રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.65

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 65
સ પ્રાઙ્મુખો રાજગૃહાદ્ અભિનિર્યાય વીર્યવાન્ ।
હ્રાદિનીં દૂરપારાં ચ પ્રત્યક્સ્રોતસ્તરંગિણીમ્ ।
શતદ્રૂમ્ અતરચ્ છ્રીમાન્ નદીમ્ ઇક્ષ્વાકુનન્દનઃ

એલાધાને નદીં તીર્ત્વા પ્રાપ્ય ચાપરપર્પટાન્ ।
શિલામ્ આકુર્વતીં તીર્ત્વા આગ્નેયં શલ્યકર્તનમ્

સત્યસંધઃ શુચિઃ શ્રીમાન્ પ્રેક્ષમાણઃ શિલાવહામ્ ।
અત્યયાત્ સ મહાશૈલાન્ વનં ચૈત્રરથં પ્રતિ

વેગિનીં ચ કુલિઙ્ગાખ્યાં હ્રાદિનીં પર્વતાવૃતામ્ ।
યમુનાં પ્રાપ્ય સંતીર્ણો બલમ્ આશ્વાસયત્ તદા

શીતીકૃત્ય તુ ગાત્રાણિ ક્લાન્તાન્ આશ્વાસ્ય વાજિનઃ ।
તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ પ્રાયાદ્ આદાય ચોદકમ્

રાજપુત્રો મહારણ્યમ્ અનભીક્ષ્ણોપસેવિતમ્ ।
ભદ્રો ભદ્રેણ યાનેન મારુતઃ ખમ્ ઇવાત્યયાત્

તોરણં દક્ષિણાર્ધેન જમ્બૂપ્રસ્થમ્ ઉપાગમત્ ।
વરૂથં ચ યયૌ રમ્યં ગ્રામં દશરથાત્મજઃ

તત્ર રમ્યે વને વાસં કૃત્વાસૌ પ્રાઙ્મુખો યયૌ ।
ઉદ્યાનમ્ ઉજ્જિહાનાયાઃ પ્રિયકા યત્ર પાદપાઃ

સાલાંસ્ તુ પ્રિયકાન્ પ્રાપ્ય શીઘ્રાન્ આસ્થાય વાજિનઃ ।
અનુજ્ઞાપ્યાથ ભરતો વાહિનીં ત્વરિતો યયૌ

વાસં કૃત્વા સર્વતીર્થે તીર્ત્વા ચોત્તાનિકાં નદીમ્ ।
અન્યા નદીશ્ ચ વિવિધાઃ પાર્વતીયૈસ્ તુરંગમૈઃ

હસ્તિપૃષ્ઠકમ્ આસાદ્ય કુટિકામ્ અત્યવર્તત ।
તતાર ચ નરવ્યાઘ્રો લૌહિત્યે સ કપીવતીમ્ ।
એકસાલે સ્થાણુમતીં વિનતે ગોમતીં નદીમ્ ॥ રમ્સ્_2,65.11* ॥
કલિઙ્ગનગરે ચાપિ પ્રાપ્ય સાલવનં તદા ।
ભરતઃ ક્ષિપ્રમ્ આગચ્છત્ સુપરિશ્રાન્તવાહનઃ

વનં ચ સમતીત્યાશુ શર્વર્યામ્ અરુણોદયે ।
અયોધ્યાં મનુના રાજ્ઞા નિર્મિતાં સ દદર્શ હ

તાં પુરીં પુરુષવ્યાઘ્રઃ સપ્તરાત્રોષિટઃ પથિ ।
અયોધ્યામ્ અગ્રતો દૃષ્ટ્વા રથે સારથિમ્ અબ્રવીત્

એષા નાતિપ્રતીતા મે પુણ્યોદ્યાના યશસ્વિની ।
અયોધ્યા દૃશ્યતે દૂરાત્ સારથે પાણ્ડુમૃત્તિકા

યજ્વભિર્ ગુણસમ્પન્નૈર્ બ્રાહ્મણૈર્ વેદપારગૈઃ ।
ભૂયિષ્ઠમ્ ઋદ્ધૈર્ આકીર્ણા રાજર્ષિવરપાલિતા

અયોધ્યાયાં પુરા શબ્દઃ શ્રૂયતે તુમુલો મહાન્ ।
સમન્તાન્ નરનારીણાં તમ્ અદ્ય ન શૃણોમ્ય્ અહમ્

ઉદ્યાનાનિ હિ સાયાહ્ને ક્રીડિત્વોપરતૈર્ નરૈઃ ।
સમન્તાદ્ વિપ્રધાવદ્ભિઃ પ્રકાશન્તે મમાન્યદા

તાન્ય્ અદ્યાનુરુદન્તીવ પરિત્યક્તાનિ કામિભિઃ ।
અરણ્યભૂતેવ પુરી સારથે પ્રતિભાતિ મે

ન હ્ય્ અત્ર યાનૈર્ દૃશ્યન્તે ન ગજૈર્ ન ચ વાજિભિઃ ।
નિર્યાન્તો વાભિયાન્તો વા નરમુખ્યા યથાપુરમ્

અનિષ્ટાનિ ચ પાપાનિ પશ્યામિ વિવિધાનિ ચ ।
નિમિત્તાન્ય્ અમનોજ્ઞાનિ તેન સીદતિ મે મનઃ

દ્વારેણ વૈજયન્તેન પ્રાવિશચ્ છ્રાન્તવાહનઃ ।
દ્વાઃસ્થૈર્ ઉત્થાય વિજયં પૃષ્ટસ્ તૈઃ સહિતો યયૌ

સ ત્વ્ અનેકાગ્રહૃદયો દ્વાઃસ્થં પ્રત્યર્ચ્ય તં જનમ્ ।
સૂતમ્ અશ્વપતેઃ ક્લાન્તમ્ અબ્રવીત્ તત્ર રાઘવઃ

શ્રુતા નો યાદૃશાઃ પૂર્વં નૃપતીનાં વિનાશને ।
આકારાસ્ તાન્ અહં સર્વાન્ ઇહ પશ્યામિ સારથે

મલિનં ચાશ્રુપૂર્ણાક્ષં દીનં ધ્યાનપરં કૃશમ્ ।
સસ્ત્રીપુંસં ચ પશ્યામિ જનમ્ ઉત્કણ્ઠિતં પુરે

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા ભરતઃ સૂતં તં દીનમાનસઃ ।
તાન્ય્ અનિષ્ટાન્ય્ અયોધ્યાયાં પ્રેક્ષ્ય રાજગૃહં યયૌ ।
તાં શૂન્યશૃઙ્ગાટકવેશ્મરથ્યાં રજોઽરુણદ્વારકપાટયન્ત્રામ્

દૃષ્ટ્વા પુરીમ્ ઇન્દ્રપુરીપ્રકાશાં દુઃખેન સમ્પૂર્ણતરો બભૂવ ।
બહૂનિ પશ્યન્ મનસો ઽપ્રિયાણિ યાન્ય્ અન્યદા નાસ્ય પુરે બભૂવુઃ ।
અવાક્શિરા દીનમના ન હૃષ્ટઃ પિતુર્ મહાત્મા પ્રવિવેશ વેશ્મ