Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.56

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 56
evaṃ tu kruddhayā rājā rāmamātrā saśokayā /
śrāvitaḥ paruṣaṃ vākyaṃ cintayāmāsa duḥkhitaḥ

tasya cintayamānasya pratyabhāt karma duṣkṛtam /
yad anena kṛtaṃ pūrvam ajñānāc chabdavedhinā

amanās tena śokena rāmaśokena ca prabhuḥ /
dahyamānas tu śokābhyāṃ kausalyām āha bhūpatiḥ

prasādaye tvāṃ kausalye racito 'yaṃ mayāñjaliḥ /
vatsalā cānṛśaṃsā ca tvaṃ hi nityaṃ pareṣv api

bhartā tu khalu nārīṇāṃ guṇavān nirguṇo 'pi vā /
dharmaṃ vimṛśamānānāṃ pratyakṣaṃ devi daivatam

sā tvaṃ dharmaparā nityaṃ dṛṣṭalokaparāvarā /
nārhase vipriyaṃ vaktuṃ duḥkhitāpi suduḥkhitam

tad vākyaṃ karuṇaṃ rājñaḥ śrutvā dīnasya bhāṣitam /
kausalyā vyasṛjad bāṣpaṃ praṇālīva navodakam

sa mūrdhni baddhvā rudatī rājñaḥ padmam ivāñjalim /
sambhramād abravīt trastā tvaramāṇākṣaraṃ vacaḥ

prasīda śirasā yāce bhūmau nipatitāsmi te /
yācitāsmi hatā deva hantavyāhaṃ na hi tvayā

naiṣā hi sā strī bhavati ślāghanīyena dhīmatā /
ubhayor lokayor vīra patyā yā saṃprasādyate

jānāmi dharmaṃ dharmajña tvāṃ jāne satyavādinam /
putraśokārtayā tat tu mayā kim api bhāṣitam

śoko nāśayate dhairyaṃ śoko nāśayate śrutam /
śoko nāśayate sarvaṃ nāsti śokasamo ripuḥ

śayam āpatitaḥ soḍhuṃ praharo ripuhastataḥ /
soḍhum āpatitaḥ śokaḥ susūkṣmo 'pi na śakyate

vanavāsāya rāmasya pañcarātro 'dya gaṇyate /
yaḥ śokahataharṣāyāḥ pañcavarṣopamo mama

taṃ hi cintayamānāyāḥ śoko 'yaṃ hṛdi vardhate /
adīnām iva vegena samudrasalilaṃ mahat

evaṃ hi kathayantyās tu kausalyāyāḥ śubhaṃ vacaḥ /
mandaraśmir abhūt suryo rajanī cābhyavartata

atha prahlādito vākyair devyā kausalyayā nṛpaḥ /
śokena ca samākrānto nidrāyā vaśam eyivān