Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.17

2.17.1

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 17
rāmas tu bhṛśam āyasto niḥśvasann iva kuñjaraḥ /
jagāma sahito bhrātrā mātur antaḥpuraṃ vaśī

2.17.2

so 'paśyat puruṣaṃ tatra vṛddhaṃ paramapūjitam /
upaviṣṭaṃ gṛhadvāri tiṣṭhataś cāparān bahūn

2.17.3

praviśya prathamāṃ kakṣyāṃ dvitīyāyāṃ dadarśa saḥ /
brāhmaṇān vedasampannān vṛddhān rājñābhisatkṛtān

2.17.4

praṇamya rāmas tān vṛddhāṃs tṛtīyāyāṃ dadarśa saḥ /
striyo vṛddhāś ca bālāś ca dvārarakṣaṇatatparāḥ

2.17.5

vardhayitvā prahṛṣṭās tāḥ praviśya ca gṛhaṃ striyaḥ /
nyavedayanta tvaritā rāmamātuḥ priyaṃ tadā

2.17.6

kausalyāpi tadā devī rātriṃ sthitvā samāhitā /
prabhāte tv akarot pūjāṃ viṣṇoḥ putrahitaiṣiṇī

2.17.7

sā kṣaumavasanā hṛṣṭā nityaṃ vrataparāyaṇā /
agniṃ juhoti sma tadā mantravat kṛtamaṅgalā

2.17.8

praviśya ca tadā rāmo mātur antaḥpuraṃ śubham /
dadarśa mātaraṃ tatra hāvayantīṃ hutāśanam

2.17.9

sā cirasyātmajaṃ dṛṣṭvā mātṛnandanam āgatam /
abhicakrāma saṃhṛṣṭā kiśoraṃ vaḍabā yathā

2.17.10

tam uvāca durādharṣaṃ rāghavaṃ sutam ātmanaḥ /
kausalyā putravātsalyād idaṃ priyahitaṃ vacaḥ

2.17.11

vṛddhānāṃ dharmaśīlānāṃ rājarṣīṇāṃ mahātmanām /
prāpnuhy āyuś ca kīrtiṃ ca dharmaṃ copahitaṃ kule

2.17.12

satyapratijñaṃ pitaraṃ rājānaṃ paśya rāghava /
adyaiva hi tvāṃ dharmātmā yauvarājye 'bhiṣekṣyati

2.17.13

mātaraṃ rāghavaḥ kiṃcit prasāryāñjalim abravīt /
sa svabhāvavinītaś ca gauravāc ca tadānataḥ

2.17.14

devi nūnaṃ na jānīṣe mahad bhayam upasthitam /
idaṃ tava ca duḥkhāya vaidehyā lakṣmaṇasya ca

2.17.15

caturdaśa hi varṣāṇi vatsyāmi vijane vane /
madhumūlaphalair jīvan hitvā munivad āmiṣam

2.17.16

bharatāya mahārājo yauvarājyaṃ prayacchati /
māṃ punar daṇḍakāraṇyaṃ vivāsayati tāpasam

2.17.17

tām aduḥkhocitāṃ dṛṣṭvā patitāṃ kadalīm iva /
rāmas tūtthāpayāmāsa mātaraṃ gatacetasam

2.17.18

upāvṛtyotthitāṃ dīnāṃ vaḍabām iva vāhitām /
pāṃśuguṇṭhitasarvāṅgīṃ vimamarśa ca pāṇinā

2.17.19

sā rāghavam upāsīnam asukhārtā sukhocitā /
uvāca puruṣavyāghram upaśṛṇvati lakṣmaṇe

2.17.20

yadi putra na jāyethā mama śokāya rāghava /
na sma duḥkham ato bhūyaḥ paśyeyam aham aprajā

2.17.21

eka eva hi vandhyāyāḥ śoko bhavati mānavaḥ /
aprajāsmīti saṃtāpo na hy anyaḥ putra vidyate

2.17.22

na dṛṣṭapūrvaṃ kalyāṇaṃ sukhaṃ vā patipauruṣe /
api putre vipaśyeyam iti rāmāsthitaṃ mayā

2.17.24

sā bahūny amanojñāni vākyāni hṛdayacchidām /
ahaṃ śroṣye sapatnīnām avarāṇāṃ varā satī /
ato duḥkhataraṃ kiṃ nu pramadānāṃ bhaviṣyati // RamS_2,17.23* //
tvayi saṃnihite 'py evam aham āsaṃ nirākṛtā /
kiṃ punaḥ proṣite tāta dhruvaṃ maraṇam eva me

2.17.25

yo hi māṃ sevate kaścid atha vāpy anuvartate /
kaikeyyāḥ putram anvīkṣya sa jano nābhibhāṣate

2.17.26

daśa sapta ca varṣāṇi tava jātasya rāghava /
atītāni prakāṅkṣantyā mayā duḥkhaparikṣayam

2.17.27

upavāsaiś ca yogaiś ca bahubhiś ca pariśramaiḥ /
duḥkhaṃ saṃvardhito moghaṃ tvaṃ hi durgatayā mayā

2.17.28

sthiraṃ tu hṛdayaṃ manye mamedaṃ yan na dīryate /
prāvṛṣīva mahānadyāḥ spṛṣṭaṃ kūlaṃ navāmbhasā

2.17.29

mamaiva nūnaṃ maraṇaṃ na vidyate na cāvakāśo 'sti yamakṣaye mama /
yad antako 'dyaiva na māṃ jihīrṣati prasahya siṃho rudatīṃ mṛgīm iva

2.17.30

sthiraṃ hi nūnaṃ hṛdayaṃ mamāyasaṃ na bhidyate yad bhuvi nāvadīryate /
anena duḥkhena ca deham arpitaṃ dhruvaṃ hy akāle maraṇaṃ na vidyate

2.17.31

idaṃ tu duḥkhaṃ yad anarthakāni me vratāni dānāni ca saṃyamāś ca hi /
tapaś ca taptaṃ yad apatyakāraṇāt suniṣphalaṃ bījam ivoptam ūṣare

2.17.32

yadi hy akāle maraṇaṃ svayecchayā labheta kaścid guruduḥkhakarśitaḥ /
gatāham adyaiva paretasaṃsadaṃ vinā tvayā dhenur ivātmajena vai

2.17.33

bhṛśam asukham amarṣitā tadā bahu vilalāpa samīkṣya rāghavam /
vyasanam upaniśāmya sā mahat sutam iva baddham avekṣya kiṃnarī

Original text: Rāmāyaṇa-southern-2 · Edition: T.R. Krishnacarya: The Valmiki Ramayana - According to Southern recension, 1905 (Repr. Delhi : Sri Satguru Publications, 1982) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc