Rasaprakāśasudhākara · Chapter 2

athedānīṃ pravakṣyāmi rasarājasya baṃdhanam
anubhūtaṃ mayā kiṃcit gurūṇāṃ hi prasādataḥ //

baṃdhaścaturvidhaḥ prokto jalaukā khoṭapāṭakau
tathā bhasmābhidhaḥ sākṣāt kathito'pi rasāgame //

pakvabandho jalaukā syāt piṣṭīstambhastu khoṭakaḥ
pāṭaḥ parpaṭikābandho bhasma bhūtisamo bhavet //

mūlikātra maṇiścaiva svarṇakaṃ nāgavaṅgake
catvāra ete sūtasya bandhanasyātha kāraṇam //

uttamo mūlikābandho maṇibandhastu madhyamaḥ
adhamo dhātubandhastu pūtibandho 'dhamādhamaḥ //

drutibandhaḥ pañcamo'sau dehalohakaraḥ sadā
abhradrutiviśeṣeṇa vijñeyo'sau bhiṣagvaraiḥ //

kramaprāptamidaṃ vakṣye mūlikābandhanaṃ rase
śuddho rākṣasavaktraśca rasaścābhrakajāritaḥ //

iṅgudīmūlaniryāse marditaḥ pāradastryaham
tata uddhṛtya vastreṇa baṃdhanaṃ kārayed bhiṣak //

kāṃjike svedanaṃ kuryān niyataṃ saptavāsaram
pācitaṃ cānnamadhye tu kartavyaṃ vatsarāvadhi //

tato dhūrtaphale nyastaṃ svedayecchatasaṃkhyayā
pācito'sau mahātaile dhūrtataile 'nnarāśike //

baddhastu tena vidhinā kaṭhinatvaṃ prajāyate
vaṃgasya stambhanaṃ samyak karotyeva na saṃśayaḥ //

dhārito'sau mukhe sākṣād vīryastambhakaraḥ sadā
mūlikābaṃdhanaṃ hyekaṃ kathitaṃ pāradasya vai //

athāparaḥ prakāro hi bandhanasyāpi pārade
nāgārjunīmūlarasair mardayed dinasaptakam //

mukhacarvaṇasambhūtair nimbakāṣṭhena peṣitaḥ
navanītasamas tena jāyate pāradastataḥ //

vastreṇa baṃdhanaṃ kṛtvā phale dhaurte niveśayet
gomayairveṣṭitaṃ tacca karīṣāgnau vipācayet //

lāvakākhye puṭe samyak kramavṛddhyā śataṃ puṭet
māsatrayapramāṇena pācayedannamadhyataḥ //

paścātpuṭaśataṃ dadyāc chagaṇenātha pūrvavat
anenaiva prakāreṇa badhyate sūtakaḥ sadā //

dṛṣṭapratyayayogo'yaṃ kathitaḥ sādhakāya vai
dhārito'sau mukhe samyak vīryastaṃbhakaraḥ param
vaṃgastaṃbhakaro'pyevaṃ baddhaḥ sūtavaro'pyalam //

śuddhaṃ sujāritābhraṃ vai sūtakaṃ ca vimardayet
arkamūlarasenaiva vāsaraikaṃ prayatnataḥ //

vajramūṣā tataḥ kāryā sudṛḍhā masṛṇīkṛtā
arkamūlabhavenaiva kalkena parilepitā //

mūṣāmadhye rasaṃ muktvā cāndhayed anyamūṣayā
yāmārdhaṃ dhmāpitaḥ samyak rasakhoṭaḥ prajāyate //

svāṃgaśītaṃ parijñāya rasakhoṭaṃ samuddharet
varṣamātraṃ dhṛto vaktre valīpalitanāśanaḥ //

sarvasiddhikaro'pyeṣa mūlikābaddhapāradaḥ
mūlikābaṃdhanaṃ satyaṃ kṛtaṃ nāgārjunādibhiḥ //

sarvasiddhikaraṃ śreṣṭhaṃ sarvakāryakaraṃ sadā //

śuddhaṃ rasavaraṃ samyak tathaivāmbarabhakṣitam
jalakūmbhīrasaiḥ paścān mardayeddinasaptakam //

tasyāḥ prakalpayenmūṣāṃ sūtakaṃ tatra nikṣipet
anyasyāmandhamūṣāyāṃ sūtamūṣāṃ nirundhayet //

puṭaṃ tatra pradātavyaṃ ekenāraṇyakena ca
puṭānyevaṃ pradeyāni ekaikotpalavṛddhitaḥ //

anenaiva prakāreṇa puṭāni trīṇi dāpayet
bandhamāpnoti sūtendraḥ satyaṃ guruvaco yathā //

cūrṇīkṛtāni satataṃ dhūrtabījāni yatnataḥ
sūtarājasamānyevam ūrdhvayantreṇa pātayet //

ekaviṃśativārāṇi tataḥ khalve nidhāpayet
iṅgudīpatraniryāse mardayeddinasaptakam //

bhṛṃgarājarasenaiva viṣakharparakena ca
pāṭhārasena saṃmardya lajjālusvarasena vai //

tryahaṃ tryahaṃ ca saṃmardya bandhamāyāti niścitam
dolāyaṃtreṇa saṃsvedya saptāhaṃ dhūrtaje rase //

viṣamūṣodare dhṛtvā māṃse sūkarasaṃbhave
bharjayeddhūrtatailena saptāhājjāyate mukham //

kaṭhino vajrasadṛśo jāyate nātra saṃśayaḥ
kṣīraṃ śoṣayate nityaṃ kautukārthe na saṃśayaḥ //

vīryaṃ vaṃgaṃ stambhayati satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ
prakārāḥ kathitāḥ pañca sūtarājasya baṃdhane //

vajrabaṃdhaṃ dvitīyaṃ tu krameṇaiva yathātatham
rasaśāstrāṇi bahudhā nirīkṣya pravadāmyaham //

vajrasatvaṃ tathā sūtaṃ samāṃśaṃ kārayed budhaḥ
rasapādasamaṃ hema trayamekatra mardayet //

vaṃdhyākarkoṭikāmūla rasenaivātha bhāvayet
tathā dhūrtarasenāpi citrakasya rasena vai //

kāmbojīrasakenāpi tathā nāḍīrasena vai
āsāṃ niyāmikānāṃ ca rasaṃ vastreṇa gālayet //

sūryātape dinaikaikaṃ krameṇānena mardayet
aṃdhamūṣāgataṃ golaṃ mudrayeddṛḍhamudrayā //

lohasaṃpuṭake paścān nikṣiptaṃ mudritaṃ dṛḍham
ghaṭikādvayamānena dhmāpitaṃ bhastrayā khalu //

svāṃgaśītalakaṃ jñātvā gṛhṇīyātāṃ ca mūṣikām
utkhanyotkhanya yatnena sūtabhasma samāharet //

kācaṭaṃkaṇayogena dhmāpitaṃ taṃ ca golakam
vedhate śatavedhena sūtako nātra saṃśayaḥ //

vaktrastho nidhanaṃ hanyād dehalohakaro bhavet //

vajrabhasma tathā sūtaṃ samaṃ kṛtvā tu mardayet
trinemikāvajravallī sahadevīrasena ca //

snuhikṣīreṇa saptāhaṃ sūryagharme sutīvrake
rasagolaṃ suvṛttaṃ tu śuṣkaṃ caivātha lepayet //

kākamācīrasenaiva lāṃgalīsvarasena hi
gojihvikārasenaiva saptavāraṃ pralepayet //

vajramūṣāgataṃ golaṃ mudrayeddṛḍhamudrayā
lohasaṃpuṭamūṣāyām andhitaṃ madhyasaṃsthitam //

saptamṛtkarpaṭaiḥ samyag lepitaṃ sudṛḍhaṃ kuru
dhmāpitaṃ dṛḍhamaṃgārais tatrasthaṃ śītalīkṛtam //

bhittvā mūṣāgataṃ sūtaṃ khoṭaṃ nakṣatrasannibham
sarvakāryakaraṃ śubhraṃ rañjitaṃ vedhakṛdbhavet //

abhrakadrutibhiḥ sārdhaṃ sūtakaṃ ca vimardayet
samāṃśena śilāpṛṣṭhe yāmatrayamanāratam //

kastūrīdhanasārābhyāṃ kṛṣṇāgarusamanvitam
śarkarālaśunābhyāṃ ca rāmaṭhena ca saṃyutam //

palāśabījasya tathā tatprasūnarasena hi
tīkṣṇāṃśunātha mṛditaṃ drutibhiḥ saha sūtakam //

milatyeva na saṃdehaḥ kimanyair bahubhāṣitaiḥ
tato guñjārasenaiva śvetavṛścīvakasya ca //

lāṃgalyāśca rasaistāvad yāvadbhavati bandhanam //

tataḥ prakāśamūṣāyāṃ pañcāṃgārairdhametkṣaṇam
bandhamāyāti vegena yathā sūryodaye 'mbujam //

abhradrutisamāyoge rasendro vadhyate khalu
śivabhakto bhavetsākṣāt satyavāk saṃyatendriyaḥ //

śivayormelanaṃ samyak tasya haste bhaviṣyati
rasāgameṣu yatproktaṃ baṃdhanaṃ pāradasya ca //

kathitaṃ tanmayā spaṣṭaṃ nānubhūtaṃ na ceṣṭitam //

vajrāṇāṃ brahmajātīnāṃ drutirvallapramāṇikā
tolakaṃ śuddhasūtaṃ ca mardayetkanyakārase //

tāvattaṃ mardayetsamyag yāvat piṣṭī prajāyate
kṛtvā mūṣāṃ samāṃ śuddhāṃ dahanopalanirmitām //

tanmadhye piṣṭikāṃ muktvā piṣṭīmānaṃ viṣaṃ tvaheḥ
pidhānaṃ tādṛśaṃ kuryān mukhaṃ tenātha rundhayet //

kāṃsyabhājanamadhye tu sthāpayenmūṣikāṃ śubhām
bhājanāni ca catvāri caturdikṣu gatāni ca //

citraṃ gharmaprasaṃgena bandhamāyāti pāradaḥ
yāmātkharātape nityaṃ śivenoktam atisphuṭam //

vajradrutisamāyogāt sūto bandhanakaṃ vrajet
sarveṣāṃ sūtabandhānāṃ śreṣṭhaṃ satyamudīritam //

athedānīṃ pravakṣyāmi sūtarājasya bandhanam
hemadrutiṃ rasendreṇa mardayetsaptavāsarān //

jvālāmukhīrasenaiva dhautaḥ paścācca kāṃjikaiḥ
pratyahaṃ kṣālayedrātrau rasenoktena vai divā //

aṃdhamūṣāgataṃ paścān mṛdā karpaṭayogataḥ
lepayetsaptavārāṇi bhūgarte golakaṃ nyaset //

dvādaśāṃgulavistīrṇaṃ dvādaśāṃgulanimnakam
khātapramāṇaṃ kathitaṃ gurumārgeṇa ca sphuṭam //

tatropari puṭaṃ deyaṃ gajāhvaṃ chagaṇena ca
yāmadvādaśakenaiva badhyate pāradaḥ svayam //

hemadrutau baddharaso dehalohaprasādhakaḥ
sarvasiddhikaraḥ śrīmān jarādāridryanāśanaḥ //

dhātubandhastṛtīyo'sau svahastena kṛto mayā
tadahaṃ kathayiṣyāmi sādhakārthe yathātatham //

bhūrjavatsūkṣmapatrāṇi kārayetkanakasya ca
tānyeva kolamātrāṇi palamātraṃ tu sūtakam //

mardayennimbukadrāvair dinamekamanāratam
tatastadgolakaṃ kṛtvā kharparopari vinyaset //

culyāmāropaṇaṃ kāryaṃ dhānyāmlena niṣiñcayet
piṣṭistaṃbhastu kartavyo niyataṃ tridināvadhi //

tato dhūrtarasenaiva svedayetsaptavāsarān
śvetā punarnavā ciṃcā sahadevī ca nīlikā //

tathā dhūrtavadhūś caiva lāṃgalī suradālikā
sūtabandhakarā śreṣṭhā proktā nāgārjunādibhiḥ //

etāsāṃ svarasaiḥ paṅkair lepayetsūtagolakam
triguṇair bhūrjapatraistu veṣṭayettadanaṃtaram //

vastreṇa poṭalīṃ baddhvā svedayenniṃbukadravaiḥ
yāmatrayaṃ prayatnena dhautaḥ paścād gavāṃ jalaiḥ //

tato dhūrtaphalāntasthaṃ pācayedbahubhiḥ puṭaiḥ
lāvakākhyaiḥ sumatimān śobhanaḥ sūryakāntivat
jāyate nātra saṃdeho baddhaḥ śivasamo bhavet //

aṣṭamāṃśena rūpyena sūtakaṃ hi pramardayet
cāṃgerīsvarasenaiva piṣṭikāṃ kārayed budhaḥ //

khoṭaṃ baddhvā tu vipacet dhūrtataile trivāsarān
tathā ca kaṃguṇītaile karavīrajaṭodbhave //

jātīphalodbhavenāpi vatsanāgodbhavena ca
bhṛṃgyudbhavena ca tathā samudraśoṣakasya vai //

devadārubhavenāpi pācayenmatimān bhiṣak
paścātsutīkṣṇamadirā dātavyā tu tuṣāgninā //

dināni saptasaṃkhyāni mukham utpadyate dhruvam
śukrastambhakaraḥ samyak kṣīraṃ pibati nānyathā //

lohapātre suvistīrṇe tutthakasyālavālakam
aṣṭasaṃskāritaṃ sūtaṃ tasminnikṣipya mātrayā //

tutthacūrṇena saṃchādya pūrayennimbukadravaiḥ
pidhānena mukhaṃ ruddhvā lohapātrasya yatnataḥ //

nirvāte nirjane deśe tridinaṃ sthāpayettataḥ
uṣṇakāṃjikayogena kṣālayed bahuśo bhiṣak //

navanītasamo varṇaḥ sūtakasyāpi dṛśyate
rasakhoṭaṃ tato baddhvā svedayetkāṃjikaistryaham //

aśmacūrṇasya kaṇikām adhye khoṭaṃ nidhāya ca
jalasekaḥ prakartavyaḥ śītībhūtaṃ samuddharet //

anenaiva prakāreṇa trivāraṃ pācayed dhruvam
kaṭhinatvaṃ prayātyeva satyaṃ guruvaco yathā //

tato dhūrtaphalānāṃ hi sahasreṇāpi pācayet
mukham utpadyate samyak vīryastaṃbhakaro 'pyayam //

vaṃgatīkṣṇe same kṛtvā dhmāpayedvajramūṣayā
vaṅgam uttārayetsamyak tīvrāṅgāraiḥ prayatnataḥ //

anenaiva prakāreṇa triguṇaṃ vāhayettrapu
bījaṃ śāṇapramāṇaṃ hi sūtaṃ palamitaṃ bhavet //

mardayetkanyakādrāvair dinamekaṃ viśoṣayet
golasya svedanaṃ kāryam ahobhiḥ saptabhistathā //

triphalākvāthamadhye tu triyāmaṃ svedayetsudhīḥ
kumāryāḥ svarasenaiva bhṛṃgarājarasena hi //

bhṛṃgīrasena ca tathā tridinaṃ svedyameva hi
ekaikenauṣadhenaivaṃ kācakūpyāṃ niveśayet //

khaṭīpaṭuśivābhaktaṃ piṣṭvā vaktraṃ nirundhayet
khātaṃ trihastamātraṃ syāl laddīpūrṇaṃ tu kārayet //

madhye tu kācaghaṭikāṃ surāpūrṇāṃ niveśayet
bhūmisthāṃ māsayugmena paścādenāṃ samuddharet //

baddhaṃ sūtavaraṃ grāhyaṃ śubhraṃ caṃdraprabhānibham
mukhasthaṃ kurute samyak dṛḍhavajrasamaṃ vapuḥ //

kāminīnāṃ śataṃ gacched valīpalitavarjitaḥ
devīśāstrānusāreṇa dhātubaddharaso'pyayam //

prakāśito mayā samyak nātra kāryā vicāraṇā //

raseṃdraḥ kāntalohaṃ ca tīkṣṇalohaṃ tathaiva ca
abhrasatvaṃ tathā tāpya satvaṃ hemasamanvitam //

samāṃśāni ca sarvāṇi mardayennimbukadravaiḥ
niṣecayedekadinaṃ paścād golaṃ tu kārayet //

pakvamūṣā prakartavyā golaṃ garbhe niveśayet
gojihvā kākamācī ca nirguṃḍī dugdhikā tathā //

kumārī meghanādā ca madhusaiṃdhavasaṃyutā
etāsāṃ svarasenaiva svedayedbahuśo bhiṣak //

yāvaddṛḍhatvamāyāti tāvatsvedyaṃ tu golakam
vaktre dhṛtaṃ jarāmṛtyuṃ nihanti ca na saṃśayaḥ //

sarvarogānnihatyāśu vayaḥ stambhayate dhruvam
karṇe kaṇṭhe tathā haste dhāritā mastake'pi vā
abhicārādidoṣāśca na bhavanti kadācana //

caturvidhānyeva tu bandhanāni śrīsūtarājasya mayoditāni
kurvanti ye tattvavido bhiṣagvarā rājñāṃ gṛhe te'pi bhavanti pūjyāḥ //

iti paramarahasyaṃ sūtarājasya coktaṃ rasanigamamahābdher labdham etat suratnam
sakalaguṇavariṣṭhā vādinaḥ kautukajñā nijahṛdi ca sukaṇṭhe dhārayiṣyanti tajjñāḥ //