રાજતરઙ્ગિની · શ્લોક 504-523

"મદ્બુદ્ધ્યા વિક્રમસ્ તસ્ય હન્યતામ્" ઇતિ નોજ્જ્વલમ્ ।
બુદ્ધિમાન્ ઉદયશ્રીસ્ તં સ્વામિભક્ત્યા હિ રક્ષતિ

આદ્યે દર્પોદયḫ પક્ષે દોષોદ્રેકḫ પરે યતઃ ।
નાનુગ્રાહ્યો ન ચોત્સૃજ્યસ્ તવ રાજેન્દ્ર હસ્સનઃ

ન વૈવમ્પ્રાયતાવૃત્તિં તેજસ્વી સ ક્ષમિષ્યતે ।
યસ્મિન્ દહતિ નામ્ભોધિં સ ક્