Rasahṛdayatantra with Caturbhujamiśra's Mugdhāvabodhinī (with commentary) · Chapter 16

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
grāsavṛddhyā guṇānāha ṣoḍaśetyādi // GRhtCM_15.16:1 //
yadā ṣoḍaśagrāsā vā dvātriṃśadgrāsā vā catuḥṣaṣṭigrāsā jīrṇā jāraṇamāpannā bhavanti tadā rasendraḥ sūtaḥ lohaṃ dhātusaṃjñakaṃ vidhyati vedhaṃ karoti kutaḥ dhūmāvalokanataḥ dhūmasya yadavalokanaṃ darśanaṃ // GRhtCM_15.16:2 //
START GRht 16.1
<sāraṇa:: motivation>
iti rakto'pi rasendro jāritabījo'pi sāraṇārahitaḥ /
vyāpī na bhavati dehe loheṣvapyathavāpi hi ṣaṇḍhatāṃ yāti

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
mano manīṣāyatam āyatātmanā samācaretkarma paropakārī /
arcīva śobhāṃ labhate parātparāṃ parāpavādādapi saṃnivṛttaḥ // GRhtCM_16.1:1 //
sūte satailayantrasthe svarṇādikṣepaṇaṃ ca yat /
vedhādhikyakaraṃ lohe sāraṇaṃ tatprakīrtitam /
iti paribhāṣā // GRhtCM_16.1:2 //
sāraṇamutkṛṣṭaṃ matvā stuvannāha itītyādi // GRhtCM_16.1:3 //
iti pūrvoktena vidhānena rakto'pi rāgavānapi rasendraḥ sūtaḥ jaritabījo'pi jāritāni bījāni yasminniti sāraṇarahitaḥ sāraṇā vakṣyamāṇasaṃskārastena varjitaḥ vyāpī na bhavati dehe lohe ca vyāpako na syāt hi niścitaṃ athavāpi sāraṇārahito rasendraḥ ṣaṇḍhatāṃ yāti nirvīryatvam āpnoti // GRhtCM_16.1:4 //
START GRht 16.2-5
<sāraṇātaila>
maṇḍūkamatsyakacchapameṣajalaukāhisūkarādīnām /
saṃyojyaikasya vasāṃ tataḥ pacetsāraṇātailam

jyotiṣmatīvibhītakakarañjakaṭutumbītailamekasmāt /
dviguṇitaraktakaṣāyaṃ kṣīreṇa caturguṇena pacet

<raktavarga>
dāḍimapalāśabandhukakusumarajanībhir aruṇasahitābhiśca /
mañjiṣṭhālākṣārasacandanasahito'pi raktavargo'yam

vidrumabhūnāgamalaṃ viṇmakṣikādhvāṅkṣaśalabhānāṃ ca /
karṇamalaṃ mahiṣīṇāṃ krameṇa kalkaṃ kalāṃśena

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
sāraṇāya vasātailamāha maṇḍūketyādi // GRhtCM_16.2-5:1 //
maṇḍūko bhekaḥ matsyo jalacaraviśeṣaḥ kacchapaḥ kamaṭhaḥ pratītaḥ jalaukāḥ pratītāḥ ahiḥ sarpaḥ sūkaro varāhaḥ ādiśabdād gomahiṣagajoṣṭrakharanarakarkaṭaśiśumārā api grāhyāḥ // GRhtCM_16.2-5:2 //
atha teṣāṃ madhye ekaikasya pṛthaktvena vasāṃ saṃyojya sāraṇaṃ tailaṃ sāraṇameva tailaṃ tatpacediti vahninā iti śeṣaḥ // GRhtCM_16.2-5:3 //
sāraṇatailaviśeṣamāha jyotiṣmatītyādi // GRhtCM_16.2-5:4 //
jyotiṣmatīvibhītakakarañjakaṭutumbītailaṃ jyotiṣmatī kaṅguṇī vibhītakaḥ kalidrumaḥ karañjaḥ pratītaḥ kaṭutumbī kaṭukā yā tumbī etāsāṃ tailaṃ ekaṃ ato dviguṇito yo raktakaṣāyaḥ raktagaṇasya kvāthaḥ taṃ niyojya pūrvasaṃbandhāt // GRhtCM_16.2-5:5 //
kena saha caturguṇavasayā tathā tailataḥ caturguṇitena dugdhena saha pacet pākaṃ kuryāditi // GRhtCM_16.2-5:6 //
sāraṇatailavidhānāya raktavargamāha dāḍimetyādi // GRhtCM_16.2-5:7 //
dāḍimaṃ pratītaṃ palāśo brahmavṛkṣaḥ bandhūkapuṣpaṃ madhyāhnavikāśikusumaṃ rajanī haridrā etābhiḥ aruṇasahitābhiḥ aruṇaṃ āraktaṃ yaddravyaṃ kārpāsakusumādikaṃ tatsahitābhiḥ // GRhtCM_16.2-5:8 //
kiṃviśiṣṭo'yaṃ raktavargaḥ mañjiṣṭhālākṣārasacandanasahitaḥ mañjiṣṭhā pratītā lākṣārasaḥ alaktakaḥ candanaṃ raktacandanam // GRhtCM_16.2-5:9 //
sāraṇataile kalkamāha vidrumetyādi // GRhtCM_16.2-5:10 //
vidrumaṃ latāmaṇir bhūnāgamalaṃ gaṇḍūpadapurīṣaṃ makṣikādhvāṅkṣaśalabhānāṃ makṣikā jīvaviśeṣaḥ dhvāṅkṣāḥ kākāḥ śalabhaḥ pataṅgaḥ iti haimaḥ teṣāṃ viṭ śakṛt punarmahiṣīṇāṃ karṇamalaṃ krameṇa kalāṃśena ṣoḍaśāṃśena kalkaṃ prativāpaṃ dattvā pūrvatailamuttārayet // GRhtCM_16.2-5:11 //
START GRht 16.6-8
<sāraṇa>
paṭagālitaṃ gṛhītvā sūtaṃ sampūrṇadīrghamūṣāyām /
tadanu khalu taptataile pradrāvya samaṃ kṣiped bījam

mūṣāvaktraṃ sthagayel latādvayaprotavitatanaddhena /
tailārdrapaṭena tato bījaṃ prakṣipya samakālam

piśitānuguṇaṃ bījaiḥ sāraṇavidhinā niyojitaḥ sūtaḥ /
akṣīyamāṇo milati ca bījair baddho bhavatyeva

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
siddhatailakṛtyamāha paṭetyādi // GRhtCM_16.6-8:1 //
tatsiddhatailaṃ paṭagālitaṃ vastrapūtaṃ gṛhītvā tadanu tatpaścāt // GRhtCM_16.6-8:2 //
sampūrṇadīrghamūṣāyāṃ gostanākārāyāṃ taptataile koṣṇasāraṇataile sūtaṃ kṣipet // GRhtCM_16.6-8:3 //
kiṃ kṛtvā bījaṃ samaṃ samabhāgaṃ rasatulyaṃ yadbhāvyaṃ mahābījaṃ tat bhāvitaṃ kṛtvetyarthaḥ // GRhtCM_16.6-8:4 //
sāraṇayantrasya vidhānamāha mūṣetyādi /
samakālam ekakālaṃ yathā syāttathā bījaṃ mūṣāntarnikṣipya tato'nantaraṃ mūṣāvaktraṃ sthagayet ācchādayet // GRhtCM_16.6-8:5 //
kena tailārdrapaṭena sāraṇatailārdravastreṇa // GRhtCM_16.6-8:6 //
kiṃviśiṣṭena latādvayena vastracīradvayena protaṃ ca tadvitataṃ vistīrṇaṃ ca tat naddhaṃ baddhaṃ tena // GRhtCM_16.6-8:7 //
akṣīyamāṇo milati na kṣīyata ityarthaḥ // GRhtCM_16.6-8:8 //
sūte milati baddho jñeyaḥ bījaiḥ saha milito baddho bhavatītyarthaḥ // GRhtCM_16.6-8:9 //
pītādivarṇakathanenāpi kartuṃ sūcitam // GRhtCM_16.6-8:10 //
START GRht 16.9
<mercury:: pratisāraṇa>
tadvadgabhīramūṣe sāraṇatailārdrameva rasarājam /
sūtāddviguṇaṃ kanakaṃ dattvā pratisārayettadanu

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
sūtabījasāraṇānantaraṃ kanakasāraṇamāha tadvadityādi // GRhtCM_16.9:1 //
tadvat pūrvavidhānena gabhīramūṣe dīrghamūṣāyāṃ sāraṇatailārdraṃ sāraṇatailāplutaṃ eva niścayena rasarājaṃ kuryāditi śeṣaḥ // GRhtCM_16.9:2 //
tadanu tatpaścātsūtāddviguṇaṃ yatkanakaṃ hema tadatra dattvā pratisārayetsāraṇaṃ kuryātpūrvavat // GRhtCM_16.9:3 //
START GRht 16.10
<mercury:: anusāraṇa>
bījena triguṇena tu sūtakamanusārayetprakāśastham /
vidhyantaramāha bījenetyādi // GRhtCM_16.9:1 //
prakāśasthaṃ prakāśamūṣāgataṃ sūtaṃ triguṇena bījena anusārayet pratisārayet // GRhtCM_16.9:2 //
START GRht 16.10
īṣannāgaṃ deyaṃ trividhāyāṃ sāraṇāyāṃ tu

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
kiṃ kṛtvā īṣadalpaṃ nāgaṃ dattvā trividhāyāṃ sāraṇāyāmevaṃ vidheyam iti // GRhtCM_16.10:1 //
START GRht 16.11-12
<sāraṇāyantra>
kṛtvā mūṣāṃ dīrghāṃ bandhitatribhāgapraṇālikāṃ tāṃ ca /
tasyāgre prakaṭamūṣā sacchidrā sudṛḍhamṛttikāliptā

tasminprakṣipya rasaṃ sāraṇatailānvitaṃ tapte /
pradrāvya tulyakanakaṃ kṣipte'smin milati rasarājaḥ

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
sāraṇayantramāha kṛtvetyādi // GRhtCM_16.11-12:1 //
prathamaṃ dīrghāṃ mūṣāṃ kṛtvā ca punaḥ tāṃ bandhitatribhāgapraṇālikāṃ bandhitā tribhāge praṇālikā yasyāḥ sā tāṃ ca kṛtvā tasyāgre yantrasyāgre praṇālikāyāṃ mūṣāntarityarthaḥ // GRhtCM_16.11-12:2 //
sudṛḍhamṛttikāliptā sacchidrā randhrasahitā prakaṭamūṣā prakāśamūṣā kāryeti yantram // GRhtCM_16.11-12:3 //
tasminyantre sāraṇatailānvitaṃ rasaṃ prakṣipya tato'nantaraṃ tulyaṃ kanakaṃ pradrāvya gālayitvā tasminneva tapte yantre kṣipte sati raso milati ekatāṃ yāti // GRhtCM_16.11-12:4 //
START GRht 16.13-16
<sāraṇāyantra>
kṛtvā nalikāṃ dīrghāṃ ṣaḍaṃgulāṃ dhūrtakusumasaṃkāśām /
mūṣāpyadho vilagnā kartavyā vai mṛdā lepyā

aparā sūkṣmā nalikā kāryā saptāṃgulā sudṛḍhā /
madhye praviśati ca yathā tadvatkāryā ca dṛḍhamukhā

tasminsūtaḥ kṣiptaḥ sāraṇatailānvito madanaruddhamukhaḥ /
tadanu bṛhattamayā hema pradrāvya hemakoṣṭhikayā

tasminmadhye kṣiptvā nalikāgramadhomukhīṃ kuryāt /
antarūrdhvaṃ bhārākrāntāṃ sarati raso nātra saṃdehaḥ

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
anyadyantramāha kṛtvetyādi // GRhtCM_16.13-16:1 //
pūrvavaddīrghāṃ dhūrtakusumasaṃkāśāṃ dhattūrapuṣpasaṃkāśāṃ pūrvayantranalikāyāḥ sthāne evaṃvidhāṃ ṣaḍaṅgulāṃ nalikāṃ kuryād iti vyaktiḥ // GRhtCM_16.13-16:2 //
mūṣāpi adho vilagnā nalikāyāstalabhāge mūṣā vilagnā saṃlagnā kāryā // GRhtCM_16.13-16:3 //
sā ca mṛdā mṛtsnayā lepyā // GRhtCM_16.13-16:4 //
punarapi aparā sūkṣmā nālikā saptāṅgulā saptāṅgulaparimāṇā sudṛḍhā manoharakaṭhinā kāryā yathā madhye ṣaḍaṅgulanālikāntaḥ praviśati tadvattathā kāryā // GRhtCM_16.13-16:5 //
kiṃbhūtā dṛḍhamukhā dṛḍhaṃ mukhaṃ yasyāḥ sā evaṃrūpā tasmin saṃsiddhe yantre sāraṇatailānvitaḥ sūtaḥ kṣiptaḥ san madanaruddhamukhaḥ kāryaḥ madanena sikthakena ruddhaṃ mudritaṃ mukhaṃ yasya saḥ // GRhtCM_16.13-16:6 //
tadanu tatpaścāt hemakoṣṭhikayā hemno yā koṣṭhī eva koṣṭhikā tayā hema svarṇaṃ pradrāvya drāvayitvā tatra kṣipet ityadhyāhāryam // GRhtCM_16.13-16:7 //
tasminyantre madhye'ntaḥ nalikāgraṃ nalikāyāḥ saptāṅgulāyā agrabhāgaṃ kṣiptvā adhomukhīṃ kuryāt punarūrdhvaṃ bhārākrāntāṃ kuryāt // GRhtCM_16.13-16:8 //
iti kṛte sati rasaḥ sarati hemnā milati na saṃdehaḥ niyatamityarthaḥ // GRhtCM_16.13-16:9 //
START GRht 16.17-18
<sāraṇāyantra>
kṛtvāṣṭāṃgulamūṣāṃ dhūrtakusumopamāṃ dṛḍhāṃ ślakṣṇām /
aparā madhyagatāpi ca sacchidrā ca saptāṃgulā kāryā

niruddhatāṃ ca kṛtvā sūtaṃ prakṣipya tailasaṃyuktam /
nirdhūmaṃ karṣāgnau sthāpya mūṣāṃ susaṃdhitāṃ kṛtvā

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
anyadyantravidhānamāha kṛtvetyādi // GRhtCM_16.17-18:1 //
aṣṭāṅgulamūṣāṃ aṣṭāṅgulaparimāṇadīrghāṃ dhūrtakusumopamāṃ kanakapuṣpasadṛśāṃ dṛḍhāṃ kaṭhināṃ ślakṣṇāṃ masṛṇāṃ evaṃvidhāṃ mūṣāṃ kṛtvā aparā dvitīyā saptāṅgulā saptāṅgulaparimāṇadīrghā sacchidrā randhrayuktā sā madhyagatā antaḥpraviṣṭā kāryā apītyavaśyaṃ iti mūṣādvayayantraṃ siddham // GRhtCM_16.17-18:2 //
taccāha pūrvoktāyāmantaḥpraviṣṭāyāṃ saptāṅgulāyāṃ sūtaṃ tailasaṃyuktaṃ sāraṇatailasahitaṃ prakṣipya niruddhatāṃ ca kṛtvā nirdhūmaṃ yathā syāt tathā karṣāgnau mūṣāṃ sthāpya punaḥ kiṃ kṛtvā susaṃdhitāṃ sandhimudritāṃ kṛtvā pūrvavatsārayedityarthaḥ // GRhtCM_16.17-18:3 //
START GRht 16.19-21
<sāraṇāyantra>
vitastimātranalikāpi kāryā sudṛḍhe tadagrato mūṣe /
uttānaikā kāryā niśchidrā chidramudritā ca tanau

dattvā sūtaṃ pūrvaṃ sāraṇatailānvitaṃ nidhāpya bhuvi /
uttānāyāṃ mūṣāyāṃ tasyāṃ bījaṃ samāvṛtya

svacchaṃ jñātvā ca tatastadbījaṃ chidrasaṃsthitaṃ kuryāt /
bījaṃ sūtasyopari nipatati badhnātyasaṃdeham

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
anyayantravidhānamāha mūṣe kārye // GRhtCM_16.19-21:1 //
kiṃviśiṣṭe tadagrato vitastimātranalike vitastiparimāṇe nalike yayoste evaṃvidhe sudṛḍhe ubhe kārye ityabhiprāyaḥ // GRhtCM_16.19-21:2 //
tayormadhye ekā mūṣā uttānā kāryā aparā nimneti bhāvaḥ // GRhtCM_16.19-21:3 //
uttānā kiṃviśiṣṭā niśchidrā nirvraṇā chidramudritā chidraṃ mudritaṃ yasyāṃ tanau mūṣāśarīre iti // GRhtCM_16.19-21:4 //
taccāha pūrvaṃ prathamaṃ sūtaṃ yantre pūrvokte sāraṇatailānvitaṃ dattvā bhuvi nidhāpya tasyāṃ uktāyāṃ uttānāyāṃ mūṣāyāṃ bījaṃ mahābījaṃ samāvṛtya dravīkṛtya dattvetyarthaḥ // GRhtCM_16.19-21:5 //
tato'nantaraṃ bījaṃ svacchamamalaṃ dravarūpaṃ jñātvā chidrasaṃsthitaṃ kuryāt chidrāntaḥ kṣipedityabhiprāyaḥ chidrāntaḥkṣepaṇāt bījaṃ rasasyopari patati sati sūtaṃ asaṃdehaṃ yathā syāttathā badhnāti bīje chidrāntaḥkṣepaṇānantaraṃ chidramacchidraṃ syādityarthaḥ // GRhtCM_16.19-21:6 //
START GRht 16.22-23
<sāraṇā (6)>
sā ca prakāśamūṣā nyubjā kāryārdhāṅgulasaṃniviṣṭā /
nalikā kāryā vidhinā ūrdhve sūtastvadho bījam

mūṣāṃ nirudhya vidhinā dhmātā koṣṭhe drutaṃ bījam /
jñātvā parivartya tato nibadhnāti sūtarājaṃ ca

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
setyādi // GRhtCM_16.22-23:1 //
punaḥ sā vitastimātranalikā prakāśamūṣā ardhāṅgulasuniviṣṭā mūṣāntaḥ praviṣṭā nyubjā adhomukhī kāryā tasyāḥ prakāśamūṣāyāḥ nalikā praṇālikā vidhinā śāstravārtikasaṃpradāyena kāryā yathordhve sūto bhavedadho bījamityarthaḥ mūṣām ityādi // GRhtCM_16.22-23:2 //
mūṣāṃ nirudhya randhraṃ dūrīkṛtya vidhinā koṣṭhe koṣṭhīyantre sā mūṣā dhmātā kāryā drutaṃ dravarūpaṃ kṛtaṃ bījaṃ jñātvā parivartya ca mūṣāyāṃ bījasya parivartanaṃ kṛtvā tato bījaṃ sūtarājaṃ badhnātīti // GRhtCM_16.22-23:3 //
START GRht 16.24
<sāraṇā:: with ḍamaruyantra>
athavā ḍamarukayantre sāraṇavidhinā niyojitaḥ sūtaḥ /
sarati rasendro vidhinā jñātvā tatkarmakauśalyam

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
athānyadyantram āha athavetyādi // GRhtCM_16.24:1 //
vidhinā sāraṇavidhānena ḍamarukayantre uktalakṣaṇapātanakaraṇocite yantre sūto niyojitaḥ san sarati bījena milati // GRhtCM_16.24:2 //
START GRht 16.25
<jāraṇā after sāraṇā => vedha potency>
tatsāritaṃ rasendraṃ grāsavidhānena jārayettadanu /
punarapi sāritasūto vidhyati koṭyaṃśataḥ śulbam

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
kiṃ kṛtvā rasendro niyojitaḥ jñātvā tatkarmakauśalyaṃ rasendrakarmaprāvīṇyaṃ jñātveti // GRhtCM_16.25:1 //
START GRht 16.26
<sāraṇā:: with krāmaṇāvasā>
krāmaṇavasādiyogādvidhinā sūtaḥ saratyeva /
capalatvātilaghutvādbījaṃ yato'tha vipluṣaḥ kāryaḥ

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
pūrvoktaṃ dṛḍhīkartumāha krāmaṇetyādi // GRhtCM_16.26:1 //
sūto vidhinoktavidhānena krāmaṇocitā yā vasā maṇḍūkādīnāṃ tā eva ādayo yeṣāṃ teṣāṃ yogātsarati sāraṇā syāt punarbījayuto'pi sūtaḥ capalatvātilaghutvāt capalatvaṃ cañcalatvaṃ ca atilaghutvaṃ ca tasmāddhetoḥ avipluṣaḥ sthiraḥ kāryaḥ // GRhtCM_16.26:2 //
START GRht 16.27
<sāraṇa, krāmaṇa:: with lead etc.>
sarati sukhena ca sūto dahati mukhaṃ naiva hastapādādi /
kramati rasaḥ phaṇiyogānmākṣikayutahemagairikayā

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
pūrvoktaguṇānāha saratītyādi // GRhtCM_16.27:1 //
pūrvavidhānā sūtaḥ sarati sāritaḥ sūto mukhaṃ na dahati hastapādādi ca aṅgavibhāgaṃ naiva dahati // GRhtCM_16.27:2 //
punaḥ phaṇiyogāt nāgasaṃyogataḥ mākṣikayutahemagairikayā saha tāpyamilitasvarṇagairikayā sārdhaṃ krāmati // GRhtCM_16.27:3 //
START GRht 16.28
<druti, sāraṇā>
mākṣīkasattvayogātphaṇiyogānnāgavad dravati śīghram /
dravati ca kanake sūtaḥ saṃsāryate vidhinā

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
sukhena sāraṇavidhānamāha mākṣiketyādi // GRhtCM_16.28:1 //
kanakaṃ hema mākṣikasattvayogāt phaṇisaṃyogānnāgasaṃyogācca śīghraṃ dravati kanake dravati sati vidhinā sāraṇatailādinā saṃsāryate sāraṇā kriyata iti // GRhtCM_16.28:2 //
START GRht 16.29
<mercury:: preparation for vedha>
tasmād dravyavidhāyī sūto bījena sārito laghunā /
samasāritaḥ subaddho mūṣāyāṃ syātsamāvartaḥ

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
sāraṇayā pāradaguṇānāha tasmādityādi // GRhtCM_16.29:1 //
tasmāddhetoḥ sūto dravyavidhāyī syāt iti śeṣaḥ dravyakartetyartha // GRhtCM_16.29:2 //
alaghunā bījena analpaparimāṇena mahābījena sāritaḥ san samasāritaḥ san baddho bhavet ityadhyāhāraḥ // GRhtCM_16.29:3 //
mūṣāyāṃ samāvarto dravaṇaṃ syāt vahnidhamanāt iti śeṣaḥ // GRhtCM_16.29:4 //
START GRht 16.30
<(prati-, anu-)sāraṇā>
sāritavartitasūtaḥ samānabījena milati yaḥ sāryaḥ /
dviguṇena pratisāryaḥ sa cānusāryaśca triguṇena

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
sāraṇakramamāha sarityādi // GRhtCM_16.30:1 //
sāritavartitasūtaḥ sāritaścāsau vartitaś ceti vigrahaḥ // GRhtCM_16.30:2 //
yaḥ samānabījena tulyamahābījena milati sa sāryaḥ yo dviguṇena milati saḥ pratisāryaḥ yaśca triguṇena so'nusārya iti sāraṇākramo darśitaḥ // GRhtCM_16.30:3 //
START GRht 16.31
<sāraṇa <=> vedha potency>
śatavedhī sāryaḥ pratisāritaḥ syātsahasravedhī ca /
anusārito'yutena ca vidhināpi balābalaṃ jñātvā

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
sāraṇakramasya guṇānāha śatetyādi // GRhtCM_16.31:1 //
yaḥ sāryaḥ samasāritaḥ sa śatavedhī syād ityabhiprāyaḥ // GRhtCM_16.31:2 //
punaḥ pratisāritaḥ dviguṇabījena sārito yaḥ sūtaḥ sa sahasravedhī syāt // GRhtCM_16.31:3 //
ca punaḥ anusāritaḥ triguṇabījena sāritaḥ sa ayutena ayutavedhī syāditi vyaktiḥ // GRhtCM_16.31:4 //
vidhinā ityuktavidhānena // GRhtCM_16.31:5 //
balābalaṃ jñātvā nyūnādhikyaṃ matvā vidhinā yukta iti śeṣaḥ // GRhtCM_16.31:6 //
START GRht 16.32
anusāritena tu samaḥ svacchaḥ sūtaḥ sāritastadanu /
sa bhavati lakṣavedhī pratisāritaḥ prayutavedhī ca

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
sāritapratisāritādanusāritasya viśeṣamāha anvityādi // GRhtCM_16.32:1 //
tu punaḥ svacchaḥ pradhānasaṃskāraiḥ saṃskṛtaḥ sūtaḥ anusāritena samaḥ triguṇabījena sārito'nusāritastena tulyo yadi syātsa ca lakṣavedhī syāt // GRhtCM_16.32:2 //
evaṃ pratisāritaḥ sūtaḥ samena sārito 'yutavedhī syāt // GRhtCM_16.32:3 //
evaṃ svecchātisvacchavṛddhau vedhasyāpi vṛddhiḥ syāditi rahasyam // GRhtCM_16.32:4 //
START GRht 16.33
koṭiṃ vidhyati sūto'pyanusāritaḥ sarati bījena /
pratisārito'nusārito daśakoṭiṃ vidhyate sūtaḥ

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
tathottarasattvena guṇādhikyamāha koṭimityādi // GRhtCM_16.33:1 //
sūte sarito bījena grāsanyāyaṃ vihāya samena bījenānusārito yaḥ sa koṭisaṃkhyāṃ dhātūnāmiti śeṣaḥ sūto vidhyati // GRhtCM_16.33:2 //
yathoktasārite sūte daśaguṇavṛddhiḥ sarvatraiveti veditavyam // GRhtCM_16.33:3 //
START GRht 16.34
pratisāritastathābjaṃ tvanusāritaḥ kharvavedhī ca /
evaṃ sāraṇayogātkurute vedhaṃ yathepsitaṃ vidhinā

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
viśeṣamāha pratītyādi // GRhtCM_16.34:1 //
pratisāritaḥ sūto dviguṇabījena vāraikena sārito rasaḥ abjasaṃkhyāṃ vidhyati // GRhtCM_16.34:2 //
tu punar anusāritaḥ triguṇena bījena vāraikena sāritaḥ sūtaḥ kharvavedhī syāt kharvasaṃkhyāke dravyasaṃbandhaṃ karotītyabhiprāyaḥ // GRhtCM_16.34:3 //
evamuktaprakāreṇa vidhinā śāstrajñavārtikasaṃpradāyena sāraṇayogāt yathepsitaṃ vedhaṃ kurute yathāvāñchitam ityarthaḥ // GRhtCM_16.34:4 //
START GRht 16.35
anusāritena sārito vidhyati śulbaṃ nikharvasaṃkhyākam /
pratisāritastu vidhyati padmaṃ svanusāritaḥ śaṅkham

*Comm. Mugdhāvabodhinī:
punarviśeṣamāha anvityādi // GRhtCM_16.35:1 //
anusāritena triguṇaprathamagrāsanyāyena bījena sāritaḥ sūto nikharvasaṃkhyākaṃ śulbaṃ vidhyati tu punaḥ pratisāritaḥ ṣaḍguṇaprathamagrāsanyāyena sāritaḥ sūtaḥ padmasaṃkhyākaṃ vidhyati // GRhtCM_16.35:2 //
punar anusārito navaguṇagrāsanyāyena bījena sāritaḥ sūtaḥ śaṅkhasaṃkhyāṃ vidhyatīti // GRhtCM_16.35:3 //
START GRht 16.36
<lead (?):: vedha (?)>
vidhyed dviguṇaṃ dravyaṃ nāgaṃ dattvānuvāhayecchanakaiḥ /
tāvadyāvatkanakaṃ divyaṃ pronmīlayetsakalam