Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.33

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 33
mahāmātravacaḥ śrutvā rāmo daśarathaṃ tadā /
anvabhāṣata vākyaṃ tu vinayajño vinītavat

tyaktabhogasya me rājan vane vanyena jīvataḥ /
kiṃ kāryam anuyātreṇa tyaktasaṅgasya sarvataḥ

yo hi dattvā dvipaśreṣṭhaṃ kakṣyāyāṃ kurute manaḥ /
rajjusnehena kiṃ tasya tyajataḥ kuñjarottamam

tathā mama satāṃ śreṣṭha kiṃ dhvajinyā jagatpate /
sarvāṇy evānujānāmi cīrāṇy evānayantu me

khanitrapiṭake cobhe mamānayata gacchataḥ /
caturdaśa vane vāsaṃ varṣāṇi vasato mama

atha cīrāṇi kaikeyī svayam āhṛtya rāghavam /
uvāca paridhatsveti janaughe nirapatrapā

sa cīre puruṣavyāghraḥ kaikeyyāḥ pratigṛhya te /
sūkṣmavastram avakṣipya munivastrāṇy avasta ha

lakṣmaṇaś cāpi tatraiva vihāya vasane śubhe /
tāpasāc chādane caiva jagrāha pitur agrataḥ

athātmaparidhānārthaṃ sītā kauśeyavāsinī /
samīkṣya cīraṃ saṃtrastā pṛṣatī vāgurām iva

sā vyapatrapamāṇeva pratigṛhya ca durmanāḥ /
gandharvarājapratimaṃ bhartāram idam abravīt /
kathaṃ nu cīraṃ badhnanti munayo vanavāsinaḥ // RamS_2,33.10* //
kṛtvā kaṇṭhe ca sā cīram ekam ādāya pāṇinā /
tasthau hy akuśalā tatra vrīḍitā janakātmajā

tasyās tat kṣipram āgamya rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ /
cīraṃ babandha sītāyāḥ kauśeyasyopari svayam

tasyāṃ cīraṃ vasānāyāṃ nāthavatyām anāthavat /
pracukrośa janaḥ sarvo dhik tvāṃ daśarathaṃ tv iti

sa niḥśvasyoṣṇam aikṣvākas tāṃ bhāryām idam abravīt /
kaikeyi kuśacīreṇa na sītā gantum arhati

nanu paryāptam etat te pāpe rāmavivāsanam /
kim ebhiḥ kṛpaṇair bhūyaḥ pātakair api te kṛtaiḥ

evaṃ bruvantaṃ pitaraṃ rāmaḥ samprasthito vanam /
avākśirasam āsīnam idaṃ vacanam abravīt

iyaṃ dhārmika kausalyā mama mātā yaśasvinī /
vṛddhā cākṣudraśīlā ca na ca tvāṃ devagarhite

mayā vihīnāṃ varada prapannāṃ śokasāgaram /
adṛṣṭapūrvavyasanāṃ bhūyaḥ saṃmantum arhasi

imāṃ mahendropamajātagarbhiṇīṃ tathā vidhātuṃ jananīṃ mamārhasi /
yathā vanasthe mayi śokakarśitā na jīvitaṃ nyasya yamakṣayaṃ vrajet