Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.32

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 32
tataḥ sumantram aikṣvākaḥ pīḍito 'tra pratijñayā /
sabāṣpam atiniḥśvasya jagādedaṃ punaḥ punaḥ

sūta ratnasusampūrṇā caturvidhabalā camūḥ /
rāghavasyānuyātrārthaṃ kṣipraṃ pratividhīyatām

rūpājīvāśca śālinyo vaṇijaś ca mahādhanāḥ /
śobhayantu kumārasya vāhinīṃ suprasāritāḥ

ye cainam upajīvanti ramate yaiś ca vīryataḥ /
teṣāṃ bahuvidhaṃ dattvā tān apy atra niyojaya

nighnan mṛgān kuñjarāṃś ca pibaṃś cāraṇyakaṃ madhu /
nadīś ca vividhāḥ paśyan na rājyaṃ saṃsmariṣyati

dhānyakośaś ca yaḥ kaścid dhanakośaś ca māmakaḥ /
tau rāmam anugacchetāṃ vasantaṃ nirjane vane

yajan puṇyeṣu deśeṣu visṛjaṃś cāptadakṣiṇāḥ /
ṛṣibhiś ca samāgamya pravatsyati sukhaṃ vane

bharataś ca mahābāhur ayodhyāṃ pālayiṣyati /
sarvakāmaiḥ punaḥ śrīmān rāmaḥ saṃsādhyatām iti

evaṃ bruvati kākutsthe kaikeyyā bhayam āgatam /
mukhaṃ cāpy agamacchoṣaṃ svaraś cāpi nyarudhyata

sā viṣaṇṇā ca saṃtrastā kaikeyī vākyam abravīt /
rājyaṃ gatajanaṃ sādho pītamaṇḍāṃ surām iva /
nirāsvādyatamaṃ śūnyaṃ bharato nābhipatsyate // RamS_2,32.10* //
kaikeyyāṃ muktalajjāyāṃ vadantyām atidāruṇam /
rājā daśaratho vākyam uvācāyatalocanām /
vahantaṃ kiṃ tudasi māṃ niyujya dhuri māhite // RamS_2,32.11* //
kaikeyī dviguṇaṃ kruddhā rājānam idam abravīt /
tavaiva vaṃśe sagaro jyeṣṭhaṃ putram upārudhat /
asamañja iti khyātaṃ tathāyaṃ gantum arhati // RamS_2,32.12* //
evam ukto dhig ity eva rājā daśaratho 'bravīt /
vrīḍitaś ca janaḥ sarvaḥ sā ca tan nāvabudhyata

tatra vṛddho mahāmātraḥ siddhārtho nāma nāmataḥ /
śucir bahumato rājñaḥ kaikeyīm idam abravīt

asamañjo gṛhītvā tu krīḍitaḥ pathi dārakān /
sarayvāḥ prakṣipann apsu ramate tena durmatiḥ

taṃ dṛṣṭvā nāgarāḥ sarve kruddhā rājānam abruvan /
asamañjaṃ vṛṇīṣvaikam asmān vā rāṣṭravardhana

tān uvāca tato rājā kiṃnimittam idaṃ bhayam /
tāś cāpi rājñā saṃpṛṣṭā vākyaṃ prakṛtayo 'bruvan

krīḍitas tv eṣa naḥ putrān bālān udbhrāntacetanaḥ /
sarayvāṃ prakṣipan maurkhyād atulāṃ prītim aśnute

sa tāsāṃ vacanaṃ śrutvā prakṛtīnāṃ narādhipa /
taṃ tatyājāhitaṃ putraṃ tāsāṃ priyacikīrṣayā

ity evam atyajad rājā sagaro vai sudhārmikaḥ /
rāmaḥ kim akarot pāpaṃ yenaivam uparudhyate

śrutvā tu siddhārthavaco rājā śrāntatarasvanaḥ /
śokopahatayā vācā kaikeyīm idam abravīt

anuvrajiṣyāmy aham adya rāmaṃ rājyaṃ parityajya sukhaṃ dhanaṃ ca /
sahaiva rājñā bharatena ca tvaṃ yathā sukhaṃ bhuṅkṣva cirāya rājyam