Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.4

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 4
gateṣv atha nṛpo bhūyaḥ paureṣu saha mantribhiḥ /
mantrayitvā tataś cakre niścayajñaḥ sa niścayam

śva eva puṣyo bhavitā śvo 'bhiṣecyas tu me sutaḥ /
rāmo rājīvatāmrākṣo yauvarājya iti prabhuḥ

athāntargṛham āviśya rājā daśarathas tadā /
sūtam ājñāpayāmāsa rāmaṃ punar ihānaya

pratigṛhya sa tadvākyaṃ sūtaḥ punar upāyayau /
rāmasya bhavanaṃ śīghraṃ rāmam ānayituṃ punaḥ

dvāḥsthair āveditaṃ tasya rāmāyāgamanaṃ punaḥ /
śrutvaiva cāpi rāmas taṃ prāptaṃ śaṅkānvito 'bhavat

praveśya cainaṃ tvaritaṃ rāmo vacanam abravīt /
yad āgamanakṛtyaṃ te bhūyas tad brūhy aśeṣataḥ

tam uvāca tataḥ sūto rājā tvāṃ draṣṭum icchati /
śrutvā pramāṇam atra tvaṃ gamanāyetarāya vā

iti sūtavacaḥ śrutvā rāmo 'tha tvarayānvitaḥ /
prayayau rājabhavanaṃ punar draṣṭuṃ nareśvaram

taṃ śrutvā samanuprāptaṃ rāmaṃ daśaratho nṛpaḥ /
praveśayāmāsa gṛhaṃ vivikṣuḥ priyam uttamam

praviśann eva ca śrīmān rāghavo bhavanaṃ pituḥ /
dadarśa pitaraṃ dūrāt praṇipatya kṛtāñjaliḥ

praṇamantaṃ samutthāpya taṃ pariṣvajya bhūmipaḥ /
pradiśya cāsmai ruciram āsanaṃ punar abravīt

rāma vṛddho 'smi dīrghāyur bhuktā bhogā mayepsitāḥ /
annavadbhiḥ kratuśatais tatheṣṭaṃ bhūridakṣiṇaiḥ

jātam iṣṭam apatyaṃ me tvam adyānupamaṃ bhuvi /
dattam iṣṭam adhītaṃ ca mayā puruṣasattama

anubhūtāni ceṣṭāni mayā vīra sukhāni ca /
devarṣipitṛviprāṇām anṛṇo 'smi tathātmanaḥ

na kiṃcin mama kartavyaṃ tavānyatrābhiṣecanāt /
ato yat tvām ahaṃ brūyāṃ tan me tvaṃ kartum arhasi

adya prakṛtayaḥ sarvās tvām icchanti narādhipam /
atas tvāṃ yuvarājānam abhiṣekṣyāmi putraka

api cādyāśubhān rāma svapnān paśyāmi dāruṇān /
sanirghātā maholkāś ca patantīha mahāsvanāḥ

avaṣṭabdhaṃ ca me rāma nakṣatraṃ dāruṇair grahaiḥ /
āvedayanti daivajñāḥ sūryāṅgārakarāhubhiḥ

prāyeṇa hi nimittānām īdṛśānāṃ samudbhave /
rājā vā mṛtyum āpnoti ghorāṃ vāpadam ṛcchati

tad yāvad eva me ceto na vimuhyati rāghava /
tāvad evābhiṣiñcasva calā hi prāṇināṃ matiḥ

adya candro 'bhyupagataḥ puṣyāt pūrvaṃ punar vasum /
śvaḥ puṣyayogaṃ niyataṃ vakṣyante daivacintakāḥ

tatra puṣye 'bhiṣiñcasva manas tvarayatīva mām /
śvas tvāham abhiṣekṣyāmi yauvarājye paraṃtapa

tasmāt tvayādya vratinā niśeyaṃ niyatātmanā /
saha vadhvopavastavyā darbhaprastaraśāyinā

suhṛdaś cāpramattās tvāṃ rakṣantv adya samantataḥ /
bhavanti bahuvighnāni kāryāṇy evaṃvidhāni hi

viproṣitaś ca bharato yāvad eva purād itaḥ /
tāvad evābhiṣekas te prāptakālo mato mama

kāmaṃ khalu satāṃ vṛtte bhrātā te bharataḥ sthitaḥ /
jyeṣṭhānuvartī dharmātmā sānukrośo jitendriyaḥ

kiṃ tu cittaṃ manuṣyāṇām anityam iti me matiḥ /
satāṃ ca dharmanityānāṃ kṛtaśobhi ca rāghava

ity uktaḥ so 'bhyanujñātaḥ śvobhāviny abhiṣecane /
vrajeti rāmaḥ pitaram abhivādyābhyayād gṛham

praviśya cātmano veśma rājñoddiṣṭe 'bhiṣecane /
tasmin kṣaṇe vinirgatya mātur antaḥpuraṃ yayau

tatra tāṃ pravaṇām eva mātaraṃ kṣaumavāsinīm /
vāgyatāṃ devatāgāre dadarśa yācatīṃ śriyam

prāg eva cāgatā tatra sumitrā lakṣmaṇas tathā /
sītā cānāyitā śrutvā priyaṃ rāmābhiṣecanam

tasmin kāle hi kausalyā tasthāv āmīlitekṣaṇā /
sumitrayānvāsyamānā sītayā lakṣmaṇena ca

śrutvā puṣyeṇa putrasya yauvarājyābhiṣecanam /
prāṇāyāmena puruṣaṃ dhyāyamānā janārdanam

tathā saniyamām eva so 'bhigamyābhivādya ca /
uvāca vacanaṃ rāmo harṣayaṃs tām idaṃ tadā

amba pitrā niyukto 'smi prajāpālanakarmaṇi /
bhavitā śvo 'bhiṣeko me yathā me śāsanaṃ pituḥ

sītayāpy upavastavyā rajanīyaṃ mayā saha /
evam ṛtvigupādhyāyaiḥ saha mām uktavān pitā

yāni yāny atra yogyāni śvobhāviny abhiṣecane /
tāni me maṅgalāny adya vaidehyāś caiva kāraya

etac chrutvā tu kausalyā cirakālābhikāṅkṣitam /
harṣabāṣpakalaṃ vākyam idaṃ rāmam abhāṣata

vatsa rāma ciraṃ jīva hatās te paripanthinaḥ /
jñātīn me tvaṃ śriyā yuktaḥ sumitrāyāś ca nandaya

kalyāṇe bata nakṣatre mayi jāto 'si putraka /
yena tvayā daśaratho guṇair ārādhitaḥ pitā

amoghaṃ bata me kṣāntaṃ puruṣe puṣkarekṣaṇe /
yeyam ikṣvākurājyaśrīḥ putra tvāṃ saṃśrayiṣyati

ity evam ukto mātredaṃ rāmo bhrātaram abravīt /
prāñjaliṃ prahvam āsīnam abhivīkṣya smayann iva

lakṣmaṇemāṃ mayā sārdhaṃ praśādhi tvaṃ vasuṃdharām /
dvitīyaṃ me 'ntarātmānaṃ tvām iyaṃ śrīr upasthitā

saumitre bhuṅkṣva bhogāṃs tvam iṣṭān rājyaphalāni ca /
jīvitaṃ ca hi rājyaṃ ca tvadartham abhikāmaye

ity uktvā lakṣmaṇaṃ rāmo mātarāv abhivādya ca /
abhyanujñāpya sītāṃ ca jagāma svaṃ niveśanam