Scripture Library

Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.31

2.31.1

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 31
sa rāmapreṣitaḥ kṣipraṃ saṃtāpakaluṣendriyaḥ /
praviśya nṛpatiṃ sūto niḥśvasantaṃ dadarśa ha

2.31.2

ālokya tu mahāprājñaḥ paramākulacetasaṃ /
rāmam evānuśocantaṃ sūtaḥ prāñjalir āsadat

2.31.3

ayaṃ sa puruṣavyāghra dvāri tiṣṭhati te sutaḥ /
brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā sarvaṃ caivopajīvinām

2.31.4

sa tvā paśyatu bhadraṃ te rāmaḥ satyaparākramaḥ /
sarvān suhṛda āpṛcchya tvām idānīṃ didṛkṣate

2.31.5

gamiṣyati mahāraṇyaṃ taṃ paśya jagatīpate /
vṛtaṃ rājaguṇaiḥ sarvair ādityam iva raśmibhiḥ

2.31.6

sa satyavādī dharmātmā gāmbhīryāt sāgaropamaḥ /
ākāśa iva niṣpaṅko narendraḥ pratyuvāca tam

2.31.7

sumantrānaya me dārān ye kecid iha māmakāḥ /
dāraiḥ parivṛtaḥ sarvair draṣṭum icchāmi rāghavam

2.31.8

so 'ntaḥpuram atītyaiva striyas tā vākyam abravīt /
āryo hvayati vo rājā gamyatāṃ tatra māciram

2.31.9

evam uktāḥ striyaḥ sarvāḥ sumantreṇa nṛpājñayā /
pracakramus tad bhavanaṃ bhartur ājñāya śāsanam

2.31.10

ardhasaptaśatās tās tu pramadās tāmralocanāḥ /
kausalyāṃ parivāryātha śanair jagmur dhṛtavratāḥ

2.31.11

āgateṣu ca dāreṣu samavekṣya mahīpatiḥ /
uvāca rājā taṃ sūtaṃ sumantrānaya me sutam

2.31.12

sa sūto rāmam ādāya lakṣmaṇaṃ maithilīṃ tadā /
jagāmābhimukhas tūrṇaṃ sakāśaṃ jagatīpateḥ

2.31.13

sa rājā putram āyāntaṃ dṛṣṭvā dūrāt kṛtāñjalim /
utpapātāsanāt tūrṇam ārtaḥ strījanasaṃvṛtaḥ

2.31.14

so 'bhidudrāva vegena rāmaṃ dṛṣṭvā viśāṃpatiḥ /
tam asaṃprāpya duḥkhārtaḥ papāta bhuvi mūrchitaḥ

2.31.15

taṃ rāmo 'bhyapatat kṣipraṃ lakṣmaṇaś ca mahārathaḥ /
visaṃjñam iva duḥkhena saśokaṃ nṛpatiṃ tadā

2.31.16

strīsahasraninādaś ca saṃjajñe rājaveśmani /
hā hā rāmeti sahasā bhūṣaṇadhvanimūrchitaḥ

2.31.17

taṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ tāv ubhau rāmalakṣmaṇau /
paryaṅke sītayā sārdhaṃ rudantaḥ samaveśayan

2.31.18

atha rāmo muhūrtena labdhasaṃjñaṃ mahīpatim /
uvāca prāñjalir bhūtvā śokārṇavapariplutam

2.31.19

āpṛcche tvāṃ mahārāja sarveṣām īśvaro 'si naḥ /
prasthitaṃ daṇḍakāraṇyaṃ paśya tvaṃ kuśalena mām

2.31.20

lakṣmaṇaṃ cānujānīhi sītā cānveti māṃ vanam /
kāraṇair bahubhis tathyair vāryamāṇau na cecchataḥ

2.31.21

anujānīhi sarvān naḥ śokam utsṛjya mānada /
lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca prajāpatir iva prajāḥ

2.31.22

pratīkṣamāṇam avyagram anujñāṃ jagatīpateḥ /
uvāca rājā samprekṣya vanavāsāya rāghavam

2.31.23

ahaṃ rāghava kaikeyyā varadānena mohitaḥ /
ayodhyāyās tvam evādya bhava rājā nigṛhya mām

2.31.24

evam ukto nṛpatinā rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ /
pratyuvācāñjaliṃ kṛtvā pitaraṃ vākyakovidaḥ

2.31.25

bhavān varṣasahasrāya pṛthivyā nṛpate patiḥ /
ahaṃ tv araṇye vatsyāmi na me kāryaṃ tvayānṛtam

2.31.26

śreyase vṛddhaye tāta punarāgamanāya ca /
gacchasvāriṣṭam avyagraḥ panthānam akutobhayam

2.31.28

adya tv idānīṃ rajanīṃ putra mā gaccha sarvathā /
mātaraṃ māṃ ca saṃpaśyan vasemām adya śarvarīm /
tarpitaḥ sarvakāmais tvaṃ śvaḥkāle sādhayiṣyasi // RamS_2,31.27* //
atha rāmas tathā śrutvā pitur ārtasya bhāṣitam /
lakṣmaṇena saha bhrātrā dīno vacanam abravīt

2.31.29

prāpsyāmi yān adya guṇān ko me śvastān pradāsyati /
apakramaṇam evātaḥ sarvakāmair ahaṃ vṛṇe

2.31.30

iyaṃ sarāṣṭrā sajanā dhanadhānyasamākulā /
mayā visṛṣṭā vasudhā bharatāya pradīyatām

2.31.31

apagacchatu te duḥkhaṃ mā bhūr bāṣpapariplutaḥ /
na hi kṣubhyati durdharṣaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ

2.31.32

naivāhaṃ rājyam icchāmi na sukhaṃ na ca maithilīm /
tvām ahaṃ satyam icchāmi nānṛtaṃ puruṣarṣabha

2.31.33

puraṃ ca rāṣṭraṃ ca mahī ca kevalā mayā nisṛṣṭā bharatāya dīyatām /
ahaṃ nideśaṃ bhavato 'nupālayan vanaṃ gamiṣyāmi cirāya sevitum

2.31.34

mayā nisṛṣṭāṃ bharato mahīm imāṃ saśailakhaṇḍāṃ sapurāṃ sakānanām /
śivāṃ susīmām anuśāstu kevalaṃ tvayā yad uktaṃ nṛpate yathāstu tat

2.31.35

na me tathā pārthiva dhīyate mano mahatsu kāmeṣu na cātmanaḥ priye /
yathā nideśe tava śiṣṭasaṃmate vyapaitu duḥkhaṃ tava matkṛte 'nagha

2.31.36

tad adya naivānagha rājyam avyayaṃ na sarvakāmān na sukhaṃ na maithilīm /
na jīvitaṃ tvām anṛtena yojayan vṛṇīya satyaṃ vratam astu te tathā

2.31.37

phalāni mūlāni ca bhakṣayan vane girīṃś ca paśyan saritaḥ sarāṃsi ca /
vanaṃ praviśyaiva vicitrapādapaṃ sukhī bhaviṣyāmi tavāstu nirvṛtiḥ

Original text: Rāmāyaṇa-southern-2 · Edition: T.R. Krishnacarya: The Valmiki Ramayana - According to Southern recension, 1905 (Repr. Delhi : Sri Satguru Publications, 1982) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0