarīrakaro'pyatha lohakṛt sakalasiddhikaraḥ paramo bhavet
śataguṇaṃ hi yadā parijīryate rasavaraḥ khalu hemakaro bhavet //

3.27

saśukapicchasamo'pi hi pārado bhavati khalvatalena ca kuṭṭitaḥ
dṛḍhatarāmupakalpaya parpaṭīṃ vasanabaddhakṛtāmapi poṭalīm //

3.28

upari nāgarasena vilepitā ravikareṇa sadā pariśoṣitām
kanakapatrarasena ca saptadhāpy avanigartatale viniveśaya //

3.29

avanigartam aratnikam āyataṃ dvidaśamaṅgulameva sunimnakam
sikatayā paripūrya tadardhakaṃ tadanu tatra niveśaya poṭṭalīm //

3.30

upari vālukayā paripūrya tac chagaṇakaiśca puṭaṃ paridīyatām
dvidaśayāmam athāgnimaho kuru bhavati tena mahārasapoṭalī
iti mayā kathitā rasapoṭalī balakarā sukarā sukhasiddhidā //

3.31

viśadasūtasamo'pi hi gaṃdhakas tadanu khalvatale suvimarditaḥ
tridinameva hi haṃsapadīrase dinakarasya kareṇa suśoṣitaḥ //

3.32

vimalalohamaye dṛḍhakharpare tadanu kajjalikāṃ pratimucya vai
karamitā sukṛtāpi hi cuhlikā hy upari tatra niveśaya ca bhājanaṃ //

3.33

amalalohamayena ca darviṇā rasavaraṃ niyataṃ parimardayet
tadanu vahnimadhaḥ kuru vai dṛḍhaṃ satatameva hi yāmacatuṣṭayam //

3.34

supaca eṣa raso jaladopamo bhavati vallamito madhunā yutaḥ
kavalitaḥ kṣayarogagaṇāpaho madanavṛddhikaraḥ paramo nṛṇām //

3.35

sa ca valīpalitāni vināśayet sakalakuṣṭhavināśakaraḥ paraḥ //

3.36

mṛdumṛdā parikalpitamūṣikāṃ rasamitāṅgulikāṃ bhuvi saṃnyaset
rasavaraṃ vimalaṃ ca suśobhitaṃ saśukapicchasamaṃ parimarditam //

3.37

rasasamānamitaṃ dhṛtamūṣayā dvitayayugmakṛtaṃ parimudritam
kanakamūlarasena ca pācitaṃ tadanu saptadinaṃ kṛśavahninā //

3.38

rasavarasya śubhaṃ hi vipācanaṃ yavamito rasarājavaras tadā
dinamukhe pratihanti subhakṣitaḥ sakaladoṣakṛtāṃ vikṛtiṃ jayet //

3.39

rasavaraṃ palayugmamitaṃ śubhaṃ ruciratāmramayaḥ samabhāgikam
balivasāṃ ca ghṛtena vimardayed atikṛśāgnikṛte dravati svayam //

3.40

tadanu tāmrarasau viniveśyatāṃ trayamidaṃ sarasaṃ ca vimarditam
drutamayaṃ ca sadāyasabhājane tadanu sūtakṛtāṃ varakajjalīm //

3.41

vighaṭayedatha lohasudarviṇā tadanu mocadalopari ḍhālyate
bhavati sāratamā rasaparpaṭī sakalarogavighātakarī hi sā //

3.42

kuru samānakaṭutrayasaṃyutāṃ maricayugmamitāṃ sukhadāṃ sadā //

3.43

anupāne prayoktavyā triphalākṣaudrasaṃyutā
parpaṭīṃ bhakṣayetprātas tathā tryūṣaṇasaṃyutām //

3.44

sannipātaharā sā tu pañcakolena saṃyutā
bhakṣitā madhunā sārdhaṃ sarvajvaravināśinī //

3.45

kaṇākṣaudreṇa sahitā sarvaśophānnikṛntati
śyāmātrikaṭukenāpi vātajāṃ grahaṇīṃ jayet //

3.46

guggulutriphalāsārdhaṃ vātaraktaṃ vināśayet
vātaśūlaharā samyak hiṃgupuṣkarasaṃyutā //

3.47

vyoṣaiḥ kanyārasairvāpi kaphāmayavināśinī
daśamūlaśṛtenāpi vātajvaranibarhaṇī //

3.48

vākucībījakalkena kaṇḍūpāme vināśayet
āruṣkareṇa sahitā sā tu sidhmavināśinī //

3.49

gomūtreṇānupānena cārśorogavināśinī
navamālyarjunaścaiva citrako bhṛṅgarājakaḥ //

3.50

śālmalī nimbapaṃcāṃgaṃ kalhāraśca guḍūcikā
nirguṃḍī ca samāṃśāni kārayedbhiṣaguttamaḥ //

3.51

cūrṇīkṛtya ca tatsarvaṃ parpaṭyāścānupānakam
aṣṭādaśa ca kuṣṭhāni nihantyeva na saṃśayaḥ //

3.52

parpaṭī rasarājaśca rogānhantyanupānataḥ
apathyaṃ naiva bhuñjīyād doṣadūṣyādyapekṣayā //

3.53

śuddhaṃ rasaṃ gaṃdhakameva śuddhaṃ pṛthak samāṃśaṃ kuru yatnatastataḥ
eraṃḍamūlasya rasena sūtaṃ tathādrikarṇyā svarasena mardayet //

3.54

taṃ kākamācyāḥ svarasena piṣṭvā tathā ca taṃ dāḍimabījatoyaiḥ
krameṇa sūtaṃ hi dinaiścaturbhiḥ śuddhatvamāyāti hi niścayena //

3.55

tatastu gaṃdhaṃ khalu mārkavadravair vibhāvyamānaṃ kuru lohapātre
pradrāvayettaṃ badarasya cāgninā praḍhālayed bhṛṃgarase trivāram //

3.56

kāryā tataḥ kajjalikā vimardya tāṃ drāvayellohamaye supātre
praḍhālayettāṃ kadalīdale hi saṃchādya cānyena dalena paścāt //

3.57*

tasyās tv adhordhvaṃ pradadīta gomayaṃ śītīkṛtā gavyaghṛtena bharjitā /
rogānaśeṣānmaladoṣajātān hinasti caiṣā rasaparpaṭī hi //

3.58

sā jīrakeṇaiva tu rāmaṭhena vātāmaśūlaṃ gṛhaṇīṃ sakāmalām
gulmāni cāṣṭāvudarāṇi hanyāt saṃsevitā śuddharasasya parpaṭī //

3.59

mayāpi sadvaidyahitāya nūnaṃ pradarśiteyaṃ khalu roganāśinī //

3.60

sūtaṃ suśuddhaṃ lavaṇaiścaturbhiḥ kṣāraistribhiścāpi vimardayecca
saṃśoṣya paścādapi hiṃgurājikā śuṃṭhībhirebhiśca samaṃ vimardya //

3.61

rasena sārdhaṃ hi kumārikāyā mūṣāṃ vidadhyādravigharmaśoṣitām
tasyāṃ nidhāyātha rasasya golakaṃ taṃ sveditaṃ cāmlarasena samyak //

3.62

yāmāṣṭakenāgnikṛtena dolayā paścād rasenābhivimardito'sau
bhekaparṇyuruvubhṛṃgarājakaiḥ śṛṅgaveragirikarṇikārasaiḥ //

3.63

kākamācijavibhaktikājalair dhūrtajairapi jayantikādravaiḥ
siṃdhuvārakarasena marditaṃ masṛṇakhalvatale trivāsaram //

3.64

pratirasaṃ ca viśoṣya hi bhakṣayed raktikādvayamitaṃ rujāpaham
kekimāhiṣavarāhapittakaiḥ kacchapasya ca rasena marditam
jāyate'dhikataraṃ guṇena vai sannipātabhavamūrcchanaṃ jayet //

3.65

yaḥ śrīsūtavarasya sevanamidaṃ nityaṃ karotīha vai dīrghāyurdhanadhānyadharmasahitaḥ prāpnoti saukhyaṃ param
loke kīrtiparaṃparāṃ vitanute dharme matirjāyate prānte tasya parā gatirhi niyataṃ satyaṃ śivenoditam //

Original text: Rasaprakāśasudhākara · Edition: Jivram Kalidas Sastri Gondal : Rasasala Ausadhasram, 1940 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc