Rājataraṅginī · Verses 504-523

"madbuddhyā vikramas tasya hanyatām" iti nojjvalam /
buddhimān Udayaśrīs taṃ svāmibhaktyā hi rakṣati

ādye darpodayaḫ pakṣe doṣodrekaḫ pare yataḥ /
nānugrāhyo na cotsṛjyas tava rājendra Hassanaḥ

na vaivamprāyatāvṛttiṃ tejasvī sa kṣamiṣyate /
yasmin dahati nāmbhodhiṃ sa kṣaṇo vāḍavasya kaḥ

atas tasya nirodhena nirutpiñjasukhāḫ prajāḥ /
kuṇṭhayantutarāṃ pūrvabhūpālotkaṇṭhitāṃ ciram"

praviṣṭair iti durvāpyā nirgatādbhir iva hradaḥ /
vairasyam abhajad rājā khalavākyais sa Hassane

paśyañ śṛṇvann anubhavaṃs tasyāpy utsekavikriyām /
"bhrātuḫ putra" iti snehān na taṃ rājā nyarodhayat

Udayaśrīr athālakṣya viraktaṃ Hassane nṛpam /
Lolaḍāmarabhāryāṃ taddhātrīṃ samadiśat tataḥ

"svāmirāgam ivārūḍho nākaṃ ḍāmaraLolakaḥ /
ahārayad yaśo na svaṃ kusvāmimukhavīkṣaṇaiḥ

asmād durmanaso rājño vibhavāśāstu dūrataḥ /
vardhitasya tvayā prāṇasaṃśayo Hassanasya tu

[Ps-JRT 57]
ataḫ pralobhya rājetthaṃ tvayāneyo nijān gṛhān /
yogyaṃ sthānāntaraṃ nāsmadvipanniryātanāvidhau // JRt_B.598 //
tasmāt tvayā nijārthānāṃ grahaṇārthaṃ mahīpatiḥ /
prārthanīyo yathābhyeti tvadgṛhān eṣa lubdhadhīḥ

[Ps-JRT 58]
"viśvastāyāẖ kim arthair me dharmakāmārthahetubhiḥ /
rājño 'rpayāmi tān sarvān yadi me syād anugrahaḥ // JRt_B.600 //
atas svakīrtaye pūrtasammānasphūrtaye 'stu me /
yat tu tvaccaraṇasparśadarśitānugrahaṃ gṛham // JRt_B.601 //
pratyāhṛtya svayaṃ svīyam oṣadher iva sadvasu /
āśāḫ prakāśayatv arthapatir bhāsvān ivābhitaḥ // JRt_B.602 //
vadanyena tvayāpekṣyaṃ na tu strīdhanam ity ataḥ /
rasāyā rasam ādatte lokāpyāyāya bhāskaraḥ // JRt_B.603 //
anena vasunā rājñaḫ phalatu prārthanārthinām /
saritāṃ vāri gṛhṇāno meghāṃs tarpayate 'mbudhiḥ // JRt_B.604 //
nidhīn ahibhir āveṣṭya gopayantī mayā mahī /
upahāsyeta nāthena maddravye dṛṣṭikāriṇā" // JRt_B.605 //
tatrāgataṃ mahīpālaṃ haniṣyāmo vayaṃ balāt /
badhnīmo vā tato rājaputro vṛddhim upaiṣyati" 4

[Ps-JRT 58]
"tathe"ti pratisandiśya sā puṃvad dhairyaśālinī /
tadbuddhiparitoṣārtham evaṃ sandeśam ākṣipat // JRt_B.606 //
"ekākī dīrghadhīkṛd yaẖ kim udyaccheta sāhase /
kadācin noccaraty eva kareṇaikena tālikā // JRt_B.607 //
sāmarṣas sāvalepatvāt kampanādhipatis tvayā /
sāhāyyakārtham abhyarthyas siddhe kārye dhṛtaujasā // JRt_B.608 //
bhavataiva vidhāryeyaṃ nirādhāratvaniṣphalā /
vātāhatāśrayā drākṣāvallīvānyena bhūruhā" // JRt_B.609 //
Udayaśrīr iti śrutvā vācikaṃ matimān api /
tathaivāyācat sāhāyyaṃ kampaneśvaraLakṣmakam // JRt_B.610 //
Hassanasya jananyās sa Lakṣmyā dhyāyann apakriyāḥ /
tasmin pratyapakārecchus tad rājñe vinyavedayat // JRt_B.611 //
mantribhir vivṛtas so 'tha guṇavatsalamatsaraiḥ /
abodhy Udayabhadrasya durnayaṃ taṃ narādhipaḥ // JRt_B.612 //
mantriṇaṃ stanyam āpyāya svakīyam abhayāya tam /
rājñī rājño 'sya Suḍākhyā putrīyāṃ cakruṣī svayam // JRt_B.613 //
sa pūrvasvāmisammānavyṛṇamārgopalabdhaye /
Hassanābhyudayāṅgāni prāṇān api tv ajīgaṇat // JRt_B.614 //
atha daivād gate tasmin mantre bhedaṃ mahīpateḥ /
Udayaśrīs tato bhītaḫ palāyayata Hassanam

ātmano vadhabandhe vā mocayann aparāñ janān /
rasendra iva loke 'smiñ ślāghanīyatvam aśnute

karmaṇy abhīkṣṇatīkṣṇe 'pi tathā lakṣitam udyatam /
kṣamāśīlaẖ kṣamāpālo nātakṣṇod Udayaśriyam

guṇais saṃvṛtya randhrāṇi śucitāṃ śīlayan bahiḥ /
bisavat kālam anayat paṅkavatsu jaleṣu ca

[Ps-JRT 59]
Buddhelasvāminaẖ kanyāratnaṃ svīkṛtya Hassanaḥ /
aviśal Loharaṃ tāvan niragāc ca diśāṃ bhayam // JRt_B.620 //
Kaśmīrāmbarabaddhasya ghanasyevOdayaśriyaḥ /
dhīvṛṣṭyā puṣṭim abhyāyāt kedāra iva Hassanaḥ // JRt_B.621 //
yuktyā mantrān ghnatāthāntar ādhinevOdayaśriyā /
vyādhineva bahir bhūpo Hassanenābhyabhūyata // JRt_B.622 //
"tāvad vamati yas toyaṃ dūrāt spṛṣṭo himāṃśunā /
kiṃsvin naiva tadāśliṣṭaś śaśigrāvā sraved" iti

Udayaśrīr gantukāmo rājaputrāntikaṃ tataḥ /
Udayaśrīś śrutadroho rājñā kārāṃ niveśitaḥ

[Ps-JRT 60]
Maḍavāsaraṇiṃ vakrāṃ siddhihetuṃ vidan rahaḥ /
śvaśuraṃ varṇitasvīyarahasyaṃ Maḍavāpatim // JRt_B.625 //
Gaṅgarājam athāyācat tanmārgeṇa vinirgamam /
ante naśyati dhīḫ puṃsas sahasrāṃśor iva dyutiḥ // JRt_B.626 //
na yady udbhedayet kandakoṭiṃ śṛṅgāṭam unnatām /
kas tasyāntarnimagnasya jñātuṃ śakto bhavet sthitim // JRt_B.627 //
svanāśaśaṅkayā Gaṅgarāje taddrohavarṇini /
iddhatejā nṛpaẖ kruddho ruṇaddhi smOdayaśriyam // JRt_B.628 //
parīkṣitum ivodyuktair guros tasya ca śemuṣīm /
surair ivārthito rājā krodhād vyāpādayat sa tam

mathnan padmaṃ gajo bhañjan maruc candanapādapam /
nighnan puruṣaratnaṃ ca rājā nindyo jagattraye

yaśaḫ puruṣapuṣpāṇāṃ bhuvanodyānavartinām /
saurabhātiśayaṃ ślāghyaṃ vicinoti manoharam