Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.69

2.69.1

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 69
tathaiva krośatas tasya bharatasya mahātmanaḥ /
kausalyā śabdam ājñāya sumitrām idam abravīt

2.69.2

āgataḥ krūrakāryāyāḥ kaikeyyā bharataḥ sutaḥ /
tam ahaṃ draṣṭum icchāmi bharataṃ dīrghadarśinam

2.69.3

evam uktvā sumitrāṃ sā vivarṇā malināmbarā /
pratasthe bharato yatra vepamānā vicetanā

2.69.4

sa tu rāmānujaś cāpi śatrughnasahitas tadā /
pratasthe bharato yatra kausalyāyā niveśanam

2.69.5

tataḥ śatrughnabharatau kausalyāṃ prekṣya duḥkhitau /
paryaṣvajetāṃ duḥkhārtāṃ patitāṃ naṣṭacetanām

2.69.7

bharataṃ pratyuvācedaṃ kausalyā bhṛśaduḥkhitā /
idaṃ te rājyakāmasya rājyaṃ prāptam akaṇṭakam /
samprāptaṃ bata kaikeyyā śīghraṃ krūreṇa karmaṇā // RamS_2,69.6* //
prasthāpya cīravasanaṃ putraṃ me vanavāsinam /
kaikeyī kaṃ guṇaṃ tatra paśyati krūradarśinī

2.69.8

kṣipraṃ mām api kaikeyī prasthāpayitum arhati /
hiraṇyanābho yatrāste suto me sumahāyaśāḥ

2.69.9

atha vā svayam evāhaṃ sumitrānucarā sukham /
agnihotraṃ puraskṛtya prasthāsye yatra rāghavaḥ

2.69.10

kāmaṃ vā svayam evādya tatra māṃ netum arhasi /
yatrāsau puruṣavyāghras tapyate me tapaḥ sutaḥ

2.69.11

idaṃ hi tava vistīrṇaṃ dhanadhānyasamācitam /
hastyaśvarathasampūrṇaṃ rājyaṃ niryātitaṃ tayā

2.69.12

evaṃ vilapamānāṃ tāṃ bharataḥ prāñjalis tadā /
kausalyāṃ pratyuvācedaṃ śokair bahubhir āvṛtām

2.69.13

ārye kasmād ajānantaṃ garhase mām akilbiṣam /
vipulāṃ ca mama prītiṃ sthirāṃ jānāsi rāghave

2.69.14

kṛtā śāstrānugā buddhir mā bhūt tasya kadācana /
satyasaṃdhaḥ satāṃ śreṣṭho yasyāryo 'numate gataḥ

2.69.15

praiṣyaṃ pāpīyasāṃ yātu sūryaṃ ca prati mehatu /
hantu pādena gāṃ suptāṃ yasyāryo 'numate gataḥ

2.69.16

kārayitvā mahat karma bhartā bhṛtyam anarthakam /
adharmo yo 'sya so 'syās tu yasyāryo 'numate gataḥ

2.69.17

paripālayamānasya rājño bhūtāni putravat /
tatas tu druhyatāṃ pāpaṃ yasyāryo 'numate gataḥ

2.69.18

baliṣaḍbhāgam uddhṛtya nṛpasyārakṣataḥ prajāḥ /
adharmo yo 'sya so 'syāstu yasyāryo 'numate gataḥ

2.69.19

saṃśrutya ca tapasvibhyaḥ sattre vai yajñadakṣiṇām /
tāṃ vipralapatāṃ pāpaṃ yasyāryo 'numate gataḥ

2.69.20

hastyaśvarathasambādhe yuddhe śastrasamākule /
mā sma kārṣīt satāṃ dharmaṃ yasyāryo 'numate gataḥ

2.69.21

upadiṣṭaṃ susūkṣmārthaṃ śāstraṃ yatnena dhīmatā /
sa nāśayatu duṣṭātmā yasyāryo 'numate gataḥ

2.69.22

pāyasaṃ kṛsaraṃ chāgaṃ vṛthā so 'śnātu nirghṛṇaḥ /
gurūṃś cāpy avajānātu yasyāryo 'numate gataḥ

2.69.23

putrair dāraiś ca bhṛtyaiś ca svagṛhe parivāritaḥ /
sa eko mṛṣṭam aśnātu yasyāryo 'numate gataḥ

2.69.24

rājastrībālavṛddhānāṃ vadhe yat pāpam ucyate /
bhṛtyatyāge ca yat pāpaṃ tat pāpaṃ pratipadyatām

2.69.25

ubhe saṃdhye śayānasya yat pāpaṃ parikalpyate /
tac ca pāpaṃ bhavet tasya yasyāryo 'numate gataḥ

2.69.26

yad agnidāyake pāpaṃ yat pāpaṃ gurutalpage /
mitradrohe ca yat pāpaṃ tat pāpaṃ pratipadyatām

2.69.27

devatānāṃ pitḥṇāṃ ca mātāpitros tathaiva ca /
mā sma kārṣīt sa śuśrūṣāṃ yasyāryo 'numate gataḥ

2.69.28

satāṃ lokāt satāṃ kīrtyāḥ sajjuṣṭāt karmaṇas tathā /
bhraśyatu kṣipram adyaiva yasyāryo 'numate gataḥ

2.69.29

vihīnāṃ patiputrābhyāṃ kausalyāṃ pārthivātmajaḥ /
evam āśvāsayann eva duḥkhārto nipapāta ha

2.69.30

tathā tu śapathaiḥ kaṣṭaiḥ śapamānam acetanam /
bharataṃ śokasaṃtaptaṃ kausalyā vākyam abravīt

2.69.31

mama duḥkham idaṃ putra bhūyaḥ samupajāyate /
śapathaiḥ śapamāno hi prāṇān uparuṇatsi me

2.69.32

diṣṭyā na calito dharmād ātmā te sahalakṣmaṇaḥ /
vatsa satyapratijño me satāṃ lokān avāpsyasi

2.69.33

evaṃ vilapamānasya duḥkhārtasya mahātmanaḥ /
mohāc ca śokasaṃrodhād babhūva lulitaṃ manaḥ

2.69.34

lālapyamānasya vicetanasya pranaṣṭabuddheḥ patitasya bhūmau /
muhur muhur niḥśvasataś ca dīrghaṃ sā tasya śokena jagāma rātriḥ

Original text: Rāmāyaṇa-southern-2 · Edition: T.R. Krishnacarya: The Valmiki Ramayana - According to Southern recension, 1905 (Repr. Delhi : Sri Satguru Publications, 1982) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc