Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.42

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 42
anugamya nivṛttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām /
udgatānīva sattvāni babhūvur amanasvinām

svaṃ svaṃ nilayam āgamya putradāraiḥ samāvṛtāḥ /
aśrūṇi mumucuḥ sarve bāṣpeṇa pihitānanāḥ

na cāhṛṣyan na cāmodan vaṇijo na prasārayan /
na cāśobhanta paṇyāni nāpacan gṛhamedhinaḥ

naṣṭaṃ dṛṣṭvā nābhyanandan vipulaṃ vā dhanāgamam /
putraṃ prathamajaṃ labdhvā jananī nābhyanandata

gṛhe gṛhe rudantyaś ca bhartāraṃ gṛham āgatam /
vyagarhayanta duḥkhārtā vāgbhis totrair iva dvipān

kiṃ nu teṣāṃ gṛhaiḥ kāryaṃ kiṃ dāraiḥ kiṃ dhanena vā /
putrair vā kiṃ sukhair vāpi ye na paśyanti rāghavam

ekaḥ satpuruṣo loke lakṣmaṇaḥ saha sītayā /
yo 'nugacchati kākutsthaṃ rāmaṃ paricaran vane

āpagāḥ kṛtapuṇyās tāḥ padminyaś ca sarāṃsi ca /
yeṣu snāsyati kākutstho vigāhya salilaṃ śuci

śobhayiṣyanti kākutstham aṭavyo ramyakānanāḥ /
āpagāś ca mahānūpāḥ sānumantaś ca parvatāḥ

kānanaṃ vāpi śailaṃ vā yaṃ rāmo 'bhigamiṣyati /
priyātithim iva prāptaṃ nainaṃ śakṣyanty anarcitum

vicitrakusumāpīḍā bahumañjaridhāriṇaḥ /
akāle cāpi mukhyāni puṣpāṇi ca phalāni ca /
darśayiṣyanty anukrośād girayo rāmam āgatam // RamS_2,42.11* //
vidarśayanto vividhān bhūyaś citrāṃś ca nirjharān /
pādapāḥ parvatāgreṣu ramayiṣyanti rāghavam

yatra rāmo bhayaṃ nātra nāsti tatra parābhavaḥ /
sa hi śūro mahābāhuḥ putro daśarathasya ca

purā bhavati no dūrād anugacchāma rāghavam /
pādacchāyā sukhā bhartus tādṛśasya mahātmanaḥ /
sa hi nātho janasyāsya sa gatiḥ sa parāyaṇam // RamS_2,42.14* //
vayaṃ paricariṣyāmaḥ sītāṃ yūyaṃ tu rāghavam /
iti paurastriyo bhartḥn duḥkhārtās tat tad abruvan

yuṣmākaṃ rāghavo 'raṇye yogakṣemaṃ vidhāsyati /
sītā nārījanasyāsya yogakṣemaṃ kariṣyati

ko nv anenāpratītena sotkaṇṭhitajanena ca /
saṃprīyetāmanojñena vāsena hṛtacetasā

kaikeyyā yadi ced rājyaṃ syād adharmyam anāthavat /
na hi no jīvitenārthaḥ kutaḥ putraiḥ kuto dhanaiḥ

yayā putraś ca bhartā ca tyaktāv aiśvaryakāraṇāt /
kaṃ sā parihared anyaṃ kaikeyī kulapāṃsanī

kaikeyyā na vayaṃ rājye bhṛtakā nivasema hi /
jīvantyā jātu jīvantyaḥ putrair api śapāmahe

yā putraṃ pārthivendrasya pravāsayati nirghṛṇā /
kas tāṃ prāpya sukhaṃ jīved adharmyāṃ duṣṭacāriṇīm

na hi pravrajite rāme jīviṣyati mahīpatiḥ /
mṛte daśarathe vyaktaṃ vilopas tadanantaram

te viṣaṃ pibatāloḍya kṣīṇapuṇyāḥ sudurgatāḥ /
rāghavaṃ vānugacchadhvam aśrutiṃ vāpi gacchata

mithyā pravrājito rāmaḥ sabhāryaḥ sahalakṣmaṇaḥ /
bharate saṃnisṛṣṭāḥ smaḥ saunike paśavo yathā

tās tathā vilapantyas tu nagare nāgarastriyaḥ /
cukruśur bhṛśasaṃtaptā mṛtyor iva bhayāgame

tathā striyo rāmanimittam āturā yathā sute bhrātari vā vivāsite /
vilapya dīnā rurudur vicetasaḥ sutair hi tāsām adhiko hi so 'bhavat