Rasaprakāśasudhākara · Chapter 10

atha yantrāṇi vakṣyante pārado yena yantryate
tasmādyantrasya rūpāṇi darśanīyāni śāstrataḥ //

dolā palabhalīyantram ūrdhvapātanakaṃ ca yat
adhaḥpātanakaṃ cāpi tiryakpātanakaṃ tathā //

ghaṭīyantraṃ garbhayantram iṣṭikā jalayantrakam
khalvaṃ ḍamarukākhyaṃ ca cipiṭākhyaṃ tulābhidham //

lavaṇaṃ koṣṭhikāsaṃjñam antarālikasaṃjñitam
dhūpayantraṃ nābhiyantraṃ grastayantraṃ tathaiva ca //

vidyādharaṃ kuṇḍakaṃ ca ḍhekīsaṃjñam udāhṛtam
somānalaṃ ca nigaḍaṃ kiṃnaraṃ bhairavābhidham //

vālukānāmakaṃ cāpi pātālaṃ bhūdharābhidham
sāraṇāyantrakaṃ guhyaṃ gandhapiṣṭakayantrakam //

kūpīyantraṃ pālikākhyaṃ dīpikāyantrakaṃ tathā
sthālīyantraṃ bhasmayaṃtraṃ degayantramudīritam //

ghāṇikāyantramuddiṣṭaṃ haṃsapākābhidhaṃ tathā
ūnacatvāriṃśadatra yantrāṇyuktāni nāmataḥ //

atha mūṣāśca kathyante mṛttikābhedataḥ kramāt
mūṣā kumudikā proktā kovikā karahāṭikā //

pātinī kathyate saiva vahnimitrā prakīrtitā
tuṣabhasmayutā mṛtsnā vālmikī biḍasaṃyutā //

tayā yā racitā mūṣā yogamūṣeti kathyate
gārabhūnāgasatvābhyāṃ śaṇairdagdhatuṣaistathā //

marditā mahiṣīkṣīre mṛttikā pakṣamātrakam
tanmṛdā racitā mūṣā gāramūṣeti kathyate //

vastrāṃgāratuṣās tulyās taccaturguṇamṛttikā
bhūnāgamṛttikā tulyā sarvairebhirvimarditā
kathitā varamūṣā sā yāmaṃ vahniṃ saheta vai //

pūrvoktā mṛttikā yā tu raktavargāṃbubhāvitā
raktavargayutā mṛtsnā kāritā mūṣikā śubhā //

turīpuṣpakasīsābhyāṃ lepitā sā ca mūṣikā
varṇotkarṣe prayoktavyā varṇamūṣeti kathyate //

śvetavargeṇa vai liptā rūpyamūṣā prakīrtitā //

viḍena racitā yā tu viḍenaiva pralepitā
dehalohārthasiddhyarthaṃ viḍamūṣetyudāhṛtā //

gārabhūnāgasattvābhyāṃ tuṣamiśrā śaṇena ca
mṛtsamā mahiṣīkṣīrair divasatrayamarditā //

saṃsthitā pakṣamātraṃ hi paścānmūṣā kṛtā tayā
lepitā matkuṇasyātha śoṇitena balārasaiḥ //

caturyāmaṃ dhmāpitā hi dravate naiva vahninā
vajramūṣeti kathitā vajradrāvaṇahetave //

vṛntākākāramūṣāyāṃ nālaṃ kṛtvā daśāṃgulam
dhattūrapuṣpavaddīrghaṃ sudṛḍhaṃ caiva kārayet //

aṣṭāṃgulaṃ ca sacchidraṃ bhaved vṛntākamūṣikā
anayā kharparādīnāṃ mṛdūnāṃ sattvam āharet //

gostanākāramūṣā yā mukhopari vimudritā
satvānāṃ drāvaṇe śuddhau mūṣā sā gostanī bhavet //

nirdiṣṭā mallamūṣā yā malladvitayasaṃpuṭāt
rasaparpaṭikādīnāṃ svedanāya prakīrtitā //

pakvamūṣā kulālabhāṇḍarūpā yā dṛḍhā ca paripācitā /
pakvamūṣeti sā proktā satvaradravyaśodhinī //

atisthūlātidīrghā ca mukhe kiṃcicca vistṛtā
mahāmūṣeti sā proktā satvaradravyaśodhinī //

ṣaḍaṃgulonnatā dīrghā caturasrā ca nimnakā
mañjūṣākāramūṣā sā kathitā rasamāraṇe //

bhūmau nikhanyamānāṃ hi mūṣāmācchādya vālukaiḥ
garbhamūṣā tu sā jñeyā pāradasya nibandhinī //

mūṣā yā cipiṭā mūle vartulāṣṭāṃgulocchrayā
mūṣā sā musalākhyā syāc cakrībaddharase hitā //

aṃgārakoṣṭhikā nāma rājahastapramāṇakā
dvādaśāṃgulavistārā caturasrā prakīrtitā //

veṣṭitā mṛṇmayenātha ekabhittau ca gartakam
vitastimātraṃ dvāraṃ ca sārdhavaitastikaṃ dṛḍham //

adhobhāge vidhātavyā dehalī dhamanāya vai
prādeśamātrā bhittiḥ syād uttaraṅgasya cordhvataḥ //

prādeśamātraṃ kartavyaṃ dvāraṃ tasyopari dhruvam
dvāraṃ ceṣṭikayā ruddhvā saṃdhirodhaṃ ca kārayet //

pūrayetkokilaistāṃ tu bhastrikāṃ pradhametkhalu
kokilādhamanadravyam ūrdhvadvāre vinikṣipet //

eṣā cāṃgārakoṣṭhī ca kharāṇāṃ sattvapātanī //

gartaṃ khaned dṛḍhaṃ bhūmau dvādaśāṃgulamātrakam
tanmadhye vartulaṃ gartaṃ caturaṅgulakaṃ dṛḍham //

kharparaṃ sthāpayettatra madhyagartopari dṛḍham
āpūrya kokilair gartaṃ pradhamedekabhastrayā
pātālakoṣṭhikā sā tu mṛdusattvasya pātanī //

vitastipramitā nimnā prādeśapramitā tathā
upariṣṭāt pidhānaṃ tu bhūricchidrasamanvitam //

gartamāpūrya cāṃgāraiḥ pradhamedvaṃkanālataḥ
gāragoṣṭhī samuddiṣṭā satvapātanahetave //

vitastipramitotsedhā sā budhne caturaṃgulā
tiryakpradhamanākhyā ca mṛdusatvasya pātanī //

bhūmyāṃ vai khanayedgartaṃ dvihastaṃ caturasrakam
chagaṇānāṃ sahasreṇa pūrayettamanantaram //

auṣadhaṃ dhārayenmadhye tamācchādya vanotpalaiḥ
sahasrārdhaiśca vai samyag vahniṃ prajvālayettataḥ //

mahāpuṭamidaṃ proktaṃ granthakāreṇa nirmitam //

rājahastapramāṇaṃ hi caturasraṃ hi gartakam
vanotpalasahasreṇa gartamadhyaṃ ca pūritam //

mūṣikāṃ cauṣadhenātha pūritāṃ tāṃ tu mudrayet
gartamadhye nidhāyātha giriṇḍāni ca nikṣipet
adho'gniṃ jvālayetsamyak evaṃ gajapuṭo bhavet //

aratnimātre kuṇḍe ca vārāhapuṭamucyate
vitastidvayamānena gartaṃ ceccaturasrakam
kukkuṭākhyaṃ puṭaṃ vidyād auṣadhānāṃ ca sādhanam //

chagaṇairaṣṭabhiḥ samyak kapotapuṭamucyate //

tuṣairvā gomayairvāpi rasabhasmaprasādhanam
māṇikādvayamānena govaraṃ puṭamucyate //

mṛdā bhāṇḍaṃ prapūryaiva madhye dravyaṃ tu vinyaset
adhastājjvālayedagniṃ mṛdbhāṇḍapuṭamucyate //

garte tu vālukāpūrṇe madhye dravyaṃ tu vinyaset
upariṣṭādadhastācca vahniṃ kuryātprayatnataḥ
tadvālukāpuṭaṃ samyag ucyate śāstrakovidaiḥ //

mūṣikāṃ bhūmimadhye tu sthāpitāṃ dvyaṃgulād adhaḥ
upariṣṭātpuṭaṃ dadyāt tatpuṭaṃ bhūdharāhvayam //

govarairvā tuṣairvāpi karṣamātramitaiḥ puṭam
yatra tallāvakākhyaṃ syān mṛdudravyasya sādhane //

utpalaṃ piṣṭakaṃ chāṇam upalaṃ ca gariṇḍakam
chagaṇopalasārī ca navāri chagaṇābhidhāḥ //