Rasahṛdayatantra with Caturbhujamiśra's Mugdhāvabodhinī (with commentary) · Chapter 12
*Comm. Mugdhāvabodhinī:
nirvāhaṇavidhānamāha chāgetyādi // GRhtCM_11.13:1 //
evaṃvidhāṃ mūṣāṃ kṛtvā dhātunirvāhaṇaṃ kuryāt iti śeṣaḥ // GRhtCM_11.13:2 //
kiṃbhūtāṃ chāgāsthibhasmanirmitamūṣāmiti chāgo bastastasyāsthīni tadbhasmanā nirmitā kṛtā yā mūṣā tām // GRhtCM_11.13:3 //
punaḥ kiṃbhūtāṃ mallakākārāṃ gostanasadṛśīm // GRhtCM_11.13:4 //
punaḥ kiṃviśiṣṭāṃ ghanarandhrāṃ nibiḍachidrām // GRhtCM_11.13:5 //
punaḥ ṭaṅkaṇaviṣaguñjākṛtalepāṃ ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyaṃ viṣaṃ saktukaṃ guñjā raktikā tābhiḥ kṛto lepo yasyāṃ sā tām // GRhtCM_11.13:6 //
evaṃbhūtā mūṣā dalayoge patramelane kāryetyarthaḥ // GRhtCM_11.13:7 //
START GRht 12.1
atha dvandvamelanamabhidhāsyate /
<Motivation für dvandvamelana>
yāvan nāṅgāṅgatayā na milanti lohāni sarvasattveṣu /
tāvatsarvāṅgaṃ na ca carati raso dvandvayogena
*Comm. Mugdhāvabodhinī:
vācāṃ vilāsena sudhānukārī nu jagatkaroti /
kiṃcitsvayaṃ yatpuruṣatvameva sudhādvijihvāśritam ityadoṣaḥ // GRhtCM_12.1:1 //
atha dvandvayogaprakāramāha yāvadityādi // GRhtCM_12.1:2 //
yāvadityavadhau // GRhtCM_12.1:3 //
lohāni hemādīni nāgāṅgatayā bhujaṅgaśarīratayā na milanti sugamatvena ekaśarīratāṃ nāpnuvanti // GRhtCM_12.1:4 //
keṣu sarvasattveṣu abhrādīnāṃ sāreṣu sattvasya kāṭhinyādvinopāyaṃ naikatāṃ yānti lohāni // GRhtCM_12.1:5 //
atastāvadrasaḥ sarvāṅgaṃ na carati // GRhtCM_12.1:6 //
kena kṛtvā satveṣu lohāni milanti dvandvayogena daradādinā vā guḍapuraṭaṅkaṇādineti // GRhtCM_12.1:7 //
START GRht 12.2
<metals:: preparation for dv.~>
mākṣīkarasakasasyakadaradānyatamena vāpitaṃ loham /
saṃtyajati nibiḍabhāvaṃ satve saṃmilati sudhmātam
*Comm. Mugdhāvabodhinī:
sattvamelanavidhānam āha mākṣiketyādi // GRhtCM_12.2:1 //
lohaṃ svarṇādi // GRhtCM_12.2:2 //
mākṣikaṃ tāpyaṃ rasakaṃ kharparikaṃ sasyakaṃ capalā daradaṃ hiṅgulaṃ etena catuṣkeṇa vā ebhyo 'nyatamenoktarasoparasena vāpitaṃ sudhmātaṃ śobhanayuktyā dhmātaṃ ca sat niviḍabhāvaṃ saṃtyajati sattve saṃmilati ca // GRhtCM_12.2:3 //
START GRht 12.3
<dvandvamelāpaka:: preparation>
guḍapuraṭaṅkaṇalākṣāsarjarasair dhātakīsamāyuktaiḥ /
strīstanyena tu piṣṭaiḥ rasāyane dvaṃdvitaṃ yojyam
*Comm. Mugdhāvabodhinī:
vidhyantaramāha guḍetyādi // GRhtCM_12.3:1 //
idaṃ dvaṃdvitaṃ dvaṃdvīkṛtaṃ lohaṃ sattvena militaṃ rasāyane jarāvyādhināśane yojyam // GRhtCM_12.3:2 //
kairdvandvamelāpakaiḥ kṛtvā dvaṃdvitamityāha guḍetyādi // GRhtCM_12.3:3 //
guḍaḥ pratītaḥ puro gugguluḥ ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyaṃ lākṣā jatu sarjaraso rālā etaiḥ dhātakīsamāyuktaiḥ dhātakī pratītā tatsamāyuktaiḥ punaḥ strīstanyena nārīdugdhena piṣṭairmarditaiḥ etairdvandvamelāpakaiḥ kṛtvā // GRhtCM_12.3:4 //
