Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasahṛdayatantra with Caturbhujamiśra's Mugdhāvabodhinī (with commentary) · Chapter 5

5.1

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
grāsarahasyamāha gaganetyādi // GRhtCM_4.26:1 //
ahaṃ śrīmadgovindabhagavatpūjyapādācāryaḥ ekamadvitīyaṃ gaganagrāsarahasyaṃ abhrakakavalane grāsakautukaṃ vakṣyāmi kathayāmi // GRhtCM_4.26:2 //
kasmāt ghanārkasaṃyogāt ghanaṃ abhrakasatvaṃ arkastāmraṃ etayoḥ saṃyogaḥ tasmāt ubhayasatvakṛtakhoṭaṃ cāryam // GRhtCM_4.26:3 //
athaśabdaḥ pakṣāntarasūcakaḥ // GRhtCM_4.26:4 //
abhrasatvasya yasya dhāto rūpaṃ tena saha yasya dhātorvā saṃyogo bhavati dvandvabhāvāt saṅkarataḥ tatsaṃyuktamabhidhānaṃ bhavati yathā śulvābhraṃ nāgābhraṃ vaṅgābhraṃ mākṣikābhraṃ hemābhram iti evaṃ sarvatra saṃyogānnāmaniṣpattiḥ // GRhtCM_4.26:5 //
grastasya drāvaṇaṃ garbhe garbhadrutirudāhṛtā bahireva dravīkṛtya ghanasatvādikaṃ khalu /
jāraṇāya rasendrasya sā bāhyadrutirucyate // GRhtCM_4.26:6 //
START GRht 5.1
yadi ghanasatvaṃ garbhe na patati no vā dravanti bījāni /
na ca bāhyadrutiyogastatkathamiha badhyate sūtaḥ

5.2

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
vāco marīcibhistaptaṃ toṣaya janakairavam /
kumudāni ca kāsārodvartīni cirabhāsayā // GRhtCM_5.1:1 //
atha garbhadrutibāhyadrutipraśaṃsanamāha yadītyādi // GRhtCM_5.1:2 //
yadi ced ghanasatvam abhrasatvaṃ garbhe pāradasyāntarna patati dravatvaṃ nāpnoti vā bījāni śulbābhrādīni pāradasyodare no dravanti na rasarūpā bhavanti ca punaḥ bāhyadrutir na yujyate cedevaṃ na syāttarhi iha asyāṃ kriyāyāṃ prāptāyāṃ satyāṃ sūto rasaḥ kathaṃ badhyate anyathā na ko'pyupāyaḥ // GRhtCM_5.1:3 //
START GRht 5.2
garbhadrutyā rahito grāsaścīrṇo'pi naikatāṃ yāti /
ekībhāvena vinā na jīryate tena sā kāryā

5.3

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
garbhadruterādhikyaṃ darśayannāha garbhetyādi // GRhtCM_5.2:1 //
cīrṇo 'pi grāsaḥ cāraṇatāṃ prāpto 'pi kavalaḥ yadi garbhadrutyā rahito bhavet rasasyodare rasarūpakaraṇavarjito bhavet tadā ekatāṃ na yāti rasarūpo na bhavati // GRhtCM_5.2:2 //
punarekībhāvena vinā grāso na jīryate jāraṇatvaṃ nāpnoti // GRhtCM_5.2:3 //
tena hetunā garbhadrutipūrvikā jāraṇā kāryā rasabandhe jāraṇaṃ heturiti bhāvaḥ // GRhtCM_5.2:4 //
START GRht 5.3
bījānāṃ saṃskāraḥ kartavyaḥ ko'pi tādṛśaḥ prathamam /
yena dravanti garbhe rasarājasyāmlavargeṇa

5.4

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
jāraṇāyāṃ prathamaṃ kartavyamāha bījānāmityādi // GRhtCM_5.3:1 //
bījānāṃ śulbābhrādīnāṃ ko'pyanirvacanīyaḥ saṃskāro garbhe drutikārakaḥ prathamaṃ kartavyaḥ saṃskriyata iti saṃskāraḥ // GRhtCM_5.3:2 //
kiṃviśiṣṭaḥ tādṛśaḥ taiḥ bījaiḥ sadṛśaḥ yathā bījāni śaktimanti santi tathā saṃskāro 'pi śaktimān kartavya ityarthaḥ // GRhtCM_5.3:3 //
saṃskāraḥ kena kartavyaḥ amlavargeṇa jambīrādinā // GRhtCM_5.3:4 //
yena saṃskāreṇa rasarājasya garbhe rasodare bījāni dhātūpadhātujātāni śulbābhrādīni dravantītyarthaḥ // GRhtCM_5.3:5 //
START GRht 5.4
<garbhadrutiyogyabīja (1)>
samamākṣikakṛtavāpaṃ samamākṣikasatvasaṃyutaṃ hema /
garbhe dravati ca jarati ca jaritaṃ badhnāti nānyathā sūtam

5.5

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
hemabījapraśaṃsanamāha sametyādi // GRhtCM_5.4:1 //
samamākṣikakṛtavāpaṃ samabhāgaṃ tulyāṃśaṃ hemnā yanmākṣikaṃ tasya kṛtvā vāpo vāraṃ vāram ākṣepo 'gniyogād yasmin tathoktaṃ punastaddhema samamākṣikasatvasaṃyutaṃ hemnā samaṃ tulyaṃ yanmākṣikasatvaṃ tena saṃyutaṃ kṛtakhoṭaṃ kuryāt // GRhtCM_5.4:2 //
tatkhoṭarūpaṃ hema garbhe pāradāntardravati // GRhtCM_5.4:3 //
punastaddrāvitaṃ hema jarati jīrṇatām āpnoti // GRhtCM_5.4:4 //
taddhema jaritaṃ sat sūtaṃ raseśvaraṃ badhnāti // GRhtCM_5.4:5 //
anyathā anyaprakāreṇa sūto bandhanaṃ nāpnoti // GRhtCM_5.4:6 //
mākṣikasya vāpo hemno varṇotkarṣaprada iti bhāvaḥ // GRhtCM_5.4:7 //
START GRht 5.5
<tārāriṣṭa>
mākṣikasatvaṃ hemnā pādādikajāritaṃ drutaṃ sūte /
tārāriṣṭaṃ kurute varakanakaṃ pattralepena

5.6

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
mākṣikasatvacāraṇādrase guṇotkarṣam āha mākṣikasatvamityādi // GRhtCM_5.5:1 //
mākṣikasatvaṃ vahnyauṣadhayogadrutaṃ yaddhemamākṣikasāraṃ hemnā kanakena saha sūte pārade pūrvaṃ yadgutaṃ punaḥ pādādikajāritaṃ pādādikavibhāgena pādārdhasatvena niḥśeṣatāmāptaṃ sat ayaṃ sūtaḥ tārāriṣṭaṃ tāraṃ rūpyādi ariṣṭaṃ śubhaṃ varakanakaṃ kurute pūrṇavarṇamityarthaḥ // GRhtCM_5.5:2 //
kena vidhānena pattralepanena patraṃ kaṇṭakabhedi tatra yo'sau lepaḥ vahniyogāditi śeṣaḥ tena // GRhtCM_5.5:3 //
hemamākṣikasatvajāritasya rūpyapatralepena kanakaṃ syāditi vyaktārthaḥ // GRhtCM_5.5:4 //
START GRht 5.6
<garbhadruti:: test for ~>
samarasatāṃ yadi yāto vastrādgalito'dhikaśca tulanāyām /
grāso drutaḥ sa garbhe drutvāsau jīryate kṣipram

5.7

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
garbhadruter lakṣaṇamāha sametyādi // GRhtCM_5.6:1 //
yadi grāsaḥ samarasatāṃ yāto bhavedrasatulyarūpatāṃ prāpto bhavet punarvastrādgalito bhavet caturguṇaśvetavastrānniḥsṛto bhavet punastulanāyāṃ tulākarmaṇi yadādhiko'pi syāttadā garbhe pāradasyāntar druto grāso jñātavyaḥ garbhadruto raso veditavya iti vyaktārthaḥ // GRhtCM_5.6:2 //
punarasau raso drutvā dravarūpaṃ śīghraṃ prāpto jīryati dhātūnapi vidhāneneti śeṣaḥ // GRhtCM_5.6:3 //
START GRht 5.7
<Rolle von tāpyasattva>
na biḍairnāpi kṣārairna snehairdravati hemaṃ tāraṃ vā /
mākṣikasatvena vinā tridinaṃ nihitena raktena

5.8

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
mākṣikasatvotkarṣamāha netyādi // GRhtCM_5.7:1 //
mākṣikasatvena vinā svarṇamākṣikasāram antareṇa hema kanakaṃ vā tāraṃ rūpyaṃ na dravati // GRhtCM_5.7:2 //
kaiḥ kṛtvā viḍaiḥ kṛtvā śaṅkhacūrṇārkakṣārādikṛtapiṇḍaiḥ kṛtvā granthāntare ca /
lavaṇakṣāroparasair ebhir amlairbiḍo mataḥ /
same garbhe tu saṃsthāpyo hyanenaiva dravībhavet /
iti // GRhtCM_5.7:3 //
na kevalaṃ biḍaiḥ kiṃtu kṣārairapi na kṣāraiḥ svarjikāyavakṣāraṭaṅkaṇādyaiḥ // GRhtCM_5.7:4 //
na kevalaṃ kṣāraiḥ kiṃtu snehairapi na snehāni yathā /
kaṅguṇikaṃ vinādoṣākarañjaśrīphalodbhavam /
kaṭuvātārisiddhārthasomarājīvibhītajam /
atasījaṃ mahākālanimbajaṃ tilajaṃ tathā /
apāmārgadevadālīdantītumbaravigrahā /
aṅkolonmattabhallātaphalebhyastailasaṃbhavaḥ /
iti // GRhtCM_5.7:5 //
tailairapi na dravati /
punarmākṣikasatvena garbhe drutirjāyate // GRhtCM_5.7:6 //
kiṃviśeṣeṇa mākṣikasatvena raktena raktavargeṇa // GRhtCM_5.7:7 //
tridinaṃ dinatrayaṃ nihitena raktavargāntaḥsthāpitena // GRhtCM_5.7:8 //
raktavargo yathā /
dāḍimaṃ kiṃśukaṃ caiva bandhūkaṃ ca kusumbhakam /
samāñjiṣṭho haridrādyo lākṣārasasamanvitaḥ /
raktacandanasaṃyukto raktavargaḥ prakīrtitaḥ /
iti // GRhtCM_5.7:9 //
START GRht 5.8-12
<mercury:: cāraṇa, garbhadruti>
lavaṇaṃ devīsvarasaplutam ahipatraṃ vicūrṇitaṃ śilayā /
etat puṭanatritayāt sumṛtaṃ saṃsthāpayedayaḥpātre

5.9

vihitārdhāṃgulanimnā sphuṭavikaṭakaṭorikā mukhādhārā /
tasyoparyādeyā kaṭorikā cāṅgulotsedhā

5.10

vihitacchidratritayā śastā caturaṃgulordhvachidreṣu /
lohaśalākā yojyāstatrāpi ca hemapatrāṇi

5.11

saṃsthāpya vidhūpyante yantrādhastāt pradīpayedagnim /
dhūmopalepamātrādbhavanti kṛṣṇāni hemapatrāṇi

5.12

tānyagnitāpitāni ca paścādyantre mṛtāni dhūmena /
pācitahemavidhānāccarati rasendro dravati garbhe ca

5.13

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
svarṇajāraṇayantravidhānamāha lavaṇamityādi // GRhtCM_5.8-12:1 //
prathamaṃ lavaṇaṃ saindhavaṃ devīsvarasaplutaṃ kuryāt brāhmīsvakīyarasena saṃmiśraṃ kuryāt // GRhtCM_5.8-12:2 //
punar brāhmīrasaplutaṃ lavaṇaṃ ca ahipatraṃ tāmbūlidalaṃ tacca dvayaṃ śilayā vitatagrāveṇa cūrṇitaṃ peṣitaṃ kuryāt // GRhtCM_5.8-12:3 //
punaretad ayaḥpātre lohabhājane saṃsthāpayet // GRhtCM_5.8-12:4 //
etat sthāpitaṃ dravyaṃ puṭatritayāt tripuṭakaraṇādagnisaṃyogena sumṛtaṃ syāt // GRhtCM_5.8-12:5 //
tasya devīsvarasaplutasya sumṛtasaindhavasya mukhādhārā sphuṭavikaṭakaṭorikā pātrī kāryā mukhameva ādhāro yasyāḥ sā evaṃvidhā sphuṭā prakaṭā vikaṭā viparītā adhomukhetyarthaḥ sā kaṭorikā vihitā kāryā ayaḥpātrasya // GRhtCM_5.8-12:6 //
tasyāḥ kaṭorikāyā upari ūrdhvabhāge eṣā kaṭorikā ādeyā sthāpyā // GRhtCM_5.8-12:7 //
kiṃviśiṣṭā aṅgulotsedhā aṅgula utsedhaḥ parimāṇaṃ yasyāḥ sā tathoktā // GRhtCM_5.8-12:8 //
punaḥ kiṃviśiṣṭā ardhāṅgulanimnā ardhāṅgulaparimāṇanimnā madhyagā // GRhtCM_5.8-12:9 //
punaḥ kiṃviśiṣṭā vihitachidratritayā vihitāni kṛtāni chidratritayāni yasyāṃ sā evaṃvidhā śastā ca saṃtulavihitachidratritayā // GRhtCM_5.8-12:10 //
caturaṅgulordhvā taduparibhāge kaṭorikā caturaṅgulipramāṇonnateti bhāvaḥ // GRhtCM_5.8-12:11 //
punaśchidreṣu triṣu śalākā yojyā lohaśalākāḥ kṣepyāḥ punastatrāpi chidreṣu hemapatrāṇi kaṇṭakavedhīni kanakapatrāṇi yojyānīti // GRhtCM_5.8-12:12 //
evaṃvidhe pūrvaṃ nirmite yantre hemapatrāṇi sthāpya vidhūpyante // GRhtCM_5.8-12:13 //
tato'gniṃ pradīpayet yantrādhastād yantrādhobhāge vahniṃ prajvālayet tadā tāni hemapatrāṇi kṛṣṇāni śyāmavarṇāni bhavanti // GRhtCM_5.8-12:14 //
kasmāt dhūmopalepamātrāt dhūmaścāsāvupalepaśca dhūmopalepas tanmātrāt tatpramāṇāt // GRhtCM_5.8-12:15 //
yenauṣadhena dhūpo niruktastenauṣadhenopalepaḥ kāryaḥ patreṣviti // GRhtCM_5.8-12:16 //
punaḥ kiṃbhūtāni hemapatrāṇi rasendro jarati agnitāpitāni santi vahniyogāttaptāni kṛtāni // GRhtCM_5.8-12:17 //
svarṇajāraṇamidaṃ gaditam // GRhtCM_5.8-12:18 //
iti pañcabhiḥ ślokaiḥ kulakam // GRhtCM_5.8-12:19 //
START GRht 5.13
<silver:: garbhadruti (in mercury)>
tenaiva tārapatraṃ vidhinā saṃsvedya yantrayogena /
jāyeta kṛṣṇavarṇaṃ tattāraṃ dravati garbhe ca

5.14

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
atha rūpyajāraṇamāha tenetyādi // GRhtCM_5.13:1 //
tenaiva vidhinā pūrvapidhānena tārapatraṃ rūpyadalaṃ kṛṣṇavarṇaṃ śyāmalaprabhaṃ jāyate // GRhtCM_5.13:2 //
kena saṃsvedya yantrayogena saṃsvedaḥ prabalāgnis tasyedaṃ sambandhi yadyantraṃ yasya yo yogastena // GRhtCM_5.13:3 //
tattārapatraṃ punaḥ garbhe rasodare dravati jalatvamāpnoti // GRhtCM_5.13:4 //
punastasmin yantre dravati caśabdāt rasendrastatpatraṃ jarati tārakṛṣṇīti // GRhtCM_5.13:5 //
START GRht 5.14
<gold, silver:: garbhadruti (~)>
athavā balinā vaṅgaṃ nāgābhidhānena yantrayogena /
hemāhvaṃ tāraṃ vā dravati ca garbhe na sandehaḥ

5.15

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
atha yogāntaraṃ āha athavetyādi // GRhtCM_5.14:1 //
athaveti samuccaye ekārthaniṣṭhatvāt // GRhtCM_5.14:2 //
balinā gandhena saha vaṅgaṃ yantrayogena kṛṣṇaṃ jāyeta // GRhtCM_5.14:3 //
kevalaṃ vaṅgaṃ punarnāgābhidhānena saha nāgavidhānamapyevaṃ syāditi vyaktiḥ // GRhtCM_5.14:4 //
nāgābhidhāneneti nāganāmnā ākhyāhve abhidhānaṃ ca nāmadheyaṃ ca nāma ca ityamaraḥ // GRhtCM_5.14:5 //
evaṃvidhaṃ vaṅgaṃ vā nāgaṃ vā hemāhvaṃ hemapatraṃ vā tāraṃ tārapatraṃ vā etatsarvaṃ balinā kṛṣṇaṃ jāyeta mṛtaṃ ca sarvaṃ garbhe rasāntare dravati nātra saṃdehaḥ asaṃdigdhamidamuktam // GRhtCM_5.14:6 //
caśabdājjarati niḥśeṣatvamāpnoti // GRhtCM_5.14:7 //
START GRht 5.15
<rasaka:: garbhadruti (~)>
rasakaṃ balinā yuktaṃ pūrvoktavidhānayogena /
pakvaṃ cūrṇaṃ yāvadbhavati bhṛśaṃ dravati garbhe ca

5.16

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
prayogāntaramāha rasakamityādi // GRhtCM_5.15:1 //
rasakaṃ kharparikaṃ balinā gandhena saha yuktaṃ sat militaṃ sat samabhāgena iti śeṣaḥ kena kṛtvā pūrvoktavidhānayogena pūrvoktaṃ yadvidhānaṃ yantrādikaṃ tasya yo'sau yogastena kṛtvā tāvadbhṛśamatyarthaṃ pakvaṃ kāryaṃ yāvadaśarīratāṃ yāti taccūrṇaṃ garbhe rasodare dravati garbhadrutirbhavati caśabdājjarati ca // GRhtCM_5.15:2 //
START GRht 5.16
<gold:: garbhadruti>
vyūḍho'tha gandhakāśmā śataguṇasaṃkhyaṃ tathottame hemni /
sūte ca bhavati piṣṭirdravati hi garbhe na vismayaḥ kāryaḥ

5.17

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
vidhyantaramāha vyūḍha ityādi // GRhtCM_5.16:1 //
athetyanantaram // GRhtCM_5.16:2 //
gandhakāśmā gandhapāṣāṇaḥ śataguṇasaṃkhyaṃ yathā syāttathā uttame hemni pūrṇavarṇe vyūḍho nirvāhyaḥ tadgandhavyūḍhaṃ hema sūte pārade piṣṭirbhavati hi niścitaṃ garbhe rasāntardravati garbhadrutir bhavatītyatravismayo // GRhtCM_5.16:3 //
START GRht 5.17
<gold:: bīja for garbhadruti>
athavā śatanirvyūḍhaṃ rasakavaraṃ śuddhahemni varabījam /
bījaṃ jarati rasendre dravati ca garbhe na sandehaḥ

5.18

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
vidhyantaramāha athavetyādi // GRhtCM_5.17:1 //
athaveti samuccaye rasakavaraṃ śreṣṭhaṃ kharparikaṃ śuddhahemni pūrṇavarṇe śatanirvyūḍhaṃ kuryāt śataguṇanirvāhaḥ kāryaḥ ekaguṇasvarṇe śataguṇanirvāha iti yuktaṃ evaṃ kṛte sati varabījaṃ śreṣṭhabījaṃ bhavati tadbījaṃ garbhe rasodare dravati garbhe drutirbhavati rasendre pārade śīghraṃ avilambitaṃ jarati ca niḥśeṣatām āpnoti vidhānena iti śeṣaḥ atra dravaṇe jaraṇe ca na sandehaḥ // GRhtCM_5.17:2 //
START GRht 5.18
<gold:: bīja for garbhadruti>
athavā tālakasatvaṃ śilayā vā tacca hemni nirvyūḍham /
śataguṇamatha mūṣāyāṃ jarati rasendro dravati garbhe ca

5.19

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
pūrvārthe vidhyantaramāha athavetyādi // GRhtCM_5.18:1 //
tālakasatvaṃ haritālasāraṃ śataguṇaṃ śataguṇitaṃ hemni kanake nirvyūḍhaṃ andhamūṣāyāṃ vā prakāśamūṣāyāṃ vahniyogena iti śeṣaḥ tālakasatvasya hemni nirvāhaḥ kārya iti vyaktiḥ tacca tat sattvaṃ kevalaṃ vā śilayā manaḥśilayā sārdhaṃ nirvyūḍhaṃ kāryaṃ taddhema garbhe rasodare dravati atha rasendro rasarājaḥ drutaṃ jarati vidhāneneti // GRhtCM_5.18:2 //
START GRht 5.19-21
<lead, tin:: combined māraṇa>
rasadaradābhrakatāpyavimalāmṛtaśulbalohaparpaṭikā /
snuhyarkadugdhapiṣṭaṃ kaṃkuṣṭhaśilāyutaṃ nāgam

5.20

abhrakatālakaśaṅkharasasahitaṃ tatpunaḥ punaḥ puṭitam /
ciñcākṣāravimiśraṃ vaṅgaṃ nirjīvatāṃ yāti

5.21

vidhinānena ca puṭitaṃ mriyate nāgaṃ nirutthatāṃ ca gatam /
vaṅgaṃ ca sarvakarmasu niyujyate tadapi gatajīvam

5.22

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
atha vidhyantaramāha rasetyādi // GRhtCM_5.19-21:1 //
rasadaradābhrakatāpyamiti rasaḥ pāradaḥ darado hiṅgulaḥ abhrakaṃ pratītaṃ tāpyaṃ svarṇamākṣikaṃ vimalā rukmamākṣikaṃ mṛtaṃ yacchulbaṃ tāmraṃ loho muṇḍādiśca eteṣāṃ rasādīnāṃ rasaparpaṭīvat parpaṭikā kāryā // GRhtCM_5.19-21:2 //
tayā yutaṃ nāgaṃ punaḥ kaṅkuṣṭhaśilāyutaṃ kaṅkuṣṭhaṃ haritapītavarṇo viṣaharapāṣāṇajātiḥ śilā manohvā tābhyāṃ yutaṃ miśritaṃ yannāgaṃ sīsakaḥ snuhyarkadugdhapiṣṭaṃ kāryaṃ snuhī sehuṇḍaḥ arkaḥ prasiddho viṭapī tayordugdhena piṣṭaṃ pāṃśubhūtaṃ mṛtaṃ yannāgaṃ kukkuṭapuṭavidhāneneti śeṣaḥ etadapi bījaṃ siddhaṃ garbhe dravati ca pūrvasaṃbandhāt // GRhtCM_5.19-21:3 //
atha vaṅgabījavidhānamāha abhraketyādi // GRhtCM_5.19-21:4 //
ciñcākṣāravimiśraṃ yadvaṅgaṃ amlikākṣārayuktaṃ vaṅgaṃ abhrakatālakaśaṅkharasasahitaṃ abhrakaṃ pratītaṃ tālakaṃ haritālaṃ śaṅkhaṃ kambugrīvaṃ rasaḥ pāradaḥ etaiścaturbhiḥ sahitaṃ yathā syāttathā punaḥ punaḥ vāraṃ vāraṃ nirutthaṃ yāvat tāvatpuṭitaṃ kuryāt // GRhtCM_5.19-21:5 //
etadauṣadhasyāṃśabhāgena saha puṭanādvaṅgaṃ nirjīvatāṃ yāti pañcatvamāpnoti etadapi bījaṃ siddhaṃ garbhadrāvaṇe jāraṇārthe ca pūrvasaṃbandhāt // GRhtCM_5.19-21:6 //
nāgavaṅgayor etad auṣadhaṃ kāraṇamityāha vidhinetyādi // GRhtCM_5.19-21:7 //
anena vidhinā uktavidhānena nāgaṃ sīsakaṃ puṭitaṃ sat mriyate mṛtaṃ bhavatīti vāmunā vidhānenaiva nirutthatāṃ gataṃ aśarīratāṃ prāptaṃ vaṅgaṃ sarvakarmasu cāraṇajāraṇabhakṣaṇādikāryeṣu niyujyate rasajñairiti śeṣaḥ // GRhtCM_5.19-21:8 //
nāgavaṅgamāraṇam ekavidham evoktam atas tadbhakṣaṇādiṣu parasparaṃ guṇādhikayogyaṃ natu jāraṇādiṣu // GRhtCM_5.19-21:9 //
START GRht 5.22
<gold:: bīja for garbhadruti>
mṛtanāgaṃ mṛtavaṅgaṃ mṛtavaraśulvaṃ mṛtaṃ tathā tīkṣṇam /
ekaikaṃ hemavare śatanirvyūḍhaṃ dravati garbhe ca

5.23

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
nāgavaṅgaśulvatīkṣṇānāṃ jāraṇavidhānamāha mṛtanāgamityādi // GRhtCM_5.22:1 //
mṛtanāgamiti mṛtaṃ nirjīvatāṃ gataṃ yannāgaṃ sīsakaṃ tathānena vidhānena mṛtaṃ vaṅgaṃ tathā mṛtaṃ nirutthatāṃ gataṃ varaśulbaṃ tāmraṃ tathā ca mṛtaṃ tīkṣṇam arivargeṇeti śeṣaḥ eṣāṃ madhye ekaikaṃ nāgaṃ vā vaṅgaṃ vā śulbaṃ vā tīkṣṇaṃ vā pṛthaktvena hemavare pūrṇavarṇe svarṇe śatanirvyūḍhaṃ hemnaḥ śataguṇanirvāhitaṃ kuryāt tatsiddhaṃ garbhe rasodare dravati caśabdājjarati ca // GRhtCM_5.22:2 //
START GRht 5.23
<gold:: mahābīja>
samagarbhe drutikaraṇaṃ hemno vakṣyāmyahaṃ paraṃ yogam /
bhrāmakasasyakacūrṇaṃ śatanirvyūḍhaṃ mahābījam

5.24

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
mahābījaprabhāvaṃ darśayannāha samagarbha ityādi // GRhtCM_5.23:1 //
ihāsmiñśāstre vidhinā śāstroktarītyā yāni bījānyuktāni tāni kartavyāni sāmānyeneti bhāvaḥ paraṃ garbhadrutyarthaṃ ayaṃ vārttikendro yogaḥ vārttāsu kuśalā vārtikāḥ śāstropadeśarahitā ityarthaḥ atra bhāvādyarthe ikpratyayaḥ teṣu vārtikeṣu indraḥ pravaro yogaḥ tathānenaiva prakāreṇa ekamataścāyaṃ śāstropadeśikānāṃ śāstropadeśarahitānāṃ ca abhimata ityarthaḥ // GRhtCM_5.23:2 //
START GRht 5.24-26
<garbhadruti>
athavā gandhakadhūmaṃ tālakadhūmaṃ śilāhvarasakasya /
dattvādhomukhamūṣāṃ dīrghatamāṃ kharparasyārdhe

5.25

ūrdhvaṃ lagnā piṣṭī sudṛḍhā ca yathā tathā ca kartavyā /
dattvā kharparapṛṣṭhe daityendraṃ dāhayettadanu

5.26

stokaṃ stokaṃ dattvā karṣāgnau dhmāpayenmṛdā liptām /
garbhe dravati hi bījaṃ mriyate tathādhike dāhe

5.27

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
rasodare bījadrāvaṇavidhānamāha athavetyādi // GRhtCM_5.24-26:1 //
athaveti samuccaye // GRhtCM_5.24-26:2 //
ūrdhvaṃ dīrghatamamūṣāyantrasya talabhāge piṣṭī rasendrabījayor nirmitā piṣṭikā ca punaḥ sudṛḍhā yathā syāttathā lagnā kartavyā // GRhtCM_5.24-26:3 //
kiṃ kṛtvā kharparasyārdhe mṛnmayapātrasya khaṇḍārdhe khaṇḍaikadeśa ityarthaḥ dīrghatamāṃ adhobhāgamukhīṃ adhobhāge mukhaṃ yasyāḥ sā tathoktā tāṃ dattvā // GRhtCM_5.24-26:4 //
punaḥ kiṃ kṛtvā gandhakadhūmaṃ dattvā vā stokaṃ stokaṃ alpamalpaṃ tālakadhūmaṃ dattvā vā śilāhvarasakasya śilāhvā manaḥśilā rasakaḥ kharparaḥ cakavad bhāvasamāsaḥ tasya dhūmaṃ dattvā // GRhtCM_5.24-26:5 //
punastatkharparaṃ adhomukhamukhāṃ ca mṛdā liptāṃ mṛdveṣṭitāṃ karīṣāgnau dhmāpayet karīṣavahnāvityarthaḥ // GRhtCM_5.24-26:6 //
evaṃ adhomukhāṃ kharparaṃ ca dattvā daityendraṃ balināmānaṃ prastāvādgandhakaṃ tadanu tatkaraṇapaścād dāhayet // GRhtCM_5.24-26:7 //
evaṃ kṛte sati rasendramilitaṃ yadbījaṃ tadgarbhe rasendrāntardravati // GRhtCM_5.24-26:8 //
punarbījasahito rasendro 'dhike dāhe sati mriyata ityarthaḥ // GRhtCM_5.24-26:9 //
ślokatrayasaṃbandhādviśeṣakam // GRhtCM_5.24-26:10 //
START GRht 5.27
<viḍa:: production>
gandhakatālakaśailāḥ sauvīrakarasakagairikaṃ daradam /
kṣārāmlalavaṇāni viḍo mākṣikavaikrāntavimalasamabhāgaiḥ

5.28

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
atha suvarṇajāraṇārthaṃ biḍamāha gandhaketyādi // GRhtCM_5.27:1 //
gandhakatālakaśailā iti gandhakaṃ pratītaṃ tālakaṃ haritālaṃ śailaḥ śilājatuḥ dvaṃdvaḥ samāsaḥ tena tathoktāḥ samabhāgāḥ kāryāḥ // GRhtCM_5.27:2 //
punaḥ sauvīrakaṃ śuklāñjanaṃ rasakaṃ kharparikaṃ gairikaṃ dhātugairikaṃ daradaṃ hiṅgulaṃ atraikavadbhāvasamāsaḥ tattathoktaṃ samabhāgaṃ kāryam // GRhtCM_5.27:3 //
punaḥ kṣārāmlalavaṇāni kṣārā yavakṣārādayaḥ amlaṃ jambīrādi lavaṇāni saindhavādīni etānyapi samabhāgāni // GRhtCM_5.27:4 //
kaiḥ saha mākṣikavaikrāntavimalasamabhāgaiḥ saha mākṣikaṃ svarṇamākṣikaṃ vaikrāntaṃ vajrabhūmijaṃ rajaḥ vimalaṃ rukmamākṣikaṃ etāni samabhāgāni tairbiḍa ucyate sarvaiḥ samabhāgaiḥ sumarditair biḍaḥ kārya ityarthaḥ // GRhtCM_5.27:5 //
START GRht 5.28
<viḍa:: for garbhadruti>
kṛtvā suvarṇapiṣṭīṃ mṛditāṃ ca suveṣṭitāmanenaiva /
tripuṭaistapte khalve mṛditā garbhe tathā dravati

5.29

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
biḍayogādyathā bījaṃ garbhe dravati tathāha kṛtvetyādi // GRhtCM_5.28:1 //
pūrvoktā yā piṣṭī tāmanenaivoktabiḍayogena tapte khalve taptasaṃbandhāllohamaye tripuṭaiḥ karīṣāgnyātmakair mṛditā gharṣitā sati anenaiva ca veṣṭitā kāryā // GRhtCM_5.28:2 //
kiṃ kṛtvā suvarṇapiṣṭīṃ kanakapiṣṭīṃ vā anyasyāpi dhātoḥ suvarṇapiṣṭīṃ śobhanavarṇāṃ piṣṭīṃ kṛtvā // GRhtCM_5.28:3 //
khalve mṛditā satī tathā tenaiva prakāreṇa natvanyaprakāreṇa garbhe rasodare dravati salilarūpā tiṣṭhati // GRhtCM_5.28:4 //
START GRht 5.29
<viḍa:: for garbhadruti>
rakte śatanirvyūḍhaṃ netrahitaṃ bhasma vaikrāntakaṃ cātha /
vimalaṃ śatanirvyūḍhaṃ grasati samaṃ dravati garbhe ca

5.30

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
atha vaikrāntagarbhadrutimāha rakta ityādi // GRhtCM_5.29:1 //
vaikrāntabhasma vajrabhūmijaṃ rajas tadudbhavaṃ bhasma rakte raktagaṇe śatanirvyūḍhaṃ śatavāraṃ nirvāhitaṃ kuryāt // GRhtCM_5.29:2 //
kiṃviśiṣṭaṃ netrahitaṃ netrahitaśabdena maṇitvaṃ darśitaṃ maṇayo netrahitā iti // GRhtCM_5.29:3 //
vimalaṃ rūpyamākṣikaṃ śvetavarṇaṃ yanmākṣikaṃ raktagaṇe śatanirvyūḍhaṃ kuryāt // GRhtCM_5.29:4 //
tadubhayaṃ vaikrāntaṃ vimalaṃ ca raktaśatanirvyūḍhaṃ sat raso grāsavidhānaṃ vihāya samaṃ grasati kavalayati stadgrasitaṃ garbhe rasāntardravati jarati ca iti caśabdārthaḥ // GRhtCM_5.29:5 //
START GRht 5.30
<viḍa:: for garbhadruti:: immer mit śatanirvāhaṇa>
ye kecidviḍayogāḥ kṣārāmlalavaṇāni dīptavargāśca /
sarve śatanirvyūḍhā garbhadrutikārakāḥ kathitāḥ

5.31

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
raktagaṇādhikyaṃ darśayannāha ya ityādi // GRhtCM_5.30:1 //
ye kecidviḍayogā atra granthāntareṣvapi ca kathitāḥ tathā kṣārāmlalavaṇāni kathitāni kṣārā yavakṣārādayaḥ atha ca vṛkṣauṣadhisamudbhavāḥ amlā jambīrādayaḥ amlavṛkṣaśākasamudbhavāśca yānyetāni kathitāni ca punarye dīptavargāḥ kathitā dīptikarā yogā abhihitāḥ te sarve biḍakṣārāmlalavaṇadīptavargāḥ śatanirvyūḍhā garbhadrutikārakāḥ garbhe rasodare drutaṃ dravarūpaṃ kurvanti dhātumaṇiratnādīnīti śeṣaḥ // GRhtCM_5.30:2 //
START GRht 5.31-32
<Menge nirvāhaṇa => grāsa, der assimiliert wird>
śatanirvyūḍhe ca samaṃ pādonaṃ pañcasaptativyūḍhe /
pañcāśati tadardhaṃ pādaḥ syātpañcaviṃśatike

5.32

aṣṭāṃśaṃ tu tadardhe ṣoḍaśāṃśaṃ tadardhanirvyūḍhe /
tasyārdhe dvātriṃśaccatuḥṣaṣṭyaṃśaṃ tadardhanirvyūḍhe

5.33

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
śatanirvāhitādau samādividhānamāha śatetyādi // GRhtCM_5.31-32:1 //
śatanirvyūḍha iti śatavāraṃ nirvāhite raktagaṇe iti śeṣaḥ samaṃ tulyaṃ grasati rasa iti śeṣaḥ // GRhtCM_5.31-32:2 //
punaḥ pañcasaptativyūḍhe sati pādonaṃ caturthāṃśavarjitaṃ samagraṃ grasatīti // GRhtCM_5.31-32:3 //
punaḥ pañcāśannirvyūḍhe sati tadardhaṃ samasyārdhamiti // GRhtCM_5.31-32:4 //
punaḥ pañcaviṃśatike sati pādaścaturthāṃśam // GRhtCM_5.31-32:5 //
nyūnādhike nirvyūḍhe sati nyūnādhikāṃśo jñeya iti viśeṣārthaḥ // GRhtCM_5.31-32:6 //
alpanirvyūḍhakramamāha aṣṭāṃśamityādi // GRhtCM_5.31-32:7 //
tu punastadardhe sārdhadvādaśake nirvyūḍhe sati aṣṭāṃśaṃ tadardhe ṣaḍvāranirvyūḍhe sati ṣoḍaśāṃśamiti punastasyārdhe trivāranirvyūḍhe sati dvātriṃśadaṃśaṃ tadardhanirvyūḍhe ekadvivāranirvyūḍhe sati catuḥṣaṣṭyaṃśaṃ raso grasatītyarthaḥ // GRhtCM_5.31-32:8 //
START GRht 5.33
<garbhadruti>
iti gaditāṃ garbhadrutimabhiṣavayogena cāmlavargeṇa /
svedanavidhinā jñātvā mṛditāṃ tapte tu khalvatale

5.34

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
garbhadrutau satyāṃ kartavyamāha itītyādi // GRhtCM_5.33:1 //
ityuktavidhānena gaditāṃ kathitāṃ garbhadrutiṃ jñātvā tapte khalvatale lohamaye karīṣāgninā uṣṇatāṃ nīte mṛditāṃ kuryāt // GRhtCM_5.33:2 //
kena abhiṣavayogena abhiṣavaḥ saṃmardanaṃ tasya yogena na kevalamanena amlavargeṇa ca jambīrādinā na kevalamanenāpi svedanavidhinā ca svedanavidhiḥ svedanasaṃskāroktatvānnātrābhihitaḥ jāraṇahetoriti śeṣaḥ // GRhtCM_5.33:3 //
START GRht 5.34
<Durchfṃhrung von saṃskāra gemĪ“ den verwendeten bījas usw.>
jñātvā bījabalābalamardanayogaṃ kṛtaṃ ca rasarāje /
svedavidhānaṃ ca puṭaṃ yantraṃ vā vihitarasakarma

5.35

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
mardanasvedanayoḥ pūrvopakaraṇaṃ darśayannāha jñātvetyādi // GRhtCM_5.34:1 //
bījabalābalamardanayogaṃ kṛtaṃ jñātvā bījānāṃ dhātūpadhātuyogajanitānāṃ balābale nyūnādhike yo'sau mardanayogastameva kṛtaṃ jñātvā viditvā rasarāje svedavidhānaṃ kuryāt vā puṭaṃ vahniyogaṃ kuryāt vā yantraṃ vihitarasakarma kuryāt vihitaṃ kṛtaṃ rasasya karma saṃskārarūpaṃ yatra tathoktaṃ garbhayantrādikamityarthaḥ // GRhtCM_5.34:2 //
START GRht 5.35
sūtavaraṃ lakṣayate bījaṃ nopekṣatāṃ yathā yāti /
tadvatkāryaṃ vidhinā sukarma gurupādanirdiṣṭam

5.36

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
sūtakarmaṇo durbodhatvādgurupādaṃ stuvannāha sūtetyādi // GRhtCM_5.35:1 //
yathā yena prakāreṇa sūtavaraṃ pāradaḥ lakṣayate jñāyate karmakṛteti śeṣaḥ punaryathā bījaṃ upekṣatāṃ na yāti samyak milati tadvattenaiva prakāreṇa gurupādanirdiṣṭaṃ karma ācāryavaryadarśitaṃ pūjyaṃ saṃskārarūpaṃ vidhinā ācāryoktavidhānena kuryāt // GRhtCM_5.35:2 //
gurupādalakṣaṇam /
sarvaśāstraviśeṣajñaḥ kuśalo rasakarmaṇi /
evaṃlakṣaṇasaṃyukto rasavidyāgururbhavet /
iti // GRhtCM_5.35:3 //
iti garbhadrutijāraṇaprakaraṇam // GRhtCM_5.35:4 //
START GRht 5.36
<bāhyadruti>
bāhyadrutirati vimalā sphurati hi keṣāṃcideva siddhānām /
tebhyaḥ samyak jñātvā kalanāḥ kāryāstathā drutayaḥ

5.37

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
bāhyadrutiṃ praśaṃsannāha bāhyadrutir ityādi // GRhtCM_5.36:1 //
drutirdvidhoktā garbhadrutirbāhyadrutiśceti // GRhtCM_5.36:2 //
garbhadrutiḥ pūrvamuktā bāhyadrutir adhunābhidhīyate // GRhtCM_5.36:3 //
kiṃviśiṣṭā ativimalā nirmalatarā // GRhtCM_5.36:4 //
eṣā ca punaḥ keṣāṃcideva siddhānāṃ sphurati siddhā rasavidyāpāragā nityanāthādayaḥ teṣāṃ te jānantīti // GRhtCM_5.36:5 //
duṣprāpyatvāt bāhyadrutiriha viralā // GRhtCM_5.36:6 //
tebhyaḥ samyak jñātvā tathā tenaiva siddhodeśavidhānena drutayo bāhyadrutayaḥ // GRhtCM_5.36:7 //
START GRht 5.37-38
<jāraṇa of lead>
varanāgaṃ rasarājaṃ bījavaraṃ sāritaṃ tathā tritayam /
gandhakaśilālasahitaṃ nirnāgaṃ dīpavartito bhavati

5.38

baddhvā sudṛḍhe vastre poṭalikāyāṃ śikhīkṛto dīpaḥ /
taile magnaṃ kṛtvā nirnāgaṃ jāyate kṣipram

5.39

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
atha nāgajāraṇamāha varanāgamityādi // GRhtCM_5.37-38:1 //
varanāgaṃ śreṣṭhajāti sīsakaṃ jāraṇayogyaṃ rasarājaṃ uktasaṃskāraiḥ saṃskṛtaṃ pāradaṃ bījavaraṃ hemabījaṃ etattrayaṃ sāritaṃ militaṃ kāryaṃ punargandhakaśilālasahitaṃ gandhakaṃ pratītaṃ śilā manaḥśilā ālaṃ haritālaṃ dvandvastāni taiḥ sahitaṃ ca kāryaṃ etat sarvaṣaṭkaṃ dīpavartitaḥ prajvālitadīpavartiyogāt nirnāgaṃ nāgavarjitaṃ bhavati nāgaṃ jaratītyarthaḥ // GRhtCM_5.37-38:2 //
yathā nirṇāgaṃ syāttathā vidhānam āha baddhvetyādi // GRhtCM_5.37-38:3 //
tatpūrvoktaṃ ṣaṭkaṃ sudṛḍhe vastre nūtane vastre atropaśleṣike 'dhikaraṇe saptamī poṭalikāyāṃ baddhvā punastaile tilodbhave tatṣaṭkaṃ magnaṃ nimajjitaṃ kṛtvā tadadhaḥ śikhīkṛto dīpo'vadhāryaḥ na śikhī śikhāyuktaḥ kṛtaḥ śikhīkṛtaḥ śikhāvānityarthaḥ // GRhtCM_5.37-38:4 //
anena vidhinā kṣipraṃ śīghraṃ nirnāgaṃ syāditi // GRhtCM_5.37-38:5 //
START GRht 5.39-40
<jāraṇa of lead>
kṛtvātra dīrghamūṣāṃ sudṛḍhāṃ dhmātaṃ tu bhasmagartāyām /
kṣiptvā śilālacūrṇaṃ paścātsūtaṃ tataḥ śilācūrṇaṃ

5.40

saṃsthāpya bhasmanāto dhmātaṃ syātsvāṃgaśītalaṃ yāvat /
ākṛṣya tatra sūtaṃ jñātvā nāgaṃ subhakṣitaṃ sakalam

