રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.104

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 104
તમ્ અપ્રતિમતેજોભ્યાં ભ્રાતૃભ્યાં રોમહર્ષણમ્ ।
વિસ્મિતાઃ સંગમં પ્રેક્ષ્ય સમવેતા મહર્ષયઃ

અન્તર્હિતાસ્ ત્વ્ ઋષિગણાઃ સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ ।
તૌ ભ્રાતરૌ મહાત્માનૌ કાકુત્સ્થૌ પ્રશશંસિરે

સ ધન્યો યસ્ય પુત્રૌ દ્વૌ ધર્મજ્ઞૌ ધર્મવિક્રમૌ ।
શ્રુત્વા વયં હિ સમ્ભાષામ્ ઉભયોઃ સ્પૃહયામહે

તતસ્ ત્વ્ ઋષિગણાઃ ક્ષિપ્રં દશગ્રીવવધૈષિણઃ ।
ભરતં રાજશાર્દૂલમ્ ઇત્ય્ ઊચુઃ સંગતા વચઃ

કુલે જાત મહાપ્રાજ્ઞ મહાવૃત્ત મહાયશઃ ।
ગ્રાહ્યં રામસ્ય વાક્યં તે પિતરં યદ્ય્ અવેક્ષસે

સદાનૃણમ્ ઇમં રામં વયમ્ ઇચ્છામહે પિતુઃ ।
અનૃણત્વાચ્ ચ કૈકેય્યાઃ સ્વર્ગં દશરથો ગતઃ

એતાવદ્ ઉક્ત્વા વચનં ગન્ધર્વાઃ સમહર્ષયઃ ।
રાજર્ષયશ્ ચૈવ તથા સર્વે સ્વાં સ્વાં ગતિં ગતાઃ

હ્લાદિતસ્ તેન વાક્યેન શુભેન શુભદર્શનઃ ।
રામઃ સંહૃષ્ટવદનસ્ તાન્ ઋષીન્ અભ્યપૂજયત્

સ્રસ્તગાત્રસ્ તુ ભરતઃ સ વાચા સજ્જમાનયા ।
કૃતાઞ્જલિર્ ઇદં વાક્યં રાઘવં પુનર્ અબ્રવીત્

રાજધર્મમ્ અનુપ્રેક્ષ્ય કુલધર્માનુસંતતિમ્ ।
કર્તુમ્ અર્હસિ કાકુત્સ્થ મમ માતુશ્ ચ યાચનામ્

રક્ષિતું સુમહદ્ રાજ્યમ્ અહમ્ એકસ્ તુ નોત્સહે ।
પૌરજાનપદાંશ્ ચાપિ રક્તાન્ રઞ્જયિતું તથા

જ્ઞાતયશ્ ચ હિ યોધાશ્ ચ મિત્રાણિ સુહૃદશ્ ચ નઃ ।
ત્વામ્ એવ પ્રતિકાઙ્ક્ષન્તે પર્જન્યમ્ ઇવ કર્ષકાઃ

ઇદં રાજ્યં મહાપ્રાજ્ઞ સ્થાપય પ્રતિપદ્ય હિ ।
શક્તિમાન્ અસિ કાકુત્સ્થ લોકસ્ય પરિપાલને

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ન્યપતદ્ ભ્રાતુઃ પાદયોર્ ભરતસ્ તદા ।
ભૃશં સમ્પ્રાર્થયામાસ રામમ્ એવં પ્રિયંવદઃ

તમ્ અઙ્કે ભ્રાતરં કૃત્વા રામો વચનમ્ અબ્રવીત્ ।
શ્યામં નલિનપત્ત્રાક્ષં મત્તહંસસ્વરં સ્વયમ્

આગતા ત્વામ્ ઇયં બુદ્ધિઃ સ્વજા વૈનયિકી ચ યા ।
ભૃશમ્ ઉત્સહસે તાત રક્ષિતું પૃથિવીમ્ અપિ

અમાત્યૈશ્ ચ સુહૃદ્ભિશ્ ચ બુદ્ધિમદ્ભિશ્ ચ મન્ત્રિભિઃ ।
સર્વકાર્યાણિ સંમન્ત્ર્ય સુમહાન્ત્ય્ અપિ કારય

લક્ષ્મીશ્ ચન્દ્રાદ્ અપેયાદ્ વા હિમવાન્ વા હિમં ત્યજેત્ ।
અતીયાત્ સાગરો વેલાં ન પ્રતિજ્ઞામ્ અહં પિતુઃ

કામાદ્ વા તાત લોભાદ્ વા માત્રા તુભ્યમ્ ઇદં કૃતમ્ ।
ન તન્ મનસિ કર્તવ્યં વર્તિતવ્યં ચ માતૃવત્

એવં બ્રુવાણં ભરતઃ કૌસલ્યાસુતમ્ અબ્રવીત્ ।
તેજસાદિત્યસંકાશં પ્રતિપચ્ચન્દ્રદર્શનમ્

અધિરોહાર્ય પાદાભ્યાં પાદુકે હેમભૂષિતે ।
એતે હિ સર્વલોકસ્ય યોગક્ષેમં વિધાસ્યતઃ

સો ઽધિરુહ્ય નરવ્યાઘ્રઃ પાદુકે હ્ય્ અવરુહ્ય ચ ।
પ્રાયચ્છત્ સુમહાતેજા ભરતાય મહાત્મને

સ પાદુકે તે ભરતઃ પ્રતાપવાન્ સ્વલંકૃતે સમ્પરિગૃહ્ય ધર્મવિત્ ।
પ્રદક્ષિણં ચૈવ ચકાર રાઘવં ચકાર ચૈવોત્તમનાગમૂર્ધનિ

અથાનુપૂર્વ્યાત્ પ્રતિપૂજ્ય તં જનં ગુરૂંશ્ ચ મન્ત્રિપ્રકૃતીસ્ તથાનુજૌ ।
વ્યસર્જયદ્ રાઘવવંશવર્ધનઃ સ્થિતઃ સ્વધર્મે હિમવાન્ ઇવાચલઃ

તં માતરો બાષ્પગૃહીતકણ્ઠ્યો દુઃખેન નામન્ત્રયિતું હિ શેકુઃ ।
સ ત્વ્ એવ માત્ઃન્ અભિવાદ્ય સર્વા રુદન્ કુટીં સ્વાં પ્રવિવેશ રામઃ