START GRht 12.4
<dvandvamelāpaka>
ūrṇāṭaṅkaṇagirijatukarṇākṣimalendragopakarkaṭakaiḥ /
nārīpayasā piṣṭaiḥ sarve dvandveṣu hi milanti
*Comm. Mugdhāvabodhinī:
sarve dvandveṣu satvaṃ prati dvandveṣu milanti ekībhavanti lohāni iti śeṣaḥ // GRhtCM_12.4:1 //
etaiḥ kaiḥ ūrṇādibhiḥ // GRhtCM_12.4:2 //
ūrṇā pratītā ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyaṃ girijatu śilājatu karṇākṣimalaṃ manuṣyasya indragopako jīvaviśeṣaḥ karkaṭakaścakulīraḥ syātkulīraḥ karkaṭakaḥ ityamaraḥ etaiḥ // GRhtCM_12.4:3 //
kiṃviśiṣṭaiḥ nārīpayasā strīdugdhena piṣṭaiḥ kalkitaiḥ trayo'pi dvandvamelāpakayogā iti // GRhtCM_12.4:4 //
START GRht 12.5
<dva.~ of rasavaikrānta and gold => bandhana of mercury>
rasavaikrāntakamevaṃ milati dvandvānvitaṃ samaṃ hemnā /
nirvyūḍhaṃ tatsatvaṃ tena raso bandhamupayāti
*Comm. Mugdhāvabodhinī:
vidhyantaramāha rasetyādi // GRhtCM_12.5:1 //
evamuktavidhānena rasavaikrāntakaṃ dvandvānvitaṃ svakīyadvandvasahitaṃ milati pṛthagbhāvaṃ tyajati // GRhtCM_12.5:2 //
kena samaṃ hemnā saha // GRhtCM_12.5:3 //
tadrasavaikrāntasattvaṃ hemnā saha nirvyūḍhaṃ kuryāt tena rasavaikrāntasattvahemayogena raso bandhamupayāti baddho bhavatīti // GRhtCM_12.5:4 //
START GRht 12.6
<dvandvamelāpaka>
śastaṃ sarvadvandve girijatulelītakendragopādyaiḥ /
mahiṣīkarṇamalādyaiḥ syādbījaṃ ṭaṅkaṇālaviṣaiḥ
*Comm. Mugdhāvabodhinī:
atha viśeṣavidhyantaramāha śastamityādi // GRhtCM_12.6:1 //
evaṃvidhaṃ bījaṃ śastaṃ kva sarvadvandve // GRhtCM_12.6:2 //
punaretaiḥ kṛtvā bījaṃ śastaṃ syāt // GRhtCM_12.6:3 //
kaiḥ girijatulelītakendragopādyaiḥ girijatu śilājatu lelītako gandhakaḥ indragopaḥ surendragopo jīvaviśeṣaḥ ete ādyā yeṣāṃ taiḥ // GRhtCM_12.6:4 //
na kevalametair mahiṣīkarṇamalādyaiśca mahiṣyāḥ karṇayormala ādyo yeṣāṃ te ādyaśabdānnāsākṣimalaṃ ca // GRhtCM_12.6:5 //
punaṣṭaṅkaṇālaviṣaiḥ ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyaṃ ālaṃ haritālaṃ viṣaṃ kandajaṃ etaiḥ piṣṭairdvandvamelāpaḥ syāditi punaḥ saṃbandhaḥ // GRhtCM_12.6:6 //
START GRht 12.7
<dvandvamelāpaka>
madhusahitairapyetaistārābhraṃ milati tāpyakanakaṃ ca /
eraṇḍatailaṭaṅkaṇakaṃkuṣṭhaśilendragopaistu
*Comm. Mugdhāvabodhinī:
vidhyantaramāha madhvityādi // GRhtCM_12.7:1 //
etaiḥ pūrvoktair yogaiḥ madhusahitaiḥ kṣaudrayutaiḥ tārābhraṃ rūpyagaganaṃ milati // GRhtCM_12.7:2 //
ca punastāpyakanakaṃ mākṣikasvarṇaṃ idaṃ dvandvaṃ ca milati // GRhtCM_12.7:3 //
na kevalaṃ pūrvoktayogair milati punaretair eraṇḍatailaṭaṅkaṇakaṅkuṣṭhaśilendragopaiśca eraṇḍatailaṃ vātārisnehaḥ ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyaṃ kaṅkuṣṭhaṃ viraṅgaṃ śilā manohvā indragopako jīvaviśeṣaḥ etaiśca madhusahitaiḥ kṛtvā dvandvaṃ milatītyavaśyam // GRhtCM_12.7:4 //
