Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.41
Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 41
tatas tu tamasā tīraṃ ramyam āśritya rāghavaḥ /
sītām udvīkṣya saumitrim idaṃ vacanam abravīt
iyam adya niśā pūrvā saumitre prasthitā vanam /
vanavāsasya bhadraṃ te sa notkaṇṭhitum arhasi
paśya śūnyāny araṇyāni rudantīva samantataḥ /
yathānilayam āyadbhir nilīnāni mṛgadvijaiḥ
adyāyodhyā tu nagarī rājadhānī pitur mama /
sastrīpuṃsā gatān asmāñ śociṣyati na saṃśayaḥ
bharataḥ khalu dharmātmā pitaraṃ mātaraṃ ca me /
dharmārthakāmasahitair vākyair āśvāsayiṣyati
bharatasyānṛśaṃsatvaṃ saṃcintyāhaṃ punaḥ punaḥ /
nānuśocāmi pitaraṃ mātaraṃ cāpi lakṣmaṇa
tvayā kāryaṃ naravyāghra mām anuvrajatā kṛtam /
anveṣṭavyā hi vaidehyā rakṣaṇārthe sahāyatā
adbhir eva tu saumitre vatsyāmy adya niśām imām /
etaddhi rocate mahyaṃ vanye 'pi vividhe sati
evam uktvā tu saumitraṃ sumantram api rāghavaḥ /
apramattas tvam aśveṣu bhava saumyety uvāca ha
so 'śvān sumantraḥ saṃyamya sūrye 'staṃ samupāgate /
prabhūtayavasān kṛtvā babhūva pratyanantaraḥ
upāsyatu śivāṃ saṃdhyāṃ dṛṣṭvā rātrim upasthitām /
rāmasya śayanaṃ cakre sūtaḥ saumitriṇā saha
tāṃ śayyāṃ tamasātīre vīkṣya vṛkṣadalaiḥ kṛtām /
rāmaḥ saumitriṇā sārdhaṃ sabhāryaḥ saṃviveśa ha
sabhāryaṃ saṃprasuptaṃ taṃ bhrātaraṃ vīkṣya lakṣmaṇaḥ /
kathayāmāsa sūtāya rāmasya vividhān guṇān
jāgrato hy eva tāṃ rātriṃ saumitrer udito raviḥ /
sūtasya tamasātīre rāmasya bruvato guṇān
gokulākulatīrāyās tamasāyā vidūrataḥ /
avasat tatra tāṃ rātriṃ rāmaḥ prakṛtibhiḥ saha
utthāya tu mahātejāḥ prakṛtīs tā niśāmya ca /
abravīd bhrātaraṃ rāmo lakṣmaṇaṃ puṇyalakṣaṇam
asmadvyapekṣān saumitre nirapekṣān gṛheṣv api /
vṛkṣamūleṣu saṃsuptān paśya lakṣmaṇa sāmpratam
yathaite niyamaṃ paurāḥ kurvanty asmannivartane /
api prāṇān asiṣyanti na tu tyakṣyanti niścayam
yāvad eva tu saṃsuptās tāvad eva vayaṃ laghu /
ratham āruhya gacchāmaḥ panthānam akutobhayam
ato bhūyo 'pi nedānīm ikṣvākupuravāsinaḥ /
svapeyur anuraktā māṃ vṛkṣamūlāni saṃśritāḥ
paurā hy ātmakṛtād duḥkhād vipramocyā nṛpātmajaiḥ /
na tu khalv ātmanā yojyā duḥkhena puravāsinaḥ
abravīl lakṣmaṇo rāmaṃ sākṣād dharmam iva sthitam /
rocate me mahāprājña kṣipram āruhyatām iti
sūtas tataḥ saṃtvaritaḥ syandanaṃ tair hayottamaiḥ /
yojayitvātha rāmāya prāñjaliḥ pratyavedayat
mohanārthaṃ tu paurāṇāṃ sūtaṃ rāmo 'bravīd vacaḥ /
udaṅmukhaḥ prayāhi tvaṃ ratham āsthāya sārathe
muhūrtaṃ tvaritaṃ gatvā nirvartaya rathaṃ punaḥ /
yathā na vidyuḥ paurā māṃ tathā kuru samāhitaḥ
rāmasya vacanaṃ śrutvā tathā cakre sa sārathiḥ /
pratyāgamya ca rāmasya syandanaṃ pratyavedayat
taṃ syandanam adhiṣṭhāya rāghavaḥ saparicchadaḥ /
śīghragām ākulāvartāṃ tamasām ataran nadīm
sa saṃtīrya mahābāhuḥ śrīmāñ śivam akaṇṭakam /
prāpadyata mahāmārgam abhayaṃ bhayadarśinām
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ paurās te rāghavaṃ vinā /
śokopahataniśceṣṭā babhūvur hatacetasaḥ
śokajāśruparidyūnā vīkṣamāṇās tatas tataḥ /
ālokam api rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ
tato mārgānusāreṇa gatvā kiṃcit kṣaṇaṃ punaḥ /
mārganāśād viṣādena mahatā samabhiplutaḥ
rathasya mārganāśena nyavartanta manasvinaḥ /
kim idaṃ kiṃ kariṣyāmo daivenopahatā iti
tato yathāgatenaiva mārgeṇa klāntacetasaḥ /
ayodhyām agaman sarve purīṃ vyathitasajjanām
Original text: Rāmāyaṇa-southern-2 · Edition: T.R. Krishnacarya: The Valmiki Ramayana - According to Southern recension, 1905 (Repr. Delhi : Sri Satguru Publications, 1982) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0