Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.8
Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 8
mantharā tv abhyasūyyainām utsṛjyābharaṇaṃ ca tat /
uvācedaṃ tato vākyaṃ kopaduḥkhasamanvitā
harṣaṃ kim idam asthāne kṛtavaty asi bāliśe /
śokasāgaramadhyastham ātmānaṃ nāvabudhyase
subhagā khalu kausalyā yasyāḥ putro 'bhiṣekṣyate /
yauvarājyena mahatā śvaḥ puṣyeṇa dvijottamaiḥ
prāptāṃ sumahatīṃ prītiṃ pratītāṃ tāṃ hatadviṣam /
upasthāsyasi kausalyāṃ dāsīva tvaṃ kṛtāñjaliḥ
hṛṣṭāḥ khalu bhaviṣyanti rāmasya paramāḥ striyaḥ /
aprahṛṣṭā bhaviṣyanti snuṣās te bharatakṣaye
tāṃ dṛṣṭvā paramaprītāṃ bruvantīṃ mantharāṃ tataḥ /
rāmasyaiva guṇān devī kaikeyī praśaśaṃsa ha
dharmajño gurubhir dāntaḥ kṛtajñaḥ satyavāk śuciḥ /
rāmo rājñaḥ suto jyeṣṭho yauvarājyam ato 'rhati
bhrātḥn bhṛtyāṃś ca dīrghāyuḥ pitṛvat pālayiṣyati /
saṃtapyase kathaṃ kubje śrutvā rāmābhiṣecanam
bharataś cāpi rāmasya dhruvaṃ varṣaśatāt param /
pitṛpaitāmahaṃ rājyam avāpsyati nararṣabhaḥ
sā tvam abhyudaye prāpte vartamāne ca manthare /
bhaviṣyati ca kalyāṇe kimarthaṃ paritapyase /
kausalyāto 'tiriktaṃ ca sa tu śuśrūṣate hi mām
kaikeyyā vacanaṃ śrutvā mantharā bhṛśaduḥkhitā /
dīrgham uṣṇaṃ viniḥśvasya kaikeyīm idam abravīt
anarthadarśinī maurkhyān nātmānam avabudhyase /
śokavyasanavistīrṇe majjantī duḥkhasāgare
bhavitā rāghavo rājā rāghavasya ca yaḥ sutaḥ /
rājavaṃśāt tu bharataḥ kaikeyi parihāsyate
na hi rājñaḥ sutāḥ sarve rājye tiṣṭhanti bhāmini /
sthāpyamāneṣu sarveṣu sumahān anayo bhavet
tasmāj jyeṣṭhe hi kaikeyi rājyatantrāṇi pārthivāḥ /
sthāpayanty anavadyāṅgi guṇavatsv itareṣv api
asāv atyantanirbhagnas tava putro bhaviṣyati /
anāthavat sukhebhyaś ca rājavaṃśāc ca vatsale
sāhaṃ tvadarthe samprāptā tvaṃ tu māṃ nāvabudhyase /
sapatnivṛddhau yā me tvaṃ pradeyaṃ dātum icchasi
dhruvaṃ tu bharataṃ rāmaḥ prāpya rājyam akaṇṭakam /
deśāntaraṃ nāyayitvā lokāntaram athāpi vā
bāla eva hi mātulyaṃ bharato nāyitas tvayā /
saṃnikarṣāc ca sauhārdaṃ jāyate sthāvareṣv api
goptā hi rāmaṃ saumitrir lakṣmaṇaṃ cāpi rāghavaḥ /
aśvinor iva saubhrātraṃ tayor lokeṣu viśrutam
tasmān na lakṣmaṇe rāmaḥ pāpaṃ kiṃcit kariṣyati /
rāmas tu bharate pāpaṃ kuryād iti na saṃśayaḥ
tasmād rājagṛhād eva vanaṃ gacchatu te sutaḥ /
etaddhi rocate mahyaṃ bhṛśaṃ cāpi hitaṃ tava
evaṃ te jñātipakṣasya śreyaś caiva bhaviṣyati /
yadi ced bharato dharmāt pitryaṃ rājyam avāpsyati
sa te sukhocito bālo rāmasya sahajo ripuḥ /
samṛddhārthasya naṣṭārtho jīviṣyati kathaṃ vaśe
abhidrutam ivāraṇye siṃhena gajayūthapam /
pracchādyamānaṃ rāmeṇa bharataṃ trātum arhasi
darpān nirākṛtā pūrvaṃ tvayā saubhāgyavattayā /
rāmamātā sapatnī te kathaṃ vairaṃ na yātayet
yadā hi rāmaḥ pṛthivīm avāpsyati dhruvaṃ pranaṣṭo bharato bhaviṣyati /
ato hi saṃcintaya rājyam ātmaje parasya cādyaiva vivāsakāraṇam
Original text: Rāmāyaṇa-southern-2 · Edition: T.R. Krishnacarya: The Valmiki Ramayana - According to Southern recension, 1905 (Repr. Delhi : Sri Satguru Publications, 1982) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0