રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.56

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 56
એવં તુ ક્રુદ્ધયા રાજા રામમાત્રા સશોકયા ।
શ્રાવિતઃ પરુષં વાક્યં ચિન્તયામાસ દુઃખિતઃ

તસ્ય ચિન્તયમાનસ્ય પ્રત્યભાત્ કર્મ દુષ્કૃતમ્ ।
યદ્ અનેન કૃતં પૂર્વમ્ અજ્ઞાનાચ્ છબ્દવેધિના

અમનાસ્ તેન શોકેન રામશોકેન ચ પ્રભુઃ ।
દહ્યમાનસ્ તુ શોકાભ્યાં કૌસલ્યામ્ આહ ભૂપતિઃ

પ્રસાદયે ત્વાં કૌસલ્યે રચિતો ઽયં મયાઞ્જલિઃ ।
વત્સલા ચાનૃશંસા ચ ત્વં હિ નિત્યં પરેષ્વ્ અપિ

ભર્તા તુ ખલુ નારીણાં ગુણવાન્ નિર્ગુણો ઽપિ વા ।
ધર્મં વિમૃશમાનાનાં પ્રત્યક્ષં દેવિ દૈવતમ્

સા ત્વં ધર્મપરા નિત્યં દૃષ્ટલોકપરાવરા ।
નાર્હસે વિપ્રિયં વક્તું દુઃખિતાપિ સુદુઃખિતમ્

તદ્ વાક્યં કરુણં રાજ્ઞઃ શ્રુત્વા દીનસ્ય ભાષિતમ્ ।
કૌસલ્યા વ્યસૃજદ્ બાષ્પં પ્રણાલીવ નવોદકમ્

સ મૂર્ધ્નિ બદ્ધ્વા રુદતી રાજ્ઞઃ પદ્મમ્ ઇવાઞ્જલિમ્ ।
સમ્ભ્રમાદ્ અબ્રવીત્ ત્રસ્તા ત્વરમાણાક્ષરં વચઃ

પ્રસીદ શિરસા યાચે ભૂમૌ નિપતિતાસ્મિ તે ।
યાચિતાસ્મિ હતા દેવ હન્તવ્યાહં ન હિ ત્વયા

નૈષા હિ સા સ્ત્રી ભવતિ શ્લાઘનીયેન ધીમતા ।
ઉભયોર્ લોકયોર્ વીર પત્યા યા સંપ્રસાદ્યતે

જાનામિ ધર્મં ધર્મજ્ઞ ત્વાં જાને સત્યવાદિનમ્ ।
પુત્રશોકાર્તયા તત્ તુ મયા કિમ્ અપિ ભાષિતમ્

શોકો નાશયતે ધૈર્યં શોકો નાશયતે શ્રુતમ્ ।
શોકો નાશયતે સર્વં નાસ્તિ શોકસમો રિપુઃ

શયમ્ આપતિતઃ સોઢું પ્રહરો રિપુહસ્તતઃ ।
સોઢુમ્ આપતિતઃ શોકઃ સુસૂક્ષ્મો ઽપિ ન શક્યતે

વનવાસાય રામસ્ય પઞ્ચરાત્રો ઽદ્ય ગણ્યતે ।
યઃ શોકહતહર્ષાયાઃ પઞ્ચવર્ષોપમો મમ

તં હિ ચિન્તયમાનાયાઃ શોકો ઽયં હૃદિ વર્ધતે ।
અદીનામ્ ઇવ વેગેન સમુદ્રસલિલં મહત્

એવં હિ કથયન્ત્યાસ્ તુ કૌસલ્યાયાઃ શુભં વચઃ ।
મન્દરશ્મિર્ અભૂત્ સુર્યો રજની ચાભ્યવર્તત

અથ પ્રહ્લાદિતો વાક્યૈર્ દેવ્યા કૌસલ્યયા નૃપઃ ।
શોકેન ચ સમાક્રાન્તો નિદ્રાયા વશમ્ એયિવાન્