Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.57

2.57.1

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 57
pratibuddho muhūrtena śokopahatacetanaḥ /
atha rājā daśarathaḥ sa cintām abhyapadyata

2.57.2

rāmalakṣmaṇayoś caiva vivāsād vāsavopamam /
āviveśopasargas taṃ tamaḥ sūryam ivāsuram

2.57.4

sa rājā rajanīṃ ṣaṣṭhīṃ rāme pravrajite vanam /
ardharātre daśarathaḥ saṃsmaran duṣkṛtaṃ kṛtam /
kausalyāṃ putraśokārtām idaṃ vacanam abravīt // RamS_2,57.3* //
yad ācarati kalyāṇi śubhaṃ vā yadi vāśubham /
tad eva labhate bhadre kartā karmajam ātmanaḥ

2.57.5

gurulāghavam arthānām ārambhe karmaṇāṃ phalam /
doṣaṃ vā yo na jānāti sa bāla iti hocyate

2.57.6

kaścid āmravaṇaṃ chittvā palāśāṃś ca niṣiñcati /
puṣpaṃ dṛṣṭvā phale gṛdhnuḥ sa śocati phalāgame

2.57.7

so 'ham āmravaṇaṃ chittvā palāśāṃś ca nyaṣecayam /
rāmaṃ phalāgame tyaktvā paścāc chocāmi durmatiḥ

2.57.9

labdhaśabdena kausalye kumāreṇa dhanuṣmatā /
kumāraḥ śabdavedhīti mayā pāpam idaṃ kṛtam /
tad idaṃ me 'nusaṃprāptaṃ devi duḥkhaṃ svayaṃ kṛtam // RamS_2,57.8* //
sammohād iha bālena yathā syād bhakṣitaṃ viṣam /
evaṃ mamāpy avijñātaṃ śabdavedhyamayaṃ phalam

2.57.10

devy anūḍhā tvam abhavo yuvarājo bhavāmy aham /
tataḥ prāvṛḍ anuprāptā madakāmavivardhinī

2.57.11

upāsya hi rasān bhaumāṃs taptvā ca jagad aṃśubhiḥ /
paretācaritāṃ bhīmāṃ ravir āviśate diśam

2.57.12

uṣṇam antardadhe sadyaḥ snigdhā dadṛśire ghanāḥ /
tato jahṛṣire sarve bhekasāraṅgabarhiṇaḥ

2.57.13

patitenāmbhasā channaḥ patamānena cāsakṛt /
ābabhau mattasāraṅgas toyarāśir ivācalaḥ

2.57.14

tasminn atisukhe kāle dhanuṣmān iṣumān rathī /
vyāyāmakṛtasaṃkalpaḥ sarayūm anvagāṃ nadīm

2.57.15

nipāne mahiṣaṃ rātrau gajaṃ vābhyāgataṃ nadīm /
anyaṃ vā śvāpadaṃ kaṃcij jighāṃsur ajitendriyaḥ

2.57.16

athāndhakāre tv aśrauṣaṃ jale kumbhasya pūryataḥ /
acakṣur viṣaye ghoṣaṃ vāraṇasyeva nardataḥ

2.57.17

tato 'haṃ śaram uddhṛtya dīptam āśīviṣopamam /
amuñcaṃ niśitaṃ bāṇam aham āśīviṣopamam

2.57.19

tatra vāg uṣasi vyaktā prādurāsīd vanaukasaḥ /
hā heti patatas toye vāg abhūt tatra mānuṣī /
katham asmadvidhe śastraṃ nipatet tu tapasvini // RamS_2,57.18* //
praviviktāṃ nadīṃ rātrāv udāhāro 'ham āgataḥ /
iṣuṇābhihataḥ kena kasya vā kiṃ kṛtaṃ mayā

2.57.20

ṛṣer hi nyastadaṇḍasya vane vanyena jīvataḥ /
kathaṃ nu śastreṇa vadho madvidhasya vidhīyate

2.57.21

jaṭābhāradharasyaiva valkalājinavāsasaḥ /
ko vadhena mamārthī syāt kiṃ vāsyāpakṛtaṃ mayā

2.57.22

evaṃ niṣphalam ārabdhaṃ kevalānarthasaṃhitam /
na kaścit sādhu manyeta yathaiva gurutalpagam

2.57.23

nemaṃ tathānuśocāmi jīvitakṣayam ātmanaḥ /
mātaraṃ pitaraṃ cobhāv anuśocāmi madvidhe

2.57.24

tad etan mithunaṃ vṛddhaṃ cirakālabhṛtaṃ mayā /
mayi pañcatvam āpanne kāṃ vṛttiṃ vartayiṣyati

2.57.25

vṛddhau ca mātāpitarāv ahaṃ caikeṣuṇā hataḥ /
kena sma nihatāḥ sarve subālenākṛtātmanā

2.57.26

tāṃ giraṃ karuṇāṃ śrutvā mama dharmānukāṅkṣiṇaḥ /
karābhyāṃ saśaraṃ cāpaṃ vyathitasyāpatad bhuvi

2.57.27

taṃ deśam aham āgamya dīnasattvaḥ sudurmanāḥ /
apaśyam iṣuṇā tīre sarayvās tāpasaṃ hatam

2.57.28

sa mām udvīkṣya netrābhyāṃ trastam asvasthacetasam /
ity uvāca vacaḥ krūraṃ didhakṣann iva tejasā

2.57.29

kiṃ tavāpakṛtaṃ rājan vane nivasatā mayā /
jihīrṣur ambho gurvarthaṃ yad ahaṃ tāḍitas tvayā

2.57.30

ekena khalu bāṇena marmaṇy abhihate mayi /
dvāv andhau nihatau vṛddhau mātā janayitā ca me

2.57.31

tau nūnaṃ durbalāv andhau matpratīkṣau pipāsitau /
ciram āśākṛtāṃ tṛṣṇāṃ kaṣṭāṃ saṃdhārayiṣyataḥ

2.57.32

na nūnaṃ tapaso vāsti phalayogaḥ śrutasya vā /
pitā yan māṃ na jānāti śayānaṃ patitaṃ bhuvi

2.57.33

jānann api ca kiṃ kuryād aśaktir aparikramaḥ /
bhidyamānam ivāśaktas trātum anyo nago nagam

2.57.34

pitus tvam eva me gatvā śīghram ācakṣva rāghava /
na tvām anudahet kruddho vanaṃ vahnir ivaidhitaḥ

2.57.35

iyam ekapadī rājan yato me pitur āśramaḥ /
taṃ prasādaya gatvā tvaṃ na tvāṃ sa kupitaḥ śapet

2.57.36

viśalyaṃ kuru māṃ rājan marma me niśitaḥ śaraḥ /
ruṇaddhi mṛdu sotsedhaṃ tīram amburayo yathā

2.57.37

na dvijātir ahaṃ rājan mā bhūt te manaso vyathā /
śūdrāyām asmi vaiśyena jāto janapadādhipa

2.57.38

itīva vadataḥ kṛcchrād bāṇābhihatamarmaṇaḥ /
tasya tv ānamyamānasya taṃ bāṇam aham uddharam

2.57.39

jalārdragātraṃ tu vilapya kṛcchrān marmavraṇaṃ saṃtatam ucchvasantam /
tataḥ sarayvāṃ tam ahaṃ śayānaṃ samīkṣya bhadre subhṛśaṃ viṣaṇṇaḥ

Original text: Rāmāyaṇa-southern-2 · Edition: T.R. Krishnacarya: The Valmiki Ramayana - According to Southern recension, 1905 (Repr. Delhi : Sri Satguru Publications, 1982) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc