Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.104

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 104
tam apratimatejobhyāṃ bhrātṛbhyāṃ romaharṣaṇam /
vismitāḥ saṃgamaṃ prekṣya samavetā maharṣayaḥ

antarhitās tv ṛṣigaṇāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ /
tau bhrātarau mahātmānau kākutsthau praśaśaṃsire

sa dhanyo yasya putrau dvau dharmajñau dharmavikramau /
śrutvā vayaṃ hi sambhāṣām ubhayoḥ spṛhayāmahe

tatas tv ṛṣigaṇāḥ kṣipraṃ daśagrīvavadhaiṣiṇaḥ /
bharataṃ rājaśārdūlam ity ūcuḥ saṃgatā vacaḥ

kule jāta mahāprājña mahāvṛtta mahāyaśaḥ /
grāhyaṃ rāmasya vākyaṃ te pitaraṃ yady avekṣase

sadānṛṇam imaṃ rāmaṃ vayam icchāmahe pituḥ /
anṛṇatvāc ca kaikeyyāḥ svargaṃ daśaratho gataḥ

etāvad uktvā vacanaṃ gandharvāḥ samaharṣayaḥ /
rājarṣayaś caiva tathā sarve svāṃ svāṃ gatiṃ gatāḥ

hlāditas tena vākyena śubhena śubhadarśanaḥ /
rāmaḥ saṃhṛṣṭavadanas tān ṛṣīn abhyapūjayat

srastagātras tu bharataḥ sa vācā sajjamānayā /
kṛtāñjalir idaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punar abravīt

rājadharmam anuprekṣya kuladharmānusaṃtatim /
kartum arhasi kākutstha mama mātuś ca yācanām

rakṣituṃ sumahad rājyam aham ekas tu notsahe /
paurajānapadāṃś cāpi raktān rañjayituṃ tathā

jñātayaś ca hi yodhāś ca mitrāṇi suhṛdaś ca naḥ /
tvām eva pratikāṅkṣante parjanyam iva karṣakāḥ

idaṃ rājyaṃ mahāprājña sthāpaya pratipadya hi /
śaktimān asi kākutstha lokasya paripālane

ity uktvā nyapatad bhrātuḥ pādayor bharatas tadā /
bhṛśaṃ samprārthayāmāsa rāmam evaṃ priyaṃvadaḥ

tam aṅke bhrātaraṃ kṛtvā rāmo vacanam abravīt /
śyāmaṃ nalinapattrākṣaṃ mattahaṃsasvaraṃ svayam

āgatā tvām iyaṃ buddhiḥ svajā vainayikī ca yā /
bhṛśam utsahase tāta rakṣituṃ pṛthivīm api

amātyaiś ca suhṛdbhiś ca buddhimadbhiś ca mantribhiḥ /
sarvakāryāṇi saṃmantrya sumahānty api kāraya

lakṣmīś candrād apeyād vā himavān vā himaṃ tyajet /
atīyāt sāgaro velāṃ na pratijñām ahaṃ pituḥ

kāmād vā tāta lobhād vā mātrā tubhyam idaṃ kṛtam /
na tan manasi kartavyaṃ vartitavyaṃ ca mātṛvat

evaṃ bruvāṇaṃ bharataḥ kausalyāsutam abravīt /
tejasādityasaṃkāśaṃ pratipaccandradarśanam

adhirohārya pādābhyāṃ pāduke hemabhūṣite /
ete hi sarvalokasya yogakṣemaṃ vidhāsyataḥ

so 'dhiruhya naravyāghraḥ pāduke hy avaruhya ca /
prāyacchat sumahātejā bharatāya mahātmane

sa pāduke te bharataḥ pratāpavān svalaṃkṛte samparigṛhya dharmavit /
pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ cakāra caivottamanāgamūrdhani

athānupūrvyāt pratipūjya taṃ janaṃ gurūṃś ca mantriprakṛtīs tathānujau /
vyasarjayad rāghavavaṃśavardhanaḥ sthitaḥ svadharme himavān ivācalaḥ

taṃ mātaro bāṣpagṛhītakaṇṭhyo duḥkhena nāmantrayituṃ hi śekuḥ /
sa tv eva mātḥn abhivādya sarvā rudan kuṭīṃ svāṃ praviveśa rāmaḥ