રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.32

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 32
તતઃ સુમન્ત્રમ્ ઐક્ષ્વાકઃ પીડિતો ઽત્ર પ્રતિજ્ઞયા ।
સબાષ્પમ્ અતિનિઃશ્વસ્ય જગાદેદં પુનઃ પુનઃ

સૂત રત્નસુસમ્પૂર્ણા ચતુર્વિધબલા ચમૂઃ ।
રાઘવસ્યાનુયાત્રાર્થં ક્ષિપ્રં પ્રતિવિધીયતામ્

રૂપાજીવાશ્ચ શાલિન્યો વણિજશ્ ચ મહાધનાઃ ।
શોભયન્તુ કુમારસ્ય વાહિનીં સુપ્રસારિતાઃ

યે ચૈનમ્ ઉપજીવન્તિ રમતે યૈશ્ ચ વીર્યતઃ ।
તેષાં બહુવિધં દત્ત્વા તાન્ અપ્ય્ અત્ર નિયોજય

નિઘ્નન્ મૃગાન્ કુઞ્જરાંશ્ ચ પિબંશ્ ચારણ્યકં મધુ ।
નદીશ્ ચ વિવિધાઃ પશ્યન્ ન રાજ્યં સંસ્મરિષ્યતિ

ધાન્યકોશશ્ ચ યઃ કશ્ચિદ્ ધનકોશશ્ ચ મામકઃ ।
તૌ રામમ્ અનુગચ્છેતાં વસન્તં નિર્જને વને

યજન્ પુણ્યેષુ દેશેષુ વિસૃજંશ્ ચાપ્તદક્ષિણાઃ ।
ઋષિભિશ્ ચ સમાગમ્ય પ્રવત્સ્યતિ સુખં વને

ભરતશ્ ચ મહાબાહુર્ અયોધ્યાં પાલયિષ્યતિ ।
સર્વકામૈઃ પુનઃ શ્રીમાન્ રામઃ સંસાધ્યતામ્ ઇતિ

એવં બ્રુવતિ કાકુત્સ્થે કૈકેય્યા ભયમ્ આગતમ્ ।
મુખં ચાપ્ય્ અગમચ્છોષં સ્વરશ્ ચાપિ ન્યરુધ્યત

સા વિષણ્ણા ચ સંત્રસ્તા કૈકેયી વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ।
રાજ્યં ગતજનં સાધો પીતમણ્ડાં સુરામ્ ઇવ ।
નિરાસ્વાદ્યતમં શૂન્યં ભરતો નાભિપત્સ્યતે ॥ રમ્સ્_2,32.10* ॥
કૈકેય્યાં મુક્તલજ્જાયાં વદન્ત્યામ્ અતિદારુણમ્ ।
રાજા દશરથો વાક્યમ્ ઉવાચાયતલોચનામ્ ।
વહન્તં કિં તુદસિ માં નિયુજ્ય ધુરિ માહિતે ॥ રમ્સ્_2,32.11* ॥
કૈકેયી દ્વિગુણં ક્રુદ્ધા રાજાનમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ।
તવૈવ વંશે સગરો જ્યેષ્ઠં પુત્રમ્ ઉપારુધત્ ।
અસમઞ્જ ઇતિ ખ્યાતં તથાયં ગન્તુમ્ અર્હતિ ॥ રમ્સ્_2,32.12* ॥
એવમ્ ઉક્તો ધિગ્ ઇત્ય્ એવ રાજા દશરથો ઽબ્રવીત્ ।
વ્રીડિતશ્ ચ જનઃ સર્વઃ સા ચ તન્ નાવબુધ્યત

તત્ર વૃદ્ધો મહામાત્રઃ સિદ્ધાર્થો નામ નામતઃ ।
શુચિર્ બહુમતો રાજ્ઞઃ કૈકેયીમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

અસમઞ્જો ગૃહીત્વા તુ ક્રીડિતઃ પથિ દારકાન્ ।
સરય્વાઃ પ્રક્ષિપન્ન્ અપ્સુ રમતે તેન દુર્મતિઃ

તં દૃષ્ટ્વા નાગરાઃ સર્વે ક્રુદ્ધા રાજાનમ્ અબ્રુવન્ ।
અસમઞ્જં વૃણીષ્વૈકમ્ અસ્માન્ વા રાષ્ટ્રવર્ધન

તાન્ ઉવાચ તતો રાજા કિંનિમિત્તમ્ ઇદં ભયમ્ ।
તાશ્ ચાપિ રાજ્ઞા સંપૃષ્ટા વાક્યં પ્રકૃતયો ઽબ્રુવન્

ક્રીડિતસ્ ત્વ્ એષ નઃ પુત્રાન્ બાલાન્ ઉદ્ભ્રાન્તચેતનઃ ।
સરય્વાં પ્રક્ષિપન્ મૌર્ખ્યાદ્ અતુલાં પ્રીતિમ્ અશ્નુતે

સ તાસાં વચનં શ્રુત્વા પ્રકૃતીનાં નરાધિપ ।
તં તત્યાજાહિતં પુત્રં તાસાં પ્રિયચિકીર્ષયા

ઇત્ય્ એવમ્ અત્યજદ્ રાજા સગરો વૈ સુધાર્મિકઃ ।
રામઃ કિમ્ અકરોત્ પાપં યેનૈવમ્ ઉપરુધ્યતે

શ્રુત્વા તુ સિદ્ધાર્થવચો રાજા શ્રાન્તતરસ્વનઃ ।
શોકોપહતયા વાચા કૈકેયીમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

અનુવ્રજિષ્યામ્ય્ અહમ્ અદ્ય રામં રાજ્યં પરિત્યજ્ય સુખં ધનં ચ ।
સહૈવ રાજ્ઞા ભરતેન ચ ત્વં યથા સુખં ભુઙ્ક્ષ્વ ચિરાય રાજ્યમ્