Rājataraṅginī · Verses 806-825

pratyarthibhir athānītaṃ bhūrjaṃ rājājñayā nṛpaḥ /
yuktijñas salilasyāntar vācayitvākṣipat tataḥ

naṣṭeṣu navavarṇeṣu purāṇeṣu sthireṣv atha /
bhūprastham ekaṃ vikrītam iti sabhyān avācayat

rājā kīrtim ahaṃ bhūmiṃ kūṭakṛd daṇḍam adbhutam /
prajās sukhaṃ khalā bhītiṃ prāptavantas samaṃ tataḥ

indo Rāhubhayaṃ kadāpi kurute kālaẖ kalāḫ pūrayan siñcan sañcinute taḍinnipatanakṣobhaṃ taror vāridaḥ /
Vedhās satpuruṣasya sarvajagatām āhlādanāyodyamaṃ kurvann āmayadarśanena kurute bhītiprakarṣaṃ kṣaṇam

abādhiṣṭatarāṃ kaṣṭo viṣasphoṭaẖ kadācana /
prakoṣṭhaṃ bhūmipālasya prajānāṃ hṛdayaṃ ca saḥ

māghamāsīva puṣpāṇāṃ Mlecchaprāleyabādhayā /
na lābho viṣavaidyāṇāṃ deśe 'sminn abhavat tadā

yajvā Gāruḍaśāstrajñaś Śivabhaṭṭo nṛpānugaiḥ /
atrānviṣyadbhir āpto 'tha kūpo 'dhvanyair marāv iva

cikitsāyāṃ vidagdhas sa Mlecchabhītyā vyalambata /
sphuliṅgadagdhaḫ puruṣas spṛśaty api maṇiṃ cirāt

svayaṃ dattābhayo rājñā prāptas tam udamūlayat /
Śivabhaṭṭo viṣasphoṭaṃ karīva viṣapādapam

tasya kīrtis sukhaṃ rājñaḫ prajānāṃ harṣasantatiḥ /
prārohaṃs trīṇi visphoṭe tatraikasmin vipāṭite

tuṣṭena bhūbhujā dattāṃ yatheṣṭam api sampadam /
naikṣiṣṭa Śivabhaṭtas sa yatātmeva varāṅganām

[Ps-JRT 113]
uddāhapātakavaśād iva nirghṛṇas san dagdhvā tṛṇaṃ tṛṇakṛśānur upaiti śāntim /
jātāmbuvāhakaruṇāpraṇayāt tṛṇasya kāntiḫ punaś śataguṇā masṛṇābhirāmā // JRt_B.1046 //
kṣmāṃ santāpayatā gāḍham āṣāḍheneva vāridāḥ /
Sūhabhaṭṭena saṃśuṣya parābhūtā yayur diśaḥ // JRt_B.1047 //
varṣā marud iva kṣmāpas tadvidyāpratyayotsukaḥ /
ānāyayat sa tān sarvān paṇḍitān nijamaṇḍalam // JRt_B.1048 //
muktāhāropame deśe vidvadratnāni nāyakaḥ /
kāntyā vā sudhiyā tatra yathāyogaṃ nyavīviśat // JRt_B.1049 //
rājā saṃropitān arghavṛttidānena paṇḍitān /
āpyāyayaj jaleneva mālākāro mahīruhān // JRt_B.1050 //
nāśitaṃ Sūhabhaṭṭena yad yat Kaśmīramaṇḍale /
yojitaṃ Śiryabhaṭṭena rājaprārthanayātha tat // JRt_B.1051 //
pravartya yāgayātrādi nāgānāṃ bhaṭṭaŚiryakaḥ /
Turuṣkāpahṛtāṃ bhūmiṃ vidagdhebhyo nyadāpayat // JRt_B.1052 //
udaye dāpite tena Hindukānām akhaṇḍite /
Śiryabhaṭṭāya cukupus sarve Yavanadānavāḥ // JRt_B.1053 //
Mahāpadmaphaṇīndrāmbhassaṃbhede kumbhakena saḥ /
baddho 'pi dṛtivat sthitvā Yavanendrān vyalakṣayat // JRt_B.1054 //
tāpo yasyāhni śailāñ jvalayati sa ravis sāyam akṣṇāpi gamyaḥ svagrāvṇaś śuṣyato 'hni dravayati na śaśī pūrakas sāyam abdheḥ /
kāruṇyād eva loke nijamatisakalaṃ svecchayā darśayitvā taṃ tadbhāgyāvasānāt prathamam atha mahāṃs tūrṇam antardadhāti // JRt_B.1055 //
Kalau pātakināṃ puṃsāṃ sparśadarśanavihvalā /
avaśyaṃ Śāradā devī tadāntardhānam āśrayat // JRt_B.1056 //
mukhe svedo bhuje kampaḫ pādasparśe vidāhitā /
jātu jātv abhavad devyā no tadā hi tathā kvacit // JRt_B.1057 //
drohārjitād dhanād bhāgaṃ prasādena niyuñjati /
Kaśmīraloke sā devī nānugrahaparā hy abhūt // JRt_B.1058 //
dūrvāmātreṇa tuṣyanti viśuddhena hi devatāḥ /
prāṇair api na mālinyadūṣitair jātucit punaḥ // JRt_B.1059 //
Kalikāle tu devyās sa prabhāvo 'pi śamaṃ gataḥ /
jātv ity agān nṛpo devīṃ draṣṭuṃ tadyātrikais saha // JRt_B.1060 //
nadīṃ Madhumatīṃ snānapānābhyāṃ phalayann ayam /
Śāradākṣetram āsīdat sīdatpariṣadākulam // JRt_B.1061 //
devībhaktābhayodyukto vyaṅktuṃ tacchaktim udyataḥ /
yuktāyuktavivektā sa tatra rājā nyavikṣata // JRt_B.1062 //
tatrāpi teṣāṃ daurātmyadarśanād vismito nṛpaḥ /
bhaktihrāsam agād devyāṃ yātrikeṣu ca kopitām // JRt_B.1063 //
"sākṣāt tvaddarśanaṃ devi devānām api durlabham /
asmābhir nārthanīyaṃ tat Kalikālakalaṅkitaiḥ // JRt_B.1064 //
aśaktānāṃ bhavadrūpaṃ niṣkalaṃ dhyātum arcitum /
bhaktibhājām anukrośād yat tu rūpaṃ tvam agrahīḥ // JRt_B.1065 //
tavāsyāṃ pratimāyāṃ ced vyapeto naiva sannidhiḥ /
pavitrayatarām adya svapne tad darśanena mām // JRt_B.1066 //
asmābhiś ca tatas sā tvaṃ yathāśakti niṣevyase /
mithyābhaktadurātmatvāt tvaṃ ced dūram ito gatā // JRt_B.1067 //
kimarthaṃ pratimā tarhi garhitā Hinduvairibhiḥ" /
vijñapyeti sa saptamyāṃ bhādre rājā jitendriyaḥ // JRt_B.1068 //
aśeta Śāradākṣetraprāsādasthaṇḍilopari /
darśitaṃ na yadā svapne kiñcit sannidhisūcakam // JRt_B.1069 //
rājñāṣṭānavatau varṣe svāṃ mūrtiṃ devy acūrṇayat /
nāsyādād darśanaṃ devī Mlecchasaṃsargato dhruvam /
svāmī bhṛtyāparādhena garhaṇīya iti sthitiḥ // JRt_B.1070 //
devīdarśanavicchedi tasya nāsīd dhi kiñcana /
dayā satyaṃ vivekaś ca tam evāśrayate tadā // JRt_B.1071 //
vyāvṛtya Yavanānāṃ sa vanānām iva vāridaḥ /
harṣotkarṣavaśo 'kārṣīn mahat kanakavarṣaṇam // JRt_B.1072 //
yatra daṇḍyā na daṇḍyante durbalās taskaraṃ vinā /
bhūpateḫ prāḍvivākatvaṃ sa prāpad bhaṭṭaŚiryakaḥ // JRt_B.1073 //
pratijānaṃs tadā kośadhanasaṃbhavane 'sati /
svagalacchedanaṃ bhaṭṭo mithyāvaktuś ca viplavam // JRt_B.1074 //
śākhābhaṅgasamudbhūtaśabdavyāptacaturdiśām /
samudīrayatāṃ nūnam abrāhmaṇyaṃ pade pade // JRt_B.1075 //
drumāṇāṃ phalanamrāṇāṃ janānāṃ namatāṃ guṇaiḥ /
chedād rakṣām akārṣīt sa jiṣṇur indhanahetunā // JRt_B.1076 //
– – – – – – – – trayadaṇḍaṃ nivārya saḥ /
dvijānāṃ jātirakṣārthaṃ raupyamāṣam akalpayat

[Ps-JRT 115]
māṃsādilobhān nighnatsu maṇḍaleṣu viṣeṇa gāḥ /
gomāṃsakuṇḍīr grāhyādivāraṇāt sa nyavārayat // JRt_B.1079 //
patyau mṛte 'nyaṃ gacchantyā vihitaṃ bhartṛgotrajaiḥ /
sa mahāmatimāñ śūdryā viplavaṃ vinyavārayat // JRt_B.1080 //
nyavārayat sa putrīṇām aurdhvadaihikaviplavam /
aputrasya vipannasya lubdhais tadgotrajaiẖ kṛtam // JRt_B.1081 //
śiśūnāṃ śāstrapāṭhādi Sūhabhaṭṭena nāśitam /
vṛttidānena viduṣāṃ vidyāvān ānayat punaḥ // JRt_B.1082 //
vidhitsus svam abhijñānaṃ dvijadehe mahīpatiḥ /
vyadhatta tilakavyājād vibhāgaṃ satyadharmayoḥ // JRt_B.1083 //
grāmāṇāṃ prathame varṣe saṅkrāntaṃ kārakāturaiḥ /
pattalāghoṣadeśeṣu lotradaṇḍaṃ nyavārayat // JRt_B.1084 //
nivārya śākaṭatulāmānakūṭaṃ cirasthitam /
arghavyavasthā vastūnāṃ pratimās samakārayat // JRt_B.1085 //
bahirdeśāgatārthānāṃ deśakālādyapekṣayā /
vyavasthāpyārgham utpiñjam acchinad dinamoṣaṇam // JRt_B.1086 //
vidagdhaś Śiryabhaṭṭo 'pi notkocaphalam ādita /
avināśi punar dharmaphalaṃ varṣopakārataḥ // JRt_B.1087 //
dehasthaivārthināṃ jñānarasavijñānakāṅkṣiṇām /
tadecchāsiddhir abhavad rājñaḫ puṇyaphalād drutam // JRt_B.1088 //
mahāśrīŚiryabhaṭṭasya mukhād rājā nyavārayat /
dharmaprakāśanāmānaṃ rājakāṅgaṭikaṃ prabhuḥ // JRt_B.1089 //
dūraṃ nivārayām āsa nirdhāraṇapadāṅkitam /
bhāvināṃ bhūmipālānāṃ durvyavasthāpathārgalam // JRt_B.1090 //
asthāpayat sa dharmasthas sadvṛttaṃ pratipattanam / JRt_B.1091ab /
sthāpito grāmasīmāyāṃ grāmebhyaḫ prāpito dhanam /
araṇye 'raṇyanāthebhyaḫ pānthas tena mahībhujā

hāsāś śmaśānadevīnāṃ Sūhabhaṭṭaṃ pratīva tam /
pratisthānaṃ vimānāni pretānām adyutaṃs tadā

Mlecchair upadrutāṃ kṣoṇīm akṣīṇakaruṇo nṛpaḥ /
udahārṣīt kramād evaṃ Dānavair iva Keśavaḥ

ucchṛṅgān sa nayan bhaṅgaṃ nimnān āpūrayan nṛpaḥ /
svakīrtibījavāpārtham anudghātāṃ mahīṃ vyadhāt

bhūpateḫ paradāreṣu niṣkautukamayaṃ vratam /
abhajyata paraṃ tasya paraŚrīparirambhaṇe

samyagdaśabalenātha sarvajñena mahībhujā /
saugatas Tilakācāryo mahattamapade kṛtaḥ

saŚivabhaṭṭas Tilakas sa Siṃhagaṇanāpatiḥ /
sopanāny abhavaṃs te ca padārohe dvijanmanām

medinyākhaṇḍalasyāsīt pikasyeva rasaśriyā /
akhaṇḍaṃ rasapāṇḍityaṃ brahmakuṇḍalasevayā