રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.4

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 4
ગતેષ્વ્ અથ નૃપો ભૂયઃ પૌરેષુ સહ મન્ત્રિભિઃ ।
મન્ત્રયિત્વા તતશ્ ચક્રે નિશ્ચયજ્ઞઃ સ નિશ્ચયમ્

શ્વ એવ પુષ્યો ભવિતા શ્વો ઽભિષેચ્યસ્ તુ મે સુતઃ ।
રામો રાજીવતામ્રાક્ષો યૌવરાજ્ય ઇતિ પ્રભુઃ

અથાન્તર્ગૃહમ્ આવિશ્ય રાજા દશરથસ્ તદા ।
સૂતમ્ આજ્ઞાપયામાસ રામં પુનર્ ઇહાનય

પ્રતિગૃહ્ય સ તદ્વાક્યં સૂતઃ પુનર્ ઉપાયયૌ ।
રામસ્ય ભવનં શીઘ્રં રામમ્ આનયિતું પુનઃ

દ્વાઃસ્થૈર્ આવેદિતં તસ્ય રામાયાગમનં પુનઃ ।
શ્રુત્વૈવ ચાપિ રામસ્ તં પ્રાપ્તં શઙ્કાન્વિતો ઽભવત્

પ્રવેશ્ય ચૈનં ત્વરિતં રામો વચનમ્ અબ્રવીત્ ।
યદ્ આગમનકૃત્યં તે ભૂયસ્ તદ્ બ્રૂહ્ય્ અશેષતઃ

તમ્ ઉવાચ તતઃ સૂતો રાજા ત્વાં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છતિ ।
શ્રુત્વા પ્રમાણમ્ અત્ર ત્વં ગમનાયેતરાય વા

ઇતિ સૂતવચઃ શ્રુત્વા રામો ઽથ ત્વરયાન્વિતઃ ।
પ્રયયૌ રાજભવનં પુનર્ દ્રષ્ટું નરેશ્વરમ્

તં શ્રુત્વા સમનુપ્રાપ્તં રામં દશરથો નૃપઃ ।
પ્રવેશયામાસ ગૃહં વિવિક્ષુઃ પ્રિયમ્ ઉત્તમમ્

પ્રવિશન્ન્ એવ ચ શ્રીમાન્ રાઘવો ભવનં પિતુઃ ।
દદર્શ પિતરં દૂરાત્ પ્રણિપત્ય કૃતાઞ્જલિઃ

પ્રણમન્તં સમુત્થાપ્ય તં પરિષ્વજ્ય ભૂમિપઃ ।
પ્રદિશ્ય ચાસ્મૈ રુચિરમ્ આસનં પુનર્ અબ્રવીત્

રામ વૃદ્ધો ઽસ્મિ દીર્ઘાયુર્ ભુક્તા ભોગા મયેપ્સિતાઃ ।
અન્નવદ્ભિઃ ક્રતુશતૈસ્ તથેષ્ટં ભૂરિદક્ષિણૈઃ

જાતમ્ ઇષ્ટમ્ અપત્યં મે ત્વમ્ અદ્યાનુપમં ભુવિ ।
દત્તમ્ ઇષ્ટમ્ અધીતં ચ મયા પુરુષસત્તમ

અનુભૂતાનિ ચેષ્ટાનિ મયા વીર સુખાનિ ચ ।
દેવર્ષિપિતૃવિપ્રાણામ્ અનૃણો ઽસ્મિ તથાત્મનઃ

ન કિંચિન્ મમ કર્તવ્યં તવાન્યત્રાભિષેચનાત્ ।
અતો યત્ ત્વામ્ અહં બ્રૂયાં તન્ મે ત્વં કર્તુમ્ અર્હસિ

અદ્ય પ્રકૃતયઃ સર્વાસ્ ત્વામ્ ઇચ્છન્તિ નરાધિપમ્ ।
અતસ્ ત્વાં યુવરાજાનમ્ અભિષેક્ષ્યામિ પુત્રક

અપિ ચાદ્યાશુભાન્ રામ સ્વપ્નાન્ પશ્યામિ દારુણાન્ ।
સનિર્ઘાતા મહોલ્કાશ્ ચ પતન્તીહ મહાસ્વનાઃ

અવષ્ટબ્ધં ચ મે રામ નક્ષત્રં દારુણૈર્ ગ્રહૈઃ ।
આવેદયન્તિ દૈવજ્ઞાઃ સૂર્યાઙ્ગારકરાહુભિઃ

પ્રાયેણ હિ નિમિત્તાનામ્ ઈદૃશાનાં સમુદ્ભવે ।
રાજા વા મૃત્યુમ્ આપ્નોતિ ઘોરાં વાપદમ્ ઋચ્છતિ

તદ્ યાવદ્ એવ મે ચેતો ન વિમુહ્યતિ રાઘવ ।
તાવદ્ એવાભિષિઞ્ચસ્વ ચલા હિ પ્રાણિનાં મતિઃ

અદ્ય ચન્દ્રો ઽભ્યુપગતઃ પુષ્યાત્ પૂર્વં પુનર્ વસુમ્ ।
શ્વઃ પુષ્યયોગં નિયતં વક્ષ્યન્તે દૈવચિન્તકાઃ

તત્ર પુષ્યે ઽભિષિઞ્ચસ્વ મનસ્ ત્વરયતીવ મામ્ ।
શ્વસ્ ત્વાહમ્ અભિષેક્ષ્યામિ યૌવરાજ્યે પરંતપ

તસ્માત્ ત્વયાદ્ય વ્રતિના નિશેયં નિયતાત્મના ।
સહ વધ્વોપવસ્તવ્યા દર્ભપ્રસ્તરશાયિના

સુહૃદશ્ ચાપ્રમત્તાસ્ ત્વાં રક્ષન્ત્વ્ અદ્ય સમન્તતઃ ।
ભવન્તિ બહુવિઘ્નાનિ કાર્યાણ્ય્ એવંવિધાનિ હિ

વિપ્રોષિતશ્ ચ ભરતો યાવદ્ એવ પુરાદ્ ઇતઃ ।
તાવદ્ એવાભિષેકસ્ તે પ્રાપ્તકાલો મતો મમ

કામં ખલુ સતાં વૃત્તે ભ્રાતા તે ભરતઃ સ્થિતઃ ।
જ્યેષ્ઠાનુવર્તી ધર્માત્મા સાનુક્રોશો જિતેન્દ્રિયઃ

કિં તુ ચિત્તં મનુષ્યાણામ્ અનિત્યમ્ ઇતિ મે મતિઃ ।
સતાં ચ ધર્મનિત્યાનાં કૃતશોભિ ચ રાઘવ

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સો ઽભ્યનુજ્ઞાતઃ શ્વોભાવિન્ય્ અભિષેચને ।
વ્રજેતિ રામઃ પિતરમ્ અભિવાદ્યાભ્યયાદ્ ગૃહમ્

પ્રવિશ્ય ચાત્મનો વેશ્મ રાજ્ઞોદ્દિષ્ટે ઽભિષેચને ।
તસ્મિન્ ક્ષણે વિનિર્ગત્ય માતુર્ અન્તઃપુરં યયૌ

તત્ર તાં પ્રવણામ્ એવ માતરં ક્ષૌમવાસિનીમ્ ।
વાગ્યતાં દેવતાગારે દદર્શ યાચતીં શ્રિયમ્

પ્રાગ્ એવ ચાગતા તત્ર સુમિત્રા લક્ષ્મણસ્ તથા ।
સીતા ચાનાયિતા શ્રુત્વા પ્રિયં રામાભિષેચનમ્

તસ્મિન્ કાલે હિ કૌસલ્યા તસ્થાવ્ આમીલિતેક્ષણા ।
સુમિત્રયાન્વાસ્યમાના સીતયા લક્ષ્મણેન ચ

શ્રુત્વા પુષ્યેણ પુત્રસ્ય યૌવરાજ્યાભિષેચનમ્ ।
પ્રાણાયામેન પુરુષં ધ્યાયમાના જનાર્દનમ્

તથા સનિયમામ્ એવ સો ઽભિગમ્યાભિવાદ્ય ચ ।
ઉવાચ વચનં રામો હર્ષયંસ્ તામ્ ઇદં તદા

અમ્બ પિત્રા નિયુક્તો ઽસ્મિ પ્રજાપાલનકર્મણિ ।
ભવિતા શ્વો ઽભિષેકો મે યથા મે શાસનં પિતુઃ

સીતયાપ્ય્ ઉપવસ્તવ્યા રજનીયં મયા સહ ।
એવમ્ ઋત્વિગુપાધ્યાયૈઃ સહ મામ્ ઉક્તવાન્ પિતા

યાનિ યાન્ય્ અત્ર યોગ્યાનિ શ્વોભાવિન્ય્ અભિષેચને ।
તાનિ મે મઙ્ગલાન્ય્ અદ્ય વૈદેહ્યાશ્ ચૈવ કારય

એતચ્ છ્રુત્વા તુ કૌસલ્યા ચિરકાલાભિકાઙ્ક્ષિતમ્ ।
હર્ષબાષ્પકલં વાક્યમ્ ઇદં રામમ્ અભાષત

વત્સ રામ ચિરં જીવ હતાસ્ તે પરિપન્થિનઃ ।
જ્ઞાતીન્ મે ત્વં શ્રિયા યુક્તઃ સુમિત્રાયાશ્ ચ નન્દય

કલ્યાણે બત નક્ષત્રે મયિ જાતો ઽસિ પુત્રક ।
યેન ત્વયા દશરથો ગુણૈર્ આરાધિતઃ પિતા

અમોઘં બત મે ક્ષાન્તં પુરુષે પુષ્કરેક્ષણે ।
યેયમ્ ઇક્ષ્વાકુરાજ્યશ્રીઃ પુત્ર ત્વાં સંશ્રયિષ્યતિ

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તો માત્રેદં રામો ભ્રાતરમ્ અબ્રવીત્ ।
પ્રાઞ્જલિં પ્રહ્વમ્ આસીનમ્ અભિવીક્ષ્ય સ્મયન્ન્ ઇવ

લક્ષ્મણેમાં મયા સાર્ધં પ્રશાધિ ત્વં વસુંધરામ્ ।
દ્વિતીયં મે ઽન્તરાત્માનં ત્વામ્ ઇયં શ્રીર્ ઉપસ્થિતા

સૌમિત્રે ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગાંસ્ ત્વમ્ ઇષ્ટાન્ રાજ્યફલાનિ ચ ।
જીવિતં ચ હિ રાજ્યં ચ ત્વદર્થમ્ અભિકામયે

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા લક્ષ્મણં રામો માતરાવ્ અભિવાદ્ય ચ ।
અભ્યનુજ્ઞાપ્ય સીતાં ચ જગામ સ્વં નિવેશનમ્