રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.8

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 8
મન્થરા ત્વ્ અભ્યસૂય્યૈનામ્ ઉત્સૃજ્યાભરણં ચ તત્ ।
ઉવાચેદં તતો વાક્યં કોપદુઃખસમન્વિતા

હર્ષં કિમ્ ઇદમ્ અસ્થાને કૃતવત્ય્ અસિ બાલિશે ।
શોકસાગરમધ્યસ્થમ્ આત્માનં નાવબુધ્યસે

સુભગા ખલુ કૌસલ્યા યસ્યાઃ પુત્રો ઽભિષેક્ષ્યતે ।
યૌવરાજ્યેન મહતા શ્વઃ પુષ્યેણ દ્વિજોત્તમૈઃ

પ્રાપ્તાં સુમહતીં પ્રીતિં પ્રતીતાં તાં હતદ્વિષમ્ ।
ઉપસ્થાસ્યસિ કૌસલ્યાં દાસીવ ત્વં કૃતાઞ્જલિઃ

હૃષ્ટાઃ ખલુ ભવિષ્યન્તિ રામસ્ય પરમાઃ સ્ત્રિયઃ ।
અપ્રહૃષ્ટા ભવિષ્યન્તિ સ્નુષાસ્ તે ભરતક્ષયે

તાં દૃષ્ટ્વા પરમપ્રીતાં બ્રુવન્તીં મન્થરાં તતઃ ।
રામસ્યૈવ ગુણાન્ દેવી કૈકેયી પ્રશશંસ હ

ધર્મજ્ઞો ગુરુભિર્ દાન્તઃ કૃતજ્ઞઃ સત્યવાક્ શુચિઃ ।
રામો રાજ્ઞઃ સુતો જ્યેષ્ઠો યૌવરાજ્યમ્ અતો ઽર્હતિ

ભ્રાત્ઃન્ ભૃત્યાંશ્ ચ દીર્ઘાયુઃ પિતૃવત્ પાલયિષ્યતિ ।
સંતપ્યસે કથં કુબ્જે શ્રુત્વા રામાભિષેચનમ્

ભરતશ્ ચાપિ રામસ્ય ધ્રુવં વર્ષશતાત્ પરમ્ ।
પિતૃપૈતામહં રાજ્યમ્ અવાપ્સ્યતિ નરર્ષભઃ

સા ત્વમ્ અભ્યુદયે પ્રાપ્તે વર્તમાને ચ મન્થરે ।
ભવિષ્યતિ ચ કલ્યાણે કિમર્થં પરિતપ્યસે ।
કૌસલ્યાતો ઽતિરિક્તં ચ સ તુ શુશ્રૂષતે હિ મામ્

કૈકેય્યા વચનં શ્રુત્વા મન્થરા ભૃશદુઃખિતા ।
દીર્ઘમ્ ઉષ્ણં વિનિઃશ્વસ્ય કૈકેયીમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

અનર્થદર્શિની મૌર્ખ્યાન્ નાત્માનમ્ અવબુધ્યસે ।
શોકવ્યસનવિસ્તીર્ણે મજ્જન્તી દુઃખસાગરે

ભવિતા રાઘવો રાજા રાઘવસ્ય ચ યઃ સુતઃ ।
રાજવંશાત્ તુ ભરતઃ કૈકેયિ પરિહાસ્યતે

ન હિ રાજ્ઞઃ સુતાઃ સર્વે રાજ્યે તિષ્ઠન્તિ ભામિનિ ।
સ્થાપ્યમાનેષુ સર્વેષુ સુમહાન્ અનયો ભવેત્

તસ્માજ્ જ્યેષ્ઠે હિ કૈકેયિ રાજ્યતન્ત્રાણિ પાર્થિવાઃ ।
સ્થાપયન્ત્ય્ અનવદ્યાઙ્ગિ ગુણવત્સ્વ્ ઇતરેષ્વ્ અપિ

અસાવ્ અત્યન્તનિર્ભગ્નસ્ તવ પુત્રો ભવિષ્યતિ ।
અનાથવત્ સુખેભ્યશ્ ચ રાજવંશાચ્ ચ વત્સલે

સાહં ત્વદર્થે સમ્પ્રાપ્તા ત્વં તુ માં નાવબુધ્યસે ।
સપત્નિવૃદ્ધૌ યા મે ત્વં પ્રદેયં દાતુમ્ ઇચ્છસિ

ધ્રુવં તુ ભરતં રામઃ પ્રાપ્ય રાજ્યમ્ અકણ્ટકમ્ ।
દેશાન્તરં નાયયિત્વા લોકાન્તરમ્ અથાપિ વા

બાલ એવ હિ માતુલ્યં ભરતો નાયિતસ્ ત્વયા ।
સંનિકર્ષાચ્ ચ સૌહાર્દં જાયતે સ્થાવરેષ્વ્ અપિ

ગોપ્તા હિ રામં સૌમિત્રિર્ લક્ષ્મણં ચાપિ રાઘવઃ ।
અશ્વિનોર્ ઇવ સૌભ્રાત્રં તયોર્ લોકેષુ વિશ્રુતમ્

તસ્માન્ ન લક્ષ્મણે રામઃ પાપં કિંચિત્ કરિષ્યતિ ।
રામસ્ તુ ભરતે પાપં કુર્યાદ્ ઇતિ ન સંશયઃ

તસ્માદ્ રાજગૃહાદ્ એવ વનં ગચ્છતુ તે સુતઃ ।
એતદ્ધિ રોચતે મહ્યં ભૃશં ચાપિ હિતં તવ

એવં તે જ્ઞાતિપક્ષસ્ય શ્રેયશ્ ચૈવ ભવિષ્યતિ ।
યદિ ચેદ્ ભરતો ધર્માત્ પિત્ર્યં રાજ્યમ્ અવાપ્સ્યતિ

સ તે સુખોચિતો બાલો રામસ્ય સહજો રિપુઃ ।
સમૃદ્ધાર્થસ્ય નષ્ટાર્થો જીવિષ્યતિ કથં વશે

અભિદ્રુતમ્ ઇવારણ્યે સિંહેન ગજયૂથપમ્ ।
પ્રચ્છાદ્યમાનં રામેણ ભરતં ત્રાતુમ્ અર્હસિ

દર્પાન્ નિરાકૃતા પૂર્વં ત્વયા સૌભાગ્યવત્તયા ।
રામમાતા સપત્ની તે કથં વૈરં ન યાતયેત્

યદા હિ રામઃ પૃથિવીમ્ અવાપ્સ્યતિ ધ્રુવં પ્રનષ્ટો ભરતો ભવિષ્યતિ ।
અતો હિ સંચિન્તય રાજ્યમ્ આત્મજે પરસ્ય ચાદ્યૈવ વિવાસકારણમ્