Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.67

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 67
śrutvā tu pitaraṃ vṛttaṃ bhrātarau ca vivāsitau /
bharato duḥkhasaṃtapta idaṃ vacanam abravīt

kiṃ nu kāryaṃ hatasyeha mama rājyena śocataḥ /
vihīnasyātha pitrā ca bhrātrā pitṛsamena ca

duḥkhe me duḥkham akaror vraṇe kṣāram ivādadhāḥ /
rājānaṃ pretabhāvasthaṃ kṛtvā rāmaṃ ca tāpasam

kulasya tvam abhāvāya kālarātrir ivāgatā /
aṅgāram upagūhya sma pitā me nāvabuddhavān

kausalyā ca sumitrā ca putraśokābhipīḍite /
duṣkaraṃ yadi jīvetāṃ prāpya tvāṃ jananīṃ mama

nanu tv āryo 'pi dharmātmā tvayi vṛttim anuttamām /
vartate guruvṛttijño yathā mātari vartate

tathā jyeṣṭhā hi me mātā kausalyā dīrghadarśinī /
tvayi dharmaṃ samāsthāya bhaginyām iva vartate

tasyāḥ putraṃ kṛtātmānaṃ cīravalkalavāsasam /
prasthāpya vanavāsāya kathaṃ pāpe na śocasi

apāpadarśinaṃ śūraṃ kṛtātmānaṃ yaśasvinam /
pravrājya cīravasanaṃ kiṃ nu paśyasi kāraṇam

lubdhāyā vidito manye na te 'haṃ rāghavaṃ prati /
tathā hy anartho rājyārthaṃ tvayā nīto mahān ayam

ahaṃ hi puruṣavyāghrāv apaśyan rāmalakṣmaṇau /
kena śaktiprabhāvena rājyaṃ rakṣitum utsahe

taṃ hi nityaṃ mahārājo balavantaṃ mahābalaḥ /
apāśrito 'bhūd dharmātmā merur meruvanaṃ yathā

so 'haṃ katham imaṃ bhāraṃ mahādhuryasamudyatam /
damyo dhuram ivāsādya saheyaṃ kena caujasā

atha vā me bhavec chaktir yogair buddhibalena vā /
sakāmāṃ na kariṣyāmi tvām ahaṃ putragardhinīm /
nivartayiṣyāmi vanād bhrātaraṃ svajanapriyam // RamS_2,67.14* //
ity evam uktvā bharato mahātmā priyetarair vākyagaṇais tudaṃs tām /
śokāturaś cāpi nanāda bhūyaḥ siṃho yathā parvatagahvarasthaḥ