Rasaprakāśasudhākara · Chapter 3
atha mayā rasabhasma nigadyate sakalapāradaśāstraniyogataḥ
sasitakṛṣṇasupītakalohitaṃ bhavati varṇacatuṣṭayabhūṣitam //
haṃsapākadaradaḥ suśobhito nikhilanimbarasena vimarditaḥ
niyatayāmacatuṣṭayamamlake ghanarase samabhāgaviloḍitaḥ //
ḍamarukābhidhayaṃtraniveśitas tadanu loharajaḥ khaṭikāsamam
supayasā lavaṇena vimarditaṃ kuru bhiṣagvara yantrasurodhanam //
niyatayāmacatuṣṭayavahninā mṛdu samaṃ rasamatra vipācayet
upari tatra jalena niṣiñcayed iti bhaveddaradād varasūtakaḥ //
akhilaśodhavareṇa ca vai yathā sakalakañcukadoṣavivarjitaḥ
bahuladoṣaharo'pi bhavettathā bhavati śuddhatamo daradodbhavaḥ //
vimalasūtavaro hi palāṣṭakaṃ tadanu dhātukhaṭīpaṭukāṃkṣikāḥ
pṛthagimāśca catuṣpalabhāgikāḥ sphaṭikaśuddhapalāṣṭakasaṃmitāḥ //
saha jalena vimṛdya ca yāmakaṃ lavaṇakāmlajalena vimiśritāḥ
uditadhātugaṇasya ca mūṣikāṃ kuru viṣaṃ viniveśaya tatra vai //
ḍamarūkābhidhayaṃtravareṇa taṃ dvidaśayāmamamuṃ paca vahninā
pavanapittakaphakṣayahārakaḥ sakalarogaharaḥ paramaḥ sadā //
gajapater balavad balado nṛṇāṃ dvijapatīkṣaṇavannayanapradaḥ
yuvatikāmavilāsavidhāyako bhavati sūtavaraḥ sukhadaḥ sadā
saghanasārarasaḥ kila kāntidas tv akhilakuṣṭhaharaḥ kathito mayā //
vigatadoṣakṛtau rasagaṃdhakau tadanu luṅgarasena pariplutau
praharayugmamitaṃ ca śilātale ravikareṇa vimardya vicūrṇitau //
rucirakācaghaṭīviniveśitau sikatayaṃtravareṇa dinatrayam
kuru bhiṣagvara vahnim adhastataḥ sa ca bhavedaruṇaḥ kamalacchaviḥ //
udayabhāskaranāmaraso hyayaṃ bhavati rogavighātakaraḥ svayam
magadhajāmadhunā saha guñjikā trayamitaśca sadā parisevitaḥ //
lalitakāmavidhāvabhilāṣukaḥ sthavirako'pi ratau taruṇāyate
gadaharo balado'pi hi varṇado bhavati karmavipākajarogahā
sakalasūtakaśāstravimarśanād dvijavareṇa mayā prakaṭīkṛtaḥ //
rasavidāpi rasaḥ pariśodhito vigatadoṣakṛto'pi hi gaṃdhakaḥ
vimalalohamaye kṛtakharpare hy amalasārarajaḥ parimucyatām //
atikuśāgniyute dravati svayaṃ tadanu tatra rasaḥ parimucyatām
viśadalohamayena ca darviṇā vighaṭayetpraharatrayasaṃmitam //
tadanu kācaghaṭīṃ viniveśya vai sikatayantravareṇa hi pācitaḥ
dvidaśayāmamadhaḥkṛtavahninā bhavati raktarasastalabhasmasāt //
gatabalena nareṇa susevito bhavati vājikaraḥ sukhadaḥ sadā //
sa ca valīpalitāni vināśayec chataśaratsu nirāmayakṛtparam //
vimalanāgavaraikavibhāgikaṃ harajabhāgacatuṣṭayamiśritam
satatameva vimardya śilātale balivasāṃ ca samāṃ kuru tadbhiṣak //
dinamitaṃ suvimardya ca kanyakā svarasa ainakareṇa viśoṣayet
tadanu sūtavarasya tu kajjalīṃ rucirakācaghaṭe viniveśaya //
divasayugmamadhaḥ kṛtavahninā sa ca bhavedaruṇaḥ kamalacchaviḥ
sakalarogavināśanavahnikṛt balakaraḥ paramo'pi hi kāntikṛt //
nayanarogavināśakaro bhavet sakalakāmukavibhramakārakaḥ
sa khalu karmavipākajarogahā viśadanāgayutaḥ khalu pāradaḥ //
mṛdumṛdā racitā masṛṇeṣṭikā upari gartavareṇa ca saṃyutā
rasavaraṃ daśaśāṇamitaṃ hi tat saśukapicchavareṇa nidhāpayet //
sakalapūrṇakṛtaṃ ca sugartakaṃ galitanimbuphalodbhavakena vai
sthagaya taṃ ca pidhānavareṇa vai mṛditayā sumṛdā parimudritam //
tadanu kukkuṭānāṃ puṭe śṛto hupalakena vanodbhavakena vai
vidhividā bhiṣajā hyamunā kṛto vimalaṣaḍguṇagandhakam aśnute //
sa ca śarīrakaro'pyatha lohakṛt sakalasiddhikaraḥ paramo bhavet
śataguṇaṃ hi yadā parijīryate rasavaraḥ khalu hemakaro bhavet //
saśukapicchasamo'pi hi pārado bhavati khalvatalena ca kuṭṭitaḥ
dṛḍhatarāmupakalpaya parpaṭīṃ vasanabaddhakṛtāmapi poṭalīm //
upari nāgarasena vilepitā ravikareṇa sadā pariśoṣitām
kanakapatrarasena ca saptadhāpy avanigartatale viniveśaya //
avanigartam aratnikam āyataṃ dvidaśamaṅgulameva sunimnakam
sikatayā paripūrya tadardhakaṃ tadanu tatra niveśaya poṭṭalīm //
upari vālukayā paripūrya tac chagaṇakaiśca puṭaṃ paridīyatām
dvidaśayāmam athāgnimaho kuru bhavati tena mahārasapoṭalī
iti mayā kathitā rasapoṭalī balakarā sukarā sukhasiddhidā //
viśadasūtasamo'pi hi gaṃdhakas tadanu khalvatale suvimarditaḥ
tridinameva hi haṃsapadīrase dinakarasya kareṇa suśoṣitaḥ //
vimalalohamaye dṛḍhakharpare tadanu kajjalikāṃ pratimucya vai
karamitā sukṛtāpi hi cuhlikā hy upari tatra niveśaya ca bhājanaṃ //
amalalohamayena ca darviṇā rasavaraṃ niyataṃ parimardayet
tadanu vahnimadhaḥ kuru vai dṛḍhaṃ satatameva hi yāmacatuṣṭayam //
supaca eṣa raso jaladopamo bhavati vallamito madhunā yutaḥ
kavalitaḥ kṣayarogagaṇāpaho madanavṛddhikaraḥ paramo nṛṇām //
sa ca valīpalitāni vināśayet sakalakuṣṭhavināśakaraḥ paraḥ //
mṛdumṛdā parikalpitamūṣikāṃ rasamitāṅgulikāṃ bhuvi saṃnyaset
rasavaraṃ vimalaṃ ca suśobhitaṃ saśukapicchasamaṃ parimarditam //
rasasamānamitaṃ dhṛtamūṣayā dvitayayugmakṛtaṃ parimudritam
kanakamūlarasena ca pācitaṃ tadanu saptadinaṃ kṛśavahninā //
rasavarasya śubhaṃ hi vipācanaṃ yavamito rasarājavaras tadā
dinamukhe pratihanti subhakṣitaḥ sakaladoṣakṛtāṃ vikṛtiṃ jayet //
rasavaraṃ palayugmamitaṃ śubhaṃ ruciratāmramayaḥ samabhāgikam
balivasāṃ ca ghṛtena vimardayed atikṛśāgnikṛte dravati svayam //
tadanu tāmrarasau viniveśyatāṃ trayamidaṃ sarasaṃ ca vimarditam
drutamayaṃ ca sadāyasabhājane tadanu sūtakṛtāṃ varakajjalīm //
vighaṭayedatha lohasudarviṇā tadanu mocadalopari ḍhālyate
bhavati sāratamā rasaparpaṭī sakalarogavighātakarī hi sā //
kuru samānakaṭutrayasaṃyutāṃ maricayugmamitāṃ sukhadāṃ sadā //
anupāne prayoktavyā triphalākṣaudrasaṃyutā
parpaṭīṃ bhakṣayetprātas tathā tryūṣaṇasaṃyutām //
sannipātaharā sā tu pañcakolena saṃyutā
bhakṣitā madhunā sārdhaṃ sarvajvaravināśinī //
kaṇākṣaudreṇa sahitā sarvaśophānnikṛntati
śyāmātrikaṭukenāpi vātajāṃ grahaṇīṃ jayet //
guggulutriphalāsārdhaṃ vātaraktaṃ vināśayet
vātaśūlaharā samyak hiṃgupuṣkarasaṃyutā //
vyoṣaiḥ kanyārasairvāpi kaphāmayavināśinī
daśamūlaśṛtenāpi vātajvaranibarhaṇī //
vākucībījakalkena kaṇḍūpāme vināśayet
āruṣkareṇa sahitā sā tu sidhmavināśinī //
gomūtreṇānupānena cārśorogavināśinī
navamālyarjunaścaiva citrako bhṛṅgarājakaḥ //
śālmalī nimbapaṃcāṃgaṃ kalhāraśca guḍūcikā
nirguṃḍī ca samāṃśāni kārayedbhiṣaguttamaḥ //
cūrṇīkṛtya ca tatsarvaṃ parpaṭyāścānupānakam
aṣṭādaśa ca kuṣṭhāni nihantyeva na saṃśayaḥ //
parpaṭī rasarājaśca rogānhantyanupānataḥ
apathyaṃ naiva bhuñjīyād doṣadūṣyādyapekṣayā //
śuddhaṃ rasaṃ gaṃdhakameva śuddhaṃ pṛthak samāṃśaṃ kuru yatnatastataḥ
eraṃḍamūlasya rasena sūtaṃ tathādrikarṇyā svarasena mardayet //
taṃ kākamācyāḥ svarasena piṣṭvā tathā ca taṃ dāḍimabījatoyaiḥ
krameṇa sūtaṃ hi dinaiścaturbhiḥ śuddhatvamāyāti hi niścayena //
tatastu gaṃdhaṃ khalu mārkavadravair vibhāvyamānaṃ kuru lohapātre
pradrāvayettaṃ badarasya cāgninā praḍhālayed bhṛṃgarase trivāram //
kāryā tataḥ kajjalikā vimardya tāṃ drāvayellohamaye supātre
praḍhālayettāṃ kadalīdale hi saṃchādya cānyena dalena paścāt //
tasyās tv adhordhvaṃ pradadīta gomayaṃ śītīkṛtā gavyaghṛtena bharjitā /
rogānaśeṣānmaladoṣajātān hinasti caiṣā rasaparpaṭī hi //
sā jīrakeṇaiva tu rāmaṭhena vātāmaśūlaṃ gṛhaṇīṃ sakāmalām
gulmāni cāṣṭāvudarāṇi hanyāt saṃsevitā śuddharasasya parpaṭī //
mayāpi sadvaidyahitāya nūnaṃ pradarśiteyaṃ khalu roganāśinī //
sūtaṃ suśuddhaṃ lavaṇaiścaturbhiḥ kṣāraistribhiścāpi vimardayecca
saṃśoṣya paścādapi hiṃgurājikā śuṃṭhībhirebhiśca samaṃ vimardya //
rasena sārdhaṃ hi kumārikāyā mūṣāṃ vidadhyādravigharmaśoṣitām
tasyāṃ nidhāyātha rasasya golakaṃ taṃ sveditaṃ cāmlarasena samyak //
yāmāṣṭakenāgnikṛtena dolayā paścād rasenābhivimardito'sau
bhekaparṇyuruvubhṛṃgarājakaiḥ śṛṅgaveragirikarṇikārasaiḥ //
kākamācijavibhaktikājalair dhūrtajairapi jayantikādravaiḥ
siṃdhuvārakarasena marditaṃ masṛṇakhalvatale trivāsaram //
pratirasaṃ ca viśoṣya hi bhakṣayed raktikādvayamitaṃ rujāpaham
kekimāhiṣavarāhapittakaiḥ kacchapasya ca rasena marditam
jāyate'dhikataraṃ guṇena vai sannipātabhavamūrcchanaṃ jayet //
yaḥ śrīsūtavarasya sevanamidaṃ nityaṃ karotīha vai dīrghāyurdhanadhānyadharmasahitaḥ prāpnoti saukhyaṃ param
loke kīrtiparaṃparāṃ vitanute dharme matirjāyate prānte tasya parā gatirhi niyataṃ satyaṃ śivenoditam //
Original text: Rasaprakāśasudhākara · Edition: Jivram Kalidas Sastri Gondal : Rasasala Ausadhasram, 1940 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0