Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.65

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 65
sa prāṅmukho rājagṛhād abhiniryāya vīryavān /
hrādinīṃ dūrapārāṃ ca pratyaksrotastaraṃgiṇīm /
śatadrūm atarac chrīmān nadīm ikṣvākunandanaḥ

elādhāne nadīṃ tīrtvā prāpya cāparaparpaṭān /
śilām ākurvatīṃ tīrtvā āgneyaṃ śalyakartanam

satyasaṃdhaḥ śuciḥ śrīmān prekṣamāṇaḥ śilāvahām /
atyayāt sa mahāśailān vanaṃ caitrarathaṃ prati

veginīṃ ca kuliṅgākhyāṃ hrādinīṃ parvatāvṛtām /
yamunāṃ prāpya saṃtīrṇo balam āśvāsayat tadā

śītīkṛtya tu gātrāṇi klāntān āśvāsya vājinaḥ /
tatra snātvā ca pītvā ca prāyād ādāya codakam

rājaputro mahāraṇyam anabhīkṣṇopasevitam /
bhadro bhadreṇa yānena mārutaḥ kham ivātyayāt

toraṇaṃ dakṣiṇārdhena jambūprastham upāgamat /
varūthaṃ ca yayau ramyaṃ grāmaṃ daśarathātmajaḥ

tatra ramye vane vāsaṃ kṛtvāsau prāṅmukho yayau /
udyānam ujjihānāyāḥ priyakā yatra pādapāḥ

sālāṃs tu priyakān prāpya śīghrān āsthāya vājinaḥ /
anujñāpyātha bharato vāhinīṃ tvarito yayau

vāsaṃ kṛtvā sarvatīrthe tīrtvā cottānikāṃ nadīm /
anyā nadīś ca vividhāḥ pārvatīyais turaṃgamaiḥ

hastipṛṣṭhakam āsādya kuṭikām atyavartata /
tatāra ca naravyāghro lauhitye sa kapīvatīm /
ekasāle sthāṇumatīṃ vinate gomatīṃ nadīm // RamS_2,65.11* //
kaliṅganagare cāpi prāpya sālavanaṃ tadā /
bharataḥ kṣipram āgacchat supariśrāntavāhanaḥ

vanaṃ ca samatītyāśu śarvaryām aruṇodaye /
ayodhyāṃ manunā rājñā nirmitāṃ sa dadarśa ha

tāṃ purīṃ puruṣavyāghraḥ saptarātroṣiṭaḥ pathi /
ayodhyām agrato dṛṣṭvā rathe sārathim abravīt

eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī /
ayodhyā dṛśyate dūrāt sārathe pāṇḍumṛttikā

yajvabhir guṇasampannair brāhmaṇair vedapāragaiḥ /
bhūyiṣṭham ṛddhair ākīrṇā rājarṣivarapālitā

ayodhyāyāṃ purā śabdaḥ śrūyate tumulo mahān /
samantān naranārīṇāṃ tam adya na śṛṇomy aham

udyānāni hi sāyāhne krīḍitvoparatair naraiḥ /
samantād vipradhāvadbhiḥ prakāśante mamānyadā

tāny adyānurudantīva parityaktāni kāmibhiḥ /
araṇyabhūteva purī sārathe pratibhāti me

na hy atra yānair dṛśyante na gajair na ca vājibhiḥ /
niryānto vābhiyānto vā naramukhyā yathāpuram

aniṣṭāni ca pāpāni paśyāmi vividhāni ca /
nimittāny amanojñāni tena sīdati me manaḥ

dvāreṇa vaijayantena prāviśac chrāntavāhanaḥ /
dvāḥsthair utthāya vijayaṃ pṛṣṭas taiḥ sahito yayau

sa tv anekāgrahṛdayo dvāḥsthaṃ pratyarcya taṃ janam /
sūtam aśvapateḥ klāntam abravīt tatra rāghavaḥ

śrutā no yādṛśāḥ pūrvaṃ nṛpatīnāṃ vināśane /
ākārās tān ahaṃ sarvān iha paśyāmi sārathe

malinaṃ cāśrupūrṇākṣaṃ dīnaṃ dhyānaparaṃ kṛśam /
sastrīpuṃsaṃ ca paśyāmi janam utkaṇṭhitaṃ pure

ity evam uktvā bharataḥ sūtaṃ taṃ dīnamānasaḥ /
tāny aniṣṭāny ayodhyāyāṃ prekṣya rājagṛhaṃ yayau /
tāṃ śūnyaśṛṅgāṭakaveśmarathyāṃ rajo'ruṇadvārakapāṭayantrām

dṛṣṭvā purīm indrapurīprakāśāṃ duḥkhena sampūrṇataro babhūva /
bahūni paśyan manaso 'priyāṇi yāny anyadā nāsya pure babhūvuḥ /
avākśirā dīnamanā na hṛṣṭaḥ pitur mahātmā praviveśa veśma