Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasaprakāśasudhākara · Chapter 1

1.1

śaśikalākalitaṃ hi śubhānanaṃ śivanidhānamatho ṛṣipūjitam
jananapālanasaṃharaṇātmakaṃ hariharaṃ prathamaṃ praṇamāmyaham //

1.2

kumudakundasitāmbaradhāriṇīṃ vimalamauktikahārasuśobhitām
sakalasiddhagaṇair api sevitām aharahaḥ praṇamāmi ca śāradām //

1.3

vadanakuṃjaram abhradaladyutiṃ trinayanaṃ ca caturbhujavāmanam
kanakaratnasuśobhitaśekharaṃ gaṇapatiṃ prathamaṃ praṇamāmyaham //

1.4

giriśadhāma sadā mahadadbhutaṃ sakalarogavighātakaraṃ param
sakalasiddhisamūhaviśāradaṃ praṇatapāpaharaṃ bhavapāradam //

1.5

prathamaṃ pāradotpattiṃ kathayāmi yathātatham
tataḥ śodhanakaṃ tasya tathāṣṭādaśa karma ca //

1.6

caturdhā baṃdhavijñānaṃ bhasmatvaṃ sūtakasya ca
dhātūnāṃ śodhanaṃ caiva māraṇaṃ guṇavarṇanam //

1.7

aṣṭau mahārasāḥ samyak procyante 'tra mayā khalu
tathā coparasānāṃ hi guṇāḥ śodhanamāraṇam //

1.8

drutipātaṃ ca sarveṣāṃ kathayāmi savistaram
ratnānāṃ guṇadoṣaśca tathā śodhanamāraṇam //

1.9

krāmaṇaṃ raṃjanaṃ caiva drutimelānakaṃ rase
rasāṃśca śatasaṃkhyākān kathayāmi savistarāt //

1.10

auṣadhīnāṃ samākhyātā bhedāścatvāra eva ca
divyauṣadhyo rasauṣadhyaḥ siddhauṣadhyastathā parāḥ //

1.11

mahauṣadhya iti proktā yaṃtrāṇyatha puṭāni ca
mūṣāścaiva hi dhātūnāṃ kautukāni samāsataḥ //

1.12

vājīkaraṇayogāśca śukrarataṃbhakarāsta
nātisaṃkṣepavistārāt graṃthe 'smin parikalpitāḥ //

1.13

himālayātpaścimadigvibhāge girīndranāmā ruciro 'sti bhūdharaḥ
tatsannidhāne 'tisuvṛttakūpe sākṣādraseṃdro nivasatyayaṃ hi //

1.14

kumārikārūpaguṇena yuktā svalaṃkṛtā vāhavare 'dhirūḍhā
tatrāgatā kūpamavekṣamāṇā nivartitā sā mahatā javena //

1.15

pradhāvitaḥ sūtavaraścaturṣu kakupsu bhūmau patito hi nūnam //

1.16

paritaḥ parvatātsamyak kṣetraṃ dvādaśayojanam
vistīrṇaṃ ca suvṛttaṃ hi sūtakasya samīritam //

1.17

tanmṛdaḥ pātane yaṃtre pātitaḥ khalu rogahā
jāyate ruciraḥ sākṣād ucyate pāradaḥ svayam //

1.18

kūpādviniḥsṛtaḥ sūtaś caturdikṣu gato dvijaḥ
kṣatriyo vaiśyaśūdrau ca caturṇāṃ jāyate khalu //

1.19

śvetā kṛṣṇā tathā pītā raktā vai jāyate chaviḥ
prācyāṃ yāmyāṃ pratīcyāṃ ca kauberyāṃ ca diśi kramāt //

1.20

śvetaḥ śvetavidhāne syāt kṛṣṇo dehakarastathā
pītavarṇaḥ svarṇakartā rakto rogavināśakṛt //

1.21

sarva ekīkṛtā eva sarvakāryakarāḥ sadā
sevitāḥ sarvarogaghnāḥ sarvasiddhividhāyakāḥ //

1.22

itthaṃ sūtodbhavaṃ jñātvā na rogaivārdhyate khalu
śodhito māritaścaiva krāmitaḥ sāritaḥ śubhaḥ //

1.23

svedanaṃ mardanaṃ caiva mūrcchanaṃ syāttadutthitam
pātanaṃ rodhanaṃ samyak niyāmanasudīpane //

1.24

tathābhrakagrāsamāna cāraṇaṃ ca krameṇa hi
garbhadrutirbāhyadrutiḥ proktaṃ jāraṇakaṃ tathā //

1.25

sāraṇaṃ krāmaṇaṃ proktaṃ vedhakarma ca raṃjanam
sevanaṃ pāradasyātha karmāṇyaṣṭādaśaiva hi
uddeśato mayātraiva nāmāni kathitāni vai //

1.26

doṣāḥ pañca samuddiṣṭāḥ pāradānāṃ bhiṣagvaraiḥ
malo viṣaṃ tathā vahnir mado darpaśca vai kramāt
mūrcchāṃ mṛtyuṃ madaṃ caiva sphoṭaṃ kuryuḥ śirobhramam //

1.27

kañcukāḥ sapta sūtasya kathayāmi yathārthataḥ
nāmāni kathayāmyeṣāṃ devīśāstrānusārataḥ //

1.28

mṛcchailajalaśulbāyo nāgavaṃgasamudbhavāḥ
sūtake kaṃcukāḥ sapta tataścaiva viṣopamāḥ //

1.29

dvādaśaiva hi doṣāḥ syur yaiśca niṣkāsitā dvijaiḥ
teṣāṃ hi rasasiddhiḥ syād apare yamasannibhāḥ
tasmāddoṣāpaharaṇaṃ kartavyaṃ bhiṣaguttamaiḥ //

1.30

tatra svedanakaṃ kuryād yathāvacca śubhe dine
sūtasya svedanaṃ kāryaṃ dolāyaṃtreṇa vārtikaiḥ //

1.31

kṣārau cāmlena sahitau tathā ca paṭupaṃcakam
trikaṭu triphalā caiva citrakeṇa samanvitā //

1.32

puṣpakāsīsasaurāṣṭryau sarvāṇyeva tu mardayet
oṣadhāni samāṃśāni rasād aṣṭamabhāgataḥ //

1.33

kṛtvāndhamūṣāṃ teṣāṃ tu tanmadhye pāradaṃ kṣipet
triguṇena suvastreṇa bhūrjapatreṇa veṣṭayet //

1.34

guṇena kāṣṭhakhaṇḍe vai baddhāṃ tu rasapoṭalīm
lambāyamānāṃ bhāṇḍe tu tuṣavāriprapūrite //

1.35

tridinaṃ svedayetsamyak svedanaṃ tadudīritam //

1.36

atha mardanakaṃ karma yena śuddhatamo rasaḥ
prajāyate vistareṇa kathayāmi yathātatham //

1.37

khalve vimardayetsūtaṃ dināni trīṇi caiva hi
atha khalvapramāṇaṃ hi vakṣye tatra mayādhunā //

1.38

kalāṃgulas tadāyāmaś cotsedho 'pi navāṃgulaḥ
vistareṇa tathā kuryān nimnatvena ṣaḍaṅgulam //

1.39

dvyaṃgulaḥ pṛṣṭhavistāro madhye 'timasṛṇīkṛtaḥ
ardhacandrākṛtiścāpi mardako 'tra daśāṃgulaḥ //

1.40

sūtaḥ pañcapalastasmin mardayet kāñjikaistryaham
bahirmalavināśāya rasarājaṃ tu niścitam //

1.41

uṣṇakāṃjikatoyena kṣālayet tadanantaram //

1.42

ataḥparaṃ pravakṣyāmi pāradasya tu mūrcchanam
mūrcchanaṃ doṣarahitaṃ saptakañcukanāśanam //

1.43

svarjikā yāvaśūkaśca tathā ca paṭupaṃcakam
amlauṣadhāni sarvāṇi sūtena saha mardayet //

1.44

khalve dinatrayaṃ tāvad yāvannaṣṭatvam āpnuyāt
svarūpasya vināśena mūrcchanaṃ tadihocyate
nirmalatvam avāpnoti granthibhedaśca jāyate //

1.45

athotthāpanakaṃ karma pāradasya bhiṣagvaraiḥ
karaṇīyaṃ prayatnena rasaśāstrasya vartmanā //

1.46

dolāyaṃtre tataḥ svedyaḥ pūrvavaddivasatrayam
sūryātape mardito 'sau dinamekaṃ śilātale
utthāpanaṃ bhavetsamyak mūrchādoṣavināśanam //

1.47

pātanaṃ hi mahatkarma kathayāmi suvistaram
tridhā pātanamityuktaṃ rasadoṣavināśanam //

1.48

ūrdhvapātastvadhaḥpātas tiryakpātaḥ krameṇa hi
ūrdhvapātanayaṃtrasya lakṣaṇaṃ tadihocyate
mṛṇmayī sthālikā kāryā cocchritā tu ṣaḍaṃgulā //

1.49

mukhe saptāṅgulāyāmā paritastridaśāṃgulā
iyanmānā dvitīyā ca kartavyā sthālikā śubhā //

1.50

kṣāradvayaṃ rāmaṭhaṃ ca tathā hi paṭupañcakam
amlavargeṇa saṃyuktaṃ sūtakaṃ taistu mardayet //

1.51

lepayettena kalkena adhaḥsthāṃ sthālikāṃ śubhām
uparisthām adhovaktrāṃ dattvā saṃpuṭamācaret //

1.52

sabhasmalavaṇenaiva mudrāṃ tatra prakārayet
culyāṃ sthālīṃ niveśyātha dhānyāgniṃ tatra kārayet //

1.53

tasyopari jalādhānaṃ kāryaṃ yāmacatuṣṭayam
svāṅgaśītalatāṃ jñātvā ūrdhvaṃgaṃ grāhayedrasam //

1.54

ūrdhvapātanayaṃtraṃ hi tadevaṃ parikīrtitam
pūrvoktāṃ sthālikāṃ samyak viparītāṃ tu paṃkile
garte tu sthāpitāṃ bhūmau jvālayenmūrdhni pāvakam //

1.55

yāmatritayaparyaṃtaṃ adhaḥ patati pāradaḥ
adhaḥpātanayaṃtraṃ hi kīrtitaṃ rasavedibhiḥ //

1.56

pūrvoktairauṣadhaiḥ sārdhaṃ rasarājaṃ vimardayet
tiryagghaṭe rasaṃ kṣiptvā tanmukhe hyaparo ghaṭaḥ //

1.57

kanīyānudare chidraṃ chidre cāyasanālikām
nālikāṃ jalapātrasthāṃ kārayecca bhiṣagvaraiḥ //

1.58

adhastādrasayaṃtrasya tīvrāgniṃ jvālayedbudhaḥ
yāmatritayaparyaṃtaṃ tiryakpāto bhavedrasaḥ //

1.59

yaṃtrāṇāṃ pātanānāṃ ca tritayaṃ sukaraṃ khalu //

1.60

kathitaṃ hi mayā samyak rasāgamanidarśanāt //

1.61

adhunā kathayiṣyāmi rasarodhanakarma ca
yatkṛte ca palatvaṃ hi rasarājasya śāmyati //

1.62

sindhūdbhavaṃ daśapalaṃ jalaprasthatrayaṃ tathā
dhārayedghaṭamadhye ca sūtakaṃ doṣavarjitam //

1.63

pidhānena yathā samyak mudritaṃ mṛtsnayā khalu
nirvāte nirjane deśe dhārayed divasatrayam //

1.64

anenaiva prakāreṇa rodhanaṃ kuru vaidyarāṭ //

1.65

ataḥparaṃ pravakṣyāmi pāradasya niyāmanam
jalasaiṃdhavasaṃyukto ghaṭastho hi rasottamaḥ
dinatrayaṃ sveditaśca vīryavānapi jāyate //

1.66

athedānīṃ pravakṣyāmi rasarājasya dīpanam
bubhukṣā vyāpakatvaṃ ca yena kṛtvā prajāyate //

1.67

rājikā lavaṇopetā maricaṃ śigruṭaṃkaṇe
kāsīsasaṃyutā kāṃkṣī kāṃjikena samanvitaiḥ //

1.68

dināni trīṇi saṃsvedya paścāt kṣāreṇa mardayet
anenaiva prakāreṇa dīpanaṃ jāyate dhruvam //

1.69

tīvratvaṃ vegakāritvaṃ vyāpakatvaṃ bubhukṣutā
balavattvaṃ viśeṣeṇa kṛte samyak prajāyate //

1.70

mukhotpādanakaṃ karma prakāro dīpanasya hi
kathayāmi samāsena yathāvadrasaśodhanam //

1.71

aṣṭādaśāṃśabhāgena kanakena ca sūtakaḥ
nimbūrasena saṃmardyo vāsaraikamataḥparam //

1.72

kṣāraiśca lavaṇai ramyaiḥ sveditaḥ kāṃjikena hi
kṣālite kāṃjikenaiva vaktraṃ bhoktuṃ prajāyate //

1.73

tāpyasatvaṃ kalāṃśena hemnā tad dviguṇena ca
taptam āyasakhalvena taptenātha pramardayet //

1.74

vyaktaṃ hi rasacukreṇa kṣāreṇa caṇakasya hi
jaṃbīrapūrakajalair mardayedekaviṃśatim //

1.75

vāsare yāmamekaṃ tu pratyekaṃ hi vimardayet
yātudhānamukhaṃ samyak yātyeva hi na saṃśayaḥ //

1.76

dvitīyo dīpanasyaivaṃ prakāraḥ kathito mayā
sūtasyāṣṭau ca saṃskārāḥ kathitā dehakarmaṇi //

1.77

tathā ca daśa karmāṇi dehalohakarāṇi hi //

1.78

athedānīṃ pravakṣyāmi bhakṣaṇaṃ cābhrakasya hi
karoṭividhinā samyak kartavyaṃ lohasaṃpuṭam //

1.79

jalayaṃtrasya yogena viḍena sahito rasaḥ
bhakṣayatyeva cābhrasya kavalāni na saṃśayaḥ //

1.80

ato hi jalayaṃtrasya lakṣaṇaṃ kathyate mayā
suvṛttaṃ lohapātraṃ ca jalaṃ tatrāḍhakatrayam //

1.81

tanmadhye sudṛḍhaṃ samyak kartavyaṃ lohasaṃpuṭam
lohasaṃpuṭamadhye tu nikṣiptaṃ śuddhapāradam //

1.82

biḍena sahitaṃ caiva ṣoḍaśāṃśena yatnataḥ
catuḥṣaṣṭyaṃśakaṃ cābhra sattvaṃ saṃpuṭake tathā //

1.83

saṃpuṭaṃ mudrayetpaścāt dṛḍhayā toyamṛtsnayā
vahnimṛttikayā vāpi saṃdhirodhaṃ tu kārayet //

1.84

culyāṃ niveśya taṃ yaṃtraṃ jalenoṣṇena pūritam
kramādagniḥ prakartavyo divasārdhakameva hi //

1.85

evaṃ kṛte grāsamānaṃ bhakṣayennātra saṃśayaḥ
anenaiva prakāreṇa ṣaḍgrāsaṃ bhakṣayed dhruvam //

1.86

bhakṣite cābhrasattve tu sarvakāryeṣu siddhidaḥ
mānaṃ mānavihīnena kartuṃ kena na śakyate //

1.87

tasmānmayā mānakarma kathitavyaṃ yathoditam
catuḥṣaṣṭyaṃśato bījaṃ pāradānmukhakārakam //

1.88

paścād dvātriṃśabhāgena dātavyaṃ bījamuttamam
tataḥṣoḍaśabhāgena bījasya kavalaṃ nyaset //

1.89

rasādaṣṭamabhāgena dātavyaṃ bhiṣaguttamaiḥ
caturthenātha bhāgena grāsa evaṃ pradīyate //

1.90

tathā ca samabhāgena grāsenaiva ca sādhayet
biḍena ṣoḍaśāṃśena kṣudhito jāyate rasaḥ //

1.91

yadā jīrṇo bhaved grāsaḥ pātitaśca viḍena hi //

1.92

kāsīsasindhulavaṇa sauvarcalasurāṣṭrikāḥ
gaṃdhakena samaṃ kṛtvā viḍo 'yaṃ vahnikṛd bhavet //

1.93

atha garbhadruteḥ karma cāraṇaṃ guṇavardhanam
kathayāmi yathātathyaṃ rasarājasya siddhidam //

1.94

tāpyasatvābhrasattvaṃ ca ghoṣākṛṣṭaṃ ca tāmrakam
samabhāgāni sarvāṇi dhmāpayetkhadirāgninā //

1.95

bhastrikādvitayenaiva yāvadabhrakaśeṣakam
tadabhrasatvaṃ sūtasya cārayetsamabhāgikam //

1.96

anenaiva prakāreṇa triguṇaṃ jāraṇaṃ rase
garbhadruterjāraṇaṃ hi kathitaṃ bhiṣaguttamaiḥ //

1.97

bāhyadrutividhānaṃ hi kathyate gurumārgataḥ
abhrasatvaṃ hi mūṣāyāṃ vajravallīrasena hi //

1.98

sauvarcalena saṃdhmātaṃ rasarūpaṃ prajāyate
abhradruteśca sūtasya samāṃśairmelanaṃ kṛtam //

1.99

tena bandhatvamāyāti bāhyā sā kathyate drutiḥ
bāhyadrutikriyākarma śivabhaktyā hi sidhyati //

1.100

guroḥ prasādātsatataṃ mahābhairavapūjanāt
śivayorarcanādeva bāhyagā sidhyati drutiḥ //

1.101

atha jāraṇakaṃ karma kathayāmi suvistaram
abhrakaṃ tāpyasatvaṃ ca samaṃ kṛtvā tu saṃdhamet //

1.102

abhraśeṣaṃ kṛtaṃ yacca tatsatvaṃ jārayedrase
evaṃ pūtidvayenaiva ghanasatvaṃ hi sādhayet //

1.103

dhātuvādavidhānena lohakṛt dehakṛnna hi
gajavaṃgau mahāghorāv asevyau hi nirantaram //

1.104

sādhitaṃ ghanasatvaṃ tad retitaṃ rajaḥsannibham
bubhukṣitarasasyāsye nikṣiptaṃ vallamātrakam //

1.105

raso gadyāṇakasyāpi turyabhāgaḥ prakīrtitaḥ
tāmrapātrasthamamlaṃ vai saiṃdhavena samanvitam //

1.106

kṣīreṇa sahitaṃ vāpi prahitaṃ dvidināvadhi
jātaṃ tutthasamaṃ nīlaṃ kalkaṃ tatprocyate budhaiḥ //

1.107

kalkenānena sahitaṃ sūtakaṃ ca vimardayet
dinatrayaṃ taptakhalve dhautaḥ paścācca kāṃjikaiḥ //

1.108

sthāpayetkāṃsyapātre tu tadūrdhvādho viḍaṃ nyaset
rasasyāṣṭamabhāgena saṃpuṭaṃ kārayettataḥ //

1.109

bhūrjapatrairmukhaṃ ruddhvā sūtreṇaiva tu veṣṭayet
saṃpuṭaṃ vāsasāveṣṭya dolāyāṃ svedayettataḥ //

1.110

gomūtreṇāmlavargeṇa kāṃjikena dinaṃ dinam
aśmapātre'tha lohasya pātre kācamaye 'thavā //

1.111

uṣṇakāṃjikatoyena kṣālayitvā rasaṃ tataḥ
dṛḍhe caturguṇe vastre kṣiptvādhaḥ pīḍanādrasaḥ //

1.112

nipatatyanyapātre tu sarvo 'pi yadi pāradaḥ
tadābhraṃ jāritaṃ samyak daṇḍadhārī bhavedrasaḥ //

1.113

grāsamāne punardeyaṃ abhrabījamanuttamam
aṣṭagrāsena sarvaṃ hi jārayed gurumārgataḥ //

1.114

evaṃ kṛte samaṃ cābhraṃ sūtake jīryati dhruvam
svahastena kṛtaṃ samyak jāraṇaṃ na śrutaṃ mayā //

1.115

samābhre jārite samyak daṇḍadhārī bhavedrasaḥ
bālaśca kathyate so'pi kiṃcitkāryakaro bhavet //

1.116

dviguṇe triguṇe caiva kathyate 'tra mayā khalu
caturguṇe 'bhrake jīrṇe kiśoraḥ kathyate mayā //

1.117

jīrṇe pañcaguṇe cābhre yuvā caiva rasottamaḥ
ṣaḍguṇe jārite tvabhre vṛddhaścaiva rasottamaḥ //

1.118

saptāṣṭaguṇite cābhra satve jīrṇe 'tivṛddhakaḥ
sarvasiddhikaraḥ so 'yaṃ pāradaḥ pāradaḥ svayam //

1.119

anenaiva prakāreṇa sarvalohāni jārayet //

1.120

athedānīṃ pravakṣyāmi vedhavṛddheśca kāraṇam
mahāsiddhikaraṃ yatsyāt sāraṇaṃ sarvakarmaṇām //

1.121

dhūrtapuṣpasamākārā mūṣāṣṭāṅguladīrghikā
mukhe suvistṛtā kāryā caturaṃgulasaṃmitā //

1.122

mṛṇmayā sāpi śuṣkā ca madhye 'timasṛṇīkṛtā
anyā pidhānikā mūṣā sunimnā chidrasaṃyutā //

1.123

śuddhaṃ sujāritaṃ sūtaṃ mūṣāmadhye nidhāpayet
matsyakacchapamaṇḍūka jalaukāmeṣasūkarāḥ //

1.124

ekīkṛtya vasāmeṣām evaṃ tailaṃ tu sāraṇam
bhūnāgaviṭ tathā kṣaudraṃ vāyasānāṃ purīṣakam //

1.125

tathaiva śalabhādīnāṃ mahiṣīkarṇayormalam
rasasya ṣoḍaśāṃśena caiteṣāṃ kalkamādiśet //

1.126

paṭena gālitaṃ kṛtvā tailamadhye niyojayet
sāraṇārthe kṛtaṃ tailaṃ tasmin taile supācayet //

1.127

bījaṃ ca kalkamiśraṃ hi kṛtvā mūṣopari nyaset
pidhānena dvitīyena mūṣāvaktraṃ nirundhayet //

1.128

bhasmanā lavaṇenaiva mūṣāyugmaṃ tu mudrayet
mūṣikāyāstribhāgaṃ hi khanitvā vasudhāṃ kṣipet //

1.129

tadūrdhvaṃ dhmāpayetsamyak dṛḍhāṃgāraiḥ kharāgninā
evaṃ saṃjāritaṃ bījaṃ rasamadhye patatyalam //

1.130

bandhamāyāti sūtendraḥ sārito guṇavān bhavet
prathamaṃ jāritaścaiva sāritaḥ sarvasiddhidaḥ //

1.131

no jāritaḥ sāritaśca kathaṃ bandhakaro bhavet
gurūpadeśato dṛṣṭaṃ sāraṇaṃ karma cottamam //

1.132

hastānubhavayogena kṛtaṃ samyak śrutaṃ nahi //

1.133

atha krāmaṇakaṃ karma pāradasya nigadyate
śāstrātkṛtaṃ na dṛṣṭaṃ hi yathāvat krāmayedrasam //

1.134*

karṇamalaṃ mahiṣīṇāṃ strīdugdhaṃ ṭaṃkaṇena sammiśram /
etānyeva samāni ca kṛtvā dravyāṇi mardayecca dinam //

1.135

viṣaṃ ca daradaścaiva rasako raktakāntakau
indragopaśca tuvarī mākṣikaṃ kākaviṭ tathā //

1.136

kalkametad adhordhvaṃ hi madhye sūtaṃ nidhāpayet
kācacūrṇaṃ tato dattvā cāndhamūṣāgataṃ dhamet //

1.137

anena krāmaṇenaiva pāradaḥ kramate kṣaṇāt
idaṃ krāmaṇakaṃ śreṣṭhaṃ nandirājena bhāṣitam //

1.138

tāpyasattvaṃ tathā nāgaṃ śuddhaṃ krāmaṇakaṃ tathā
bījāni pāradasyāpi kramate ca na saṃśayaḥ //

1.139

atha vedhavidhānaṃ hi kathayāmi suvistaram
yena vijñātamātreṇa vedhajño jāyate naraḥ //

1.140

dhūrtatailamaheḥphenaṃ kaṃguṇītailameva ca
bhṛṅgītailaṃ viṣaṃ caiva tailaṃ jātīphalodbhavam //

1.141

hayamāraśiphātailam abdheḥśoṣakatailakam
etānyanyāni tailāni viddhi vedhakarāṇi ca //

1.142

siddhasūtena ca samaṃ marditaṃ vedhakṛd bhavet //

1.143

lepavedhastathā kṣepaḥ kuṃtavedhastathaiva ca //

1.144

dhūmākhyaḥ śabdavedhaḥ syād evaṃ pañcavidhaḥ smṛtaḥ
sūkṣmāṇi tāmrapatrāṇi kaladhūtabhavāni ca
kalkena lepitānyeva dhmāpayed andhamūṣayā //

1.145

śītībhūte tamuttārya lepavedhaśca kathyate
drute tāmre 'thavā raupye rasaṃ tatra vinikṣipet //

1.146

vidhyate tena sahasā kṣepavedhaḥ sa kathyate
drāvayennāgarūpyaṃ ca tāmraṃ caiva tathāvarān //

1.147

pārado 'nyatame pātre drāvite 'tra niyojitaḥ
vedhate kuntavedhaḥ syād iti śāstravido 'bruvan //

1.148

dhūmasparśena jāyante dhātavo hemarūpyakau
dhūmavedhaḥ sa vijñeyo rasarājasya niścitam //

1.149

baddhe rasavare sākṣāt sparśanājjāyate ravaḥ
tathaiva jāyate vedhaḥ śabdavedhaḥ sa kathyate //

1.150

athedānīṃ pravakṣyāmi raṃjanaṃ pāradasya hi
rañjitaḥ krāmitaścaiva sākṣāddevo maheśvaraḥ //

1.151

raṃjanaṃ lohatāmrābhyāṃ rasakena vidhīyate
tathā raktagaṇenaiva kartavyaṃ śāstravartmanā //

1.152

gandharāgeṇa kartavyaṃ pāradasyātha raṃjanam
tāmreṇa raktakācena raktasaindhavakena ca //

1.153

aṃdhamūṣāgataṃ sūtaṃ rañjayettāmrakādibhiḥ
iṣṭikāyantrayogena gandharāgeṇa rañjayet //

1.154

rasakasya ca rāgeṇa tulāyantrasya yogataḥ
mardanāttīkṣṇacūrṇena rañjayetsūtakaṃ sadā //

1.155

tāmrakalkīkṛtenaiva sthāpayetsaptavāsaram
raṃjanaṃ sūtarājasya jāyate nātra saṃśayaḥ //

1.156

mṛṇmūṣā ca prakartavyā raktavargeṇa lepitā
tanmadhye pāradaṃ kṣiptvā dhmānād rañjanakaṃ bhavet //

1.157

mayā saṃkṣepataḥ proktaṃ raṃjanaṃ pāradasya hi
śāstramārgeṇa bahudhā raṃjanaṃ hi nidarśitam //

1.158

atha sevanakaṃ karma pāradasya daśāṣṭamam
kathyate 'tra prayatnena vistareṇa mayādhunā //

1.159

yatnena sevitaḥ sūtaḥ śāstramārgeṇa siddhidaḥ
anyathā bhakṣitaścaiva viṣavanmārayennaram //

1.160

ādau tu vamanaṃ kṛtvā paścādrecanamācaret
tato mṛtābhraṃ bhakṣeta paścātsūtasya sevanam //

1.161

samyak sūtavaraḥ śuddho dehalohakaraḥ sadā
sevitaḥ sarvarogaghnaḥ sarvasiddhikaro bhavet //

1.162

yāvanmānena lohasya gadyāṇe vedhakṛdbhavet
tāvanmānena dehasya bhakṣito rogahā bhavet //

1.163

rājikātha priyaṃguśca sarṣapo mudgamāṣakau
raktikā caṇako vātha vallamātro bhavedrasaḥ //

1.164

eṣā mātrā rase proktā sarvakarmaviśāradaiḥ
anupānena bhuñjīta parṇakhaṇḍikayā saha //

1.165

itthaṃ saṃsevite sūte sarvarogādvimucyate
sarvapāpādvinirmuktaḥ prāpnoti paramāṃ gatim //

Original text: Rasaprakāśasudhākara · Edition: Jivram Kalidas Sastri Gondal : Rasasala Ausadhasram, 1940 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc