Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.68

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 68
tāṃ tathā garhayitvā tu mātaraṃ bharatas tadā /
roṣeṇa mahatāviṣṭaḥ punar evābravīd vacaḥ

rājyād bhraṃśasva kaikeyi nṛśaṃse duṣṭacāriṇi /
parityaktā ca dharmeṇa mā mṛtaṃ rudatī bhava

kiṃ nu te 'dūṣayad rājā rāmo vā bhṛśadhārmikaḥ /
yayor mṛtyur vivāsaś ca tvatkṛte tulyam āgatau

bhrūṇahatyām asi prāptā kulasyāsya vināśanāt /
kaikeyi narakaṃ gaccha mā ca bhartuḥ salokatām

yat tvayā hīdṛśaṃ pāpaṃ kṛtaṃ ghoreṇa karmaṇā /
sarvalokapriyaṃ hitvā mamāpy āpāditaṃ bhayam

tvatkṛte me pitā vṛtto rāmaś cāraṇyam āśritaḥ /
ayaśo jīvaloke ca tvayāhaṃ pratipāditaḥ

mātṛrūpe mamāmitre nṛśaṃse rājyakāmuke /
na te 'ham abhibhāṣyo 'smi durvṛtte patighātini

kausalyā ca sumitrā ca yāś cānyā mama mātaraḥ /
duḥkhena mahatāviṣṭās tvāṃ prāpya kuladūṣiṇīm

na tvam aśvapateḥ kanyā dharmarājasya dhīmataḥ /
rākṣasī tatra jātāsi kulapradhvaṃsinī pituḥ

yat tvayā dhārmiko rāmo nityaṃ satyaparāyaṇaḥ /
vanaṃ prasthāpito duḥkhāt pitā ca tridivaṃ gataḥ

yatpradhānāsi tat pāpaṃ mayi pitrā vinākṛte /
bhrātṛbhyāṃ ca parityakte sarvalokasya cāpriye

kausalyāṃ dharmasaṃyuktāṃ viyuktāṃ pāpaniścaye /
kṛtvā kaṃ prāpsyase tv adya lokaṃ nirayagāminī

kiṃ nāvabudhyase krūre niyataṃ bandhusaṃśrayam /
jyeṣṭhaṃ pitṛsamaṃ rāmaṃ kausalyāyā ātmasambhavam

aṅgapratyaṅgajaḥ putro hṛdayāc cāpi jāyate /
tasmāt priyataro mātuḥ priyatvān na tu bāndhavaḥ

anyadā kila dharmajñā surabhiḥ surasaṃmatā /
vahamānau dadarśorvyāṃ putrau vigatacetasau

tāv ardhadivase śrāntau dṛṣṭvā putrau mahītale /
ruroda putraśokena bāṣpaparyākulekṣaṇā

adhastād vrajatas tasyāḥ surarājño mahātmanaḥ /
bindavaḥ patitā gātre sūkṣmāḥ surabhigandhinaḥ

tāṃ dṛṣṭvā śokasaṃtaptāṃ vajrapāṇir yaśasvinīm /
indraḥ prāñjalir udvignaḥ surarājo 'bravīd vacaḥ

bhayaṃ kaccin na cāsmāsu kutaścid vidyate mahat /
kutonimittaḥ śokas te brūhi sarvahitaiṣiṇi

evam uktā tu surabhiḥ surarājena dhīmatā /
pratyuvāca tato dhīrā vākyaṃ vākyaviśāradā

śāntaṃ pāpaṃ na vaḥ kiṃcit kutaścid amarādhipa /
ahaṃ tu magnau śocāmi svaputrau viṣame sthitau

etau dṛṣṭvā kṛṣau dīnau sūryaraśmipratāpinau /
ardyamānau balīvardau karṣakeṇa surādhipa

mama kāyāt prasūtau hi duḥkhitau bhārapīḍitau /
yau dṛṣṭvā paritapye 'haṃ nāsti putrasamaḥ priyaḥ

yasyāḥ putrasahasrāṇi sāpi śocati kāmadhuk /
kiṃ punar yā vinā rāmaṃ kausalyā vartayiṣyati

ekaputrā ca sādhvī ca vivatseyaṃ tvayā kṛtā /
tasmāt tvaṃ satataṃ duḥkhaṃ pretya ceha ca lapsyase

ahaṃ hy apacitiṃ bhrātuḥ pituś ca sakalām imām /
vardhanaṃ yaśasaś cāpi kariṣyāmi na saṃśayaḥ

ānāyayitvā tanayaṃ kausalyāyā mahādyutim /
svayam eva pravekṣyāmi vanaṃ muniniṣevitam

iti nāga ivāraṇye tomarāṅkuśacoditaḥ /
papāta bhuvi saṃkruddho niḥśvasann iva pannagaḥ

saṃraktanetraḥ śithilāmbaras tadā vidhūtasarvābharaṇaḥ paraṃtapaḥ /
babhūva bhūmau patito nṛpātmajaḥ śacīpateḥ ketur ivotsavakṣaye