Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.20
Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 20
iti bruvati rāme tu lakṣmaṇo 'dhaḥśirā muhuḥ /
śrutvā madhyaṃ jagāmeva manasā duḥkhaharṣayoḥ
tadā tu baddhvā bhrukuṭīṃ bhruvor madhye nararṣabhaḥ /
niśaśvāsa mahāsarpo bilastha iva roṣitaḥ
tasya duṣprativīkṣyaṃ tad bhrukuṭīsahitaṃ tadā /
babhau kruddhasya siṃhasya mukhasya sadṛśaṃ mukham
agrahas taṃ vidhunvaṃs tu hastī hastam ivātmanaḥ /
tiryag ūrdhvaṃ śarīre ca pātayitvā śirodharām
agrākṣṇā vīkṣamāṇas tu tiryag bhrātaram abravīt /
asthāne sambhramo yasya jāto vai sumahān ayam
dharmadoṣaprasaṅgena lokasyānatiśaṅkayā /
kathaṃ hy etad asambhrāntas tvadvidho vaktum arhati
yathā daivam aśauṇḍīraṃ śauṇḍīraḥ kṣatriyarṣabhaḥ /
kiṃ nāma kṛpaṇaṃ daivam aśaktam abhiśaṃsasi
pāpayos tu kathaṃ nāma tayoḥ śaṅkā na vidyate /
santi dharmopadhāḥ ślakṣṇā dharmātman kiṃ na budhyase
lokavidviṣṭam ārabdhaṃ tvadanyasyābhiṣecanam /
yeneyam āgatā dvaidhaṃ tava buddhir mahīpate /
sa hi dharmo mama dveṣyaḥ prasaṅgād yasya muhyasi // RamS_2,20.9* //
yady api pratipattis te daivī cāpi tayor matam /
tathāpy upekṣaṇīyaṃ te na me tad api rocate
viklavo vīryahīno yaḥ sa daivam anuvartate /
vīrāḥ saṃbhāvitātmāno na daivaṃ paryupāsate
daivaṃ puruṣakāreṇa yaḥ samarthaḥ prabādhitum /
na daivena vipannārthaḥ puruṣaḥ so 'vasīdati
drakṣyanti tv adya daivasya pauruṣaṃ puruṣasya ca /
daivamānuṣayor adya vyaktā vyaktir bhaviṣyati
adya matpauruṣahataṃ daivaṃ drakṣyanti vai janāḥ /
yad daivād āhataṃ te 'dya dṛṣṭaṃ rājyābhiṣecanam
atyaṅkuśam ivoddāmaṃ gajaṃ madabaloddhatam /
pradhāvitam ahaṃ daivaṃ pauruṣeṇa nivartaye
lokapālāḥ samastās te nādya rāmābhiṣecanam /
na ca kṛtsnās trayo lokā vihanyuḥ kiṃ punaḥ pitā
yair vivāsas tavāraṇye mitho rājan samarthitaḥ /
araṇye te vivatsyanti caturdaśa samās tathā
ahaṃ tadāśāṃ chetsyāmi pitus tasyāś ca yā tava /
abhiṣekavighātena putrarājyāya vartate
madbalena viruddhāya na syād daivabalaṃ tathā /
prabhaviṣyati duḥkhāya yathograṃ pauruṣaṃ mama
ūrdhvaṃ varṣasahasrānte prajāpālyam anantaram /
āryaputrāḥ kariṣyanti vanavāsaṃ gate tvayi
pūrvarājarṣivṛttyā hi vanavāso vidhīyate /
prajā nikṣipya putreṣu putravat paripālane
sa ced rājany anekāgre rājyavibhramaśaṅkayā /
naivam icchasi dharmātman rājyaṃ rāma tvam ātmani
pratijāne ca te vīra mā bhūvaṃ vīralokabhāk /
rājyaṃ ca tava rakṣeyam ahaṃ veleva sāgaram
maṅgalair abhiṣiñcasva tatra tvaṃ vyāpṛto bhava /
aham eko mahīpālān alaṃ vārayituṃ balāt
na śobhārthāv imau bāhū na dhanur bhūṣaṇāya me /
nāsirābandhanārthāya na śarāḥ stambhahetavaḥ
amitradamanārthaṃ me sarvam etac catuṣṭayam /
na cāhaṃ kāmaye 'tyarthaṃ yaḥ syāc chatrur mato mama
asinā tīkṣṇadhāreṇa vidyuccalitavarcasā /
pragṛhītena vai śatruṃ vajriṇaṃ vā na kalpaye
khaḍganiṣpeṣaniṣpiṣṭair gahanā duścarā ca me /
hastyaśvanarahastoruśirobhir bhavitā mahī
khaḍgadhārā hatā me 'dya dīpyamānā ivādrayaḥ /
patiṣyanti dvipā bhūmau meghā iva savidyutaḥ
baddhagodhāṅgulitrāṇe pragṛhītaśarāsane /
kathaṃ puruṣamānī syāt puruṣāṇāṃ mayi sthite
bahubhiś caikam atyasyann ekena ca bahūñ janān /
viniyokṣyāmy ahaṃ bāṇān nṛvājigajamarmasu
adya me 'straprabhāvasya prabhāvaḥ prabhaviṣyati /
rājñaś cāprabhutāṃ kartuṃ prabhutvaṃ ca tava prabho
adya candanasārasya keyūrāmokṣaṇasya ca /
vasūnāṃ ca vimokṣasya suhṛdāṃ pālanasya ca
anurūpāv imau bāhū rāma karma kariṣyataḥ /
abhiṣecanavighnasya kartḥṇāṃ te nivāraṇe
bravīhi ko 'dyaiva mayā viyujyatāṃ tavāsuhṛt prāṇayaśaḥ suhṛjjanaiḥ /
yathā taveyaṃ vasudhā vaśe bhavet tathaiva māṃ śādhi tavāsmi kiṃkaraḥ
vimṛjya bāṣpaṃ parisāntvya cāsakṛt sa lakṣmaṇaṃ rāghavavaṃśavardhanaḥ /
uvāca pitrye vacane vyavasthitaṃ nibodha mām eṣa hi saumya satpathaḥ
Original text: Rāmāyaṇa-southern-2 · Edition: T.R. Krishnacarya: The Valmiki Ramayana - According to Southern recension, 1905 (Repr. Delhi : Sri Satguru Publications, 1982) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0