START GRht 12.8
<melāpana of mercury, gold, and abhra>
sūtena śuddhakanakaṃ niṣpiṣya samābhrayojitaṃ kṛtvā /
pādena tu pūrvoktadvandvānyatamakaṃ kalpyam
*Comm. Mugdhāvabodhinī:
tadvidhānamāha sūtenetyādi // GRhtCM_12.8:1 //
prathamaṃ sūtena rasena saha śuddhakanakaṃ niṣpiṣya saṃmardya punaḥ samābhrayojitaṃ kṛtvā samaṃ ca tadabhraṃ ca tena yojitaṃ kṛtvā paścātpādena caturthāṃśavibhāgena pūrvoktadvandvānyatamakaṃ kalpyaṃ pūrvoktadvandvam eraṇḍatailādikaṃ girijatvādikaṃ ca tebhyo 'nyatamakaṃ dvandvaṃ yojyamiti // GRhtCM_12.8:2 //
START GRht 12.9-10
<melāpana of gold and abhra>
rasoparasasya hemno dviguṇaṃ śuddhamākṣikaṃ dattvā /
svarasena kākamācyā rambhākandena mṛdnīyāt
kṛtamityetatpiṇḍaṃ hemābhraṃ milati vajramūṣāyām /
vidhyantaramāha rasetyādi // GRhtCM_12.9:1 //
rasoparasasya vaikrāntagandhakādermadhye śuddhamākṣikaṃ nirdoṣaṃ tāpyaṃ hemno dviguṇaṃ kanakāddviguṇitaṃ dattvā dviguṇamākṣikayutaṃ hema dattvetyarthaḥ // GRhtCM_12.9:2 //
etadrasoparasādikaṃ kākamācyā vāyasyāḥ svarasena mṛdnīyāt mardanaṃ kuryāt // GRhtCM_12.9:3 //
rambhākandena ca kadalīkandenāpītyarthaḥ // GRhtCM_12.9:4 //
etatpūrvauṣadhaṃ piṇḍaṃ golākāraṃ kuryāt // GRhtCM_12.9:5 //
itividhānena hemābhraṃ milati hematāpyaṃ ceti // GRhtCM_12.9:6 //
kva vajramūṣāyām // GRhtCM_12.9:7 //
tathāha /
mṛdastribhāgāḥ śaṇaladdibhāgau bhāgaśca nirdagdhatuṣopalādeḥ /
kiṭṭārdhabhāgaṃ parikhaṇḍya vajramūṣāṃ vidadhyātkhalu satvapāte /
iti // GRhtCM_12.9:8 //
START GRht 12.10
<melāpana of abhrasattva with diff. substances>
raviśaśitīkṣṇairevaṃ milanti gaganādisatvāni
*Comm. Mugdhāvabodhinī:
evam amunā vidhinā raviśaśitīkṣṇaiḥ saha ravistāmraṃ śaśī rūpyaṃ tīkṣṇaṃ lohajātiḥ etaiḥ sārdhaṃ gaganādisatvāni abhrādīnāṃ sārāṇi milantīti yugmam // GRhtCM_12.10:1 //
START GRht 12.11
<melāpana for saṅkarabījas>
saṅkarabījānāmapi vidhānamityādi gaganasatvayogena /
mākṣīkayogādanyaṃ yojyamavaśyaṃ tu sarvatra
*Comm. Mugdhāvabodhinī:
abhrasatvasyādhikāramāha saṃkaretyādi // GRhtCM_12.11:1 //
saṅkarabījānāmapi vidhānaṃ kartavyārthopadeśa iti yāvat // GRhtCM_12.11:2 //
ityādi pūrvoktaṃ tu punaḥ gaganasatvayogena abhrakasattvena sārdhaṃ mākṣīkayogād anyaṃ yojyaṃ abhrasatvena saha mākṣīkaṃ na syāditi vyaktiḥ // GRhtCM_12.11:3 //
START GRht 12.12
kāntamukhaṃ sarveṣāṃ sattvānāṃ melakaṃ prathamam /
pūrvoktakalkasahitaṃ mākṣīkamṛtanāgatālaśilam
Original text: Rasahṛdayatantra with Caturbhujamiśra's Mugdhāvabodhinī (comm.) · Edition: Delhi: Chaukhambha Orientalia, 1989 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0