5.41

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
nirnāgakaraṇe vidhānamāha kṛtvetyādi // GRhtCM_5.39-40:1 //
tu punaḥ dīrghāṃ gostanākārāṃ sudṛḍhāṃ nirvraṇavajropamāṃ mūṣāṃ kṛtvā tāṃ mūṣāṃ prati śilālacūrṇaṃ kṣiptvā śilā manohvā ālaṃ haritālaṃ etayoścūrṇaṃ paścātsūtaṃ pūrvoktaṃ pāradaṃ kṣiptvā tato'nantaraṃ śilācūrṇaṃ kṣiptvā tāmeva rasasaṃyuktāṃ mūṣāṃ bhasmagartāyāṃ bhasmanā yuktā yā gartā tasyāṃ dhmātaṃ kuryāt punastāvadbhasmanā ācchādya yāvatsvāṅgaśītalaṃ svayameva śītalaṃ syāt // GRhtCM_5.39-40:2 //
tatra tasyāṃ mūṣāyāṃ sakalaṃ samastaṃ nāgaṃ subhakṣitaṃ jīrṇatāṃ gataṃ jñātvā sūtaṃ ākṛṣya uddhārya nirnāgakaraṇavidhānam etat // GRhtCM_5.39-40:3 //
START GRht 5.41
<bīja of nāgajīrṇapārada>
jñātvā nāgaṃ truṭitaṃ punarapi dadyādyathā bhavettriguṇam /
paścācchuddhaṃ kṛtvā bījavaraṃ yojayettadanu

5.42

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
nirnāgānantaraṃ yatkartavyaṃ tadāha jñātvetyādi // GRhtCM_5.41:1 //
nāgaṃ sīsakaṃ truṭitaṃ buddhvā punarapi nāgaṃ dahyāt pūrvoktavidhānena pārade iti śeṣaḥ // GRhtCM_5.41:2 //
yathā nāgaṃ triguṇitaṃ bhavettathaiva kuryāt // GRhtCM_5.41:3 //
paścātsūtaṃ śuddhaṃ kṛtvā pāradaṃ nirnāgaṃ vidhāya tadanu nāgajāraṇānantaraṃ bījavaraṃ pūrvoktaṃ yojayet // GRhtCM_5.41:4 //
START GRht 5.42
<mercury:: jāraṇa of tin>
athavā tāraṃ vaṅgaṃ sūtaṃ saṃsārya vaṅgaparihīnam /
tālakayogena tathā nirvaṅgaṃ yantrayogena

5.43

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
atha tārayogam āha athavetyādi // GRhtCM_5.42:1 //
athaveti vidhānāntaram // GRhtCM_5.42:2 //
tāraṃ vaṅgaṃ sūtam iti tāraṃ rūpyaṃ vaṅgaṃ khurakaṃ sūtaṃ saṃskṛtapāradaṃ etattritayaṃ saṃsārya melanaṃ vidhāya vaṅgaparihīnaṃ kuryāt tathā tenaiva vidhānena tālasya yo'sau yogastena yantrayogena ca dīrghamūṣāyogena ca nirvaṅgaṃ vaṅgavivarjitaṃ kuryāt // GRhtCM_5.42:3 //
START GRht 5.43
<mercury:: jāraṇa of tin>
athavā vastranibaddhaṃ girijatusahitaṃ suveṣṭitaṃ māṣaiḥ /
pakvaṃ taile vaṭakaṃ nirvaṅgaṃ jāyate nūnam

5.44

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
vidhyantaramāha athavetyādi // GRhtCM_5.43:1 //
athavā tāraṃ vaṅgaṃ vaṭakākāraṃ taile tilodbhave pakvaṃ kuryāt nūnaṃ niścitaṃ tadvaṭakaṃ tathā pakvaṃ kuryādyathā nirvaṅgaṃ jāyate vahniyogena iti śeṣaḥ // GRhtCM_5.43:2 //
START GRht 5.44-46
<bīja:: for garbhadruti>
piṣṭīstambhaṃ kṛtvā bījavareṇaiva sāritaṃ tadanu /
<bīja:: for garbhadruti>
athavā baddharasena tu sahitaṃ bījaṃ surañjitaṃ kṛtvā

5.45

gandhakanihitaṃ sūtaṃ nihitānihitaṃ ca śṛṅkhalāyāṃ tat /
yojitanirvyūḍharase garbhadrutikārakaṃ nūnam

5.46

sūtakabhasmavareṇa tu bījaṃ kṛtvā rasendrake garbhe /
mṛditā piṣṭī vidhinā hyabhiṣavayogāddravati garbhe ca

5.47

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
vidhānāntaramāha piṣṭītyādi // GRhtCM_5.44-46:1 //
bījavareṇaiva pūrvakanakabījenaiva sāritaṃ militaṃ sat piṣṭīstambhaṃ khoṭastambhaṃ kṛtvā tadanu tatpaścāt athaveti prakārāntaraṃ darśayati tu punaḥ baddharasena khoṭabaddharasena sahitaṃ surañjitaṃ śobhanavidhānena varṇavṛddhīkṛtaṃ bījaṃ svarṇabījaṃ saṃyutaṃ kuryāt yoga eva kārya iti dvividhānam uktam // GRhtCM_5.44-46:2 //
anyaccāha gandhaketyādi // GRhtCM_5.44-46:3 //
gandhakanihitaṃ gandhake nihitaṃ sthāpitaṃ sūtaṃ ūrdhvādho gandhakaṃ dattvā sūtaṃ madhyasthaṃ kuryādityarthaḥ // GRhtCM_5.44-46:4 //
ca punarevaṃvidhaṃ sūtaṃ śṛṅkhalāyāṃ śṛṅkhalīkaraṇayoge nihitānihitaṃ yannihitaṃ tadanihitam ajāritaṃ kāryaṃ nihitānihitasaṃyogāt śṛṅkhaleyaṃ nūnaṃ niścitaṃ yojitanirvyūḍharase pūrvaṃ yojitaṃ paścānnirvāhitaṃ nirvyūḍhaṃ yatra tattasminnevaṃvidharase garbhadrutiḥ pāradasyodare bījāni dravanti // GRhtCM_5.44-46:5 //
piṣṭīvidhinā jāraṇamāha sūtaketyādi // GRhtCM_5.44-46:6 //
tu punaḥ rasendrake garbhe rasendrakṛto yo'sau garbhastasmin bījaṃ kṛtvā vidhinā piṣṭīrvidheyā sā piṣṭī mṛditā kāryā kasmāt abhiṣavayogāt saṃmardanayogāt kena saha sūtakabhasmavareṇa saha sūtakasya yadbhasmavaraṃ tena sā piṣṭī garbhe dravati caśabdājjarati ca // GRhtCM_5.44-46:7 //
START GRht 5.47-49
<bīja:: for garbhadruti>
patrābhrakaṃ ca satvaṃ kāṃkṣī vā kāntamākṣikaṃ puṭitam /
nirguṇḍī gṛhakanyā cāṅgerī palāśaśākaiśca

5.48

tāvatpuṭitaṃ kṛtvā yāvatsindūrasaprabhaṃ bhavati /
tatpādaśeṣalavaṇaṃ haṇḍikapākena pācitaṃ sudṛḍham

5.49

ekaikaṃ śatavyūḍhaṃ bījavaraṃ jārayedrasendrasya /
garbhe dravati ca kṣipraṃ hyabhiṣavayogena mṛditamaṅgulyā

5.50

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
bījavaravidhānamāha patrābhrakam ityādi // GRhtCM_5.47-49:1 //
patrābhrakamiti abhrakasya patrāṇi vābhrakasya satvaṃ punaḥ kāṃkṣī saurāṣṭrī kāntamākṣikaṃ kāntaścumbakaḥ mākṣikaṃ svarṇamākṣikaṃ eteṣāṃ dvandva ekatvaṃ punaretat nirguṇḍīgṛhakanyācāṅgerīpalāśaśākaiḥ puṭitaṃ nirguṇḍī sephālikā gṛhakanyā kumārī cāṅgerī amlaśākaḥ palāśo brahmavṛkṣaḥ śāko vṛkṣaviśeṣaḥ eteṣāṃ dvandvasamāsaḥ eteṣāṃ rasaṃ gṛhītvā pūrvauṣadhapuṭitaṃ kuryāt gharme iti śeṣaḥ // GRhtCM_5.47-49:2 //
tadauṣadhaṃ puṭitaṃ kṛtvā punastatpuṭitamauṣadhaṃ tatpādaśeṣaṃ caturthāṃśaṃ lavaṇaṃ saindhavaṃ dattvā haṇḍikāpākena haṇḍikāyāṃ mṛdbhājane yaḥ pākastena pācitaṃ vahnau puṭitaṃ tāvatkuryād yāvat sindūrasaṃprabhaṃ sindūratulyavarṇaṃ bhavati // GRhtCM_5.47-49:3 //
kathaṃ pācitaṃ kuryāt sudṛḍhaṃ yathā syāttathā ekaikaṃ śatavyūḍhamiti // GRhtCM_5.47-49:4 //
pūrvoktānāṃ sindūrīkṛtānām uparasānām adharāt ekaikaṃ ekaṃ ekaṃ pṛthaktvena śatavyūḍhaṃ śatavāraṃ vāhitaṃ bījavaraṃ jāyate kanake iti śeṣaḥ tadbījaṃ rasendrasya garbhe dravati caśabdāt kṣipraṃ śīghraṃ jarati ca // GRhtCM_5.47-49:5 //
kathaṃ aṅgulyā anāmikayā yo 'bhiṣavayogaḥ saṃmardanayogasteneti viśeṣakam // GRhtCM_5.47-49:6 //
START GRht 5.50
<gold:: bīja with lead>
āvṛtte'pyāvartyaṃ hemavare kṣepyamujjvale nāgam /
triguṇaśilāprativāpaṃ hyahibījaṃ tatsamuddiṣṭam

5.51

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
nāgena bījakaraṇamāha ujjvalahemavare svarṇaśreṣṭhe āvartye samyagdrute nāgaṃ śuddhasīsakaṃ āvartyaṃ pradrāvyaṃ kiṃ kṛtvā samaṃ svarṇasamabhāgakṣepaṃ kṣiptvā punarnāgopari triguṇaśilāprativāpaṃ triguṇā yā śilā tasyā nirvāpaṃ kuryāt // GRhtCM_5.50:1 //
śilā manaḥśilā // GRhtCM_5.50:2 //
tatsiddhaṃ ahibījaṃ nāgayogena bījaṃ samuddiṣṭaṃ rasavidbhiḥ iti śeṣaḥ // GRhtCM_5.50:3 //
START GRht 5.51
<gold, silver:: bīja with tin>
vaṅgaṃ tu tena vidhinā hemavare kṣepya tālavāpena /
tāre vā nirvyūḍhaṃ bījavaraṃ truṭitasaṃyogāt

5.52

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
atha vaṅgayogena bījamāha vaṅgamityādi // GRhtCM_5.51:1 //
tena pūrvoktena vidhinā vidhānena tu punaḥ hemavare pūrvavarṇite vaṅgaṃ kṣepya tālavāpena haritālanikṣepeṇa nirvyūḍhaṃ kuryāt vā tāre āvartye vaṅgaṃ nikṣipya nirvyūḍhaṃ nirvāhitaṃ sadbījavaraṃ bhavet // GRhtCM_5.51:2 //
kasmāt truṭitasaṃyogāt truṭitaṃ bhavati tathā bījavaramiti vaṅgabījaṃ tat pūrvavat dravati jarati ca // GRhtCM_5.51:3 //
START GRht 5.52
<rasāṅkuśa>
yo niḥsṛto bhujaṅgād rasakeśarīvajrapañjaraḥ sa punaḥ /
phaṇihemaguṇātkuṭilo rasāṅkuśo nāma vikhyātaḥ

5.53

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
suvarṇābhidhānabījapraśaṃsanamāha ya ityādi // GRhtCM_5.52:1 //
bhujaṅgāt sīsakāt niḥsṛtaḥ bhujaṅgaśilāvāpena kṣayaṃ nītvā yaḥ pṛthagbhūtaḥ sa rasakesarīvajrapañjaraḥ kathitaḥ rasa eva kesarī siṃhaḥ tadarthaṃ vajrapañjaraḥ vajreṇa vyadhitaḥ pañjaro'tidṛḍhatvāt siṃharakṣaṇasamartha ityarthaḥ // GRhtCM_5.52:2 //
punarviśeṣeṇocyate ayaṃ vajrapañjaro na kiṃtu ayaṃ rasāṅkuśaḥ raso gajarūpaḥ tasyāṅkuśaḥ vaśīkaraṇasamarthaḥ // GRhtCM_5.52:3 //
nāma saṃbhāvanāyām // GRhtCM_5.52:4 //
vikhyātaḥ prakathitaḥ // GRhtCM_5.52:5 //
kasmāt kuṭilāt kimapi vastuharaṇāt kuṭilo vakro bhavati duṣṭasvabhāva eva anena hemnā nāgaharaṇaṃ kṛtam // GRhtCM_5.52:6 //
kathaṃbhūtāt kuṭilāt phaṇī bhujaṅgaḥ hema svarṇaṃ tayorguṇā vidyante yasmin evaṃvidhāt kuṭilādeśo yuktaḥ aṅkuśo'pi vakro bhavatīti // GRhtCM_5.52:7 //
atra bhrāntimānalaṅkāraḥ hemabīje vajrapañjaragajāṅkuśadarśanād bhrāntirjāteti // GRhtCM_5.52:8 //
START GRht 5.53-58
<jāraṇa without preceding garbhadruti; bāhyadruti??>
evaṃ pakvaṃ vidhinā bījavaraṃ sūtarāṭ tathāmlena /
kartavyaḥ saṃsvedyo yāvatpiṣṭī bhavecchlakṣṇā

5.54

tailena tena vidhinā svinnā piṣṭī bhavedakhilam /
athavā ślakṣṇaṃ śilayā nighṛṣṭabījaṃ bhavetpiṇḍī

5.55

pāko vaṭakavidhinā kartavyastailayogena /
krāmaṇapiṇḍe kṣiptvā māṣaiśca syāt sudṛḍhapiṇḍatvam

5.56

mṛdvagninā supakvaṃ dagdhaṃ yāvanna bhavetpiṇḍam /
ākṛṣya cātha sūtaṃ piṇḍe śeṣaṃ tathā punaḥ pācyam

5.57

athavāpyauṣadhapiṇḍe dolātapte kharpare vidhinā /
punarapi piṇḍe kṣepyaṃ garbhe yāvaddrutirbhavati

5.58

evaṃ drutaṃ hi garbhe bījavaraṃ jarati rasarāje /
garbhadrutyā rahitaṃ biḍayogairjarati garbhe ca

Original text: Rasahṛdayatantra with Caturbhujamiśra's Mugdhāvabodhinī (comm.) · Edition: Delhi: Chaukhambha Orientalia, 1989 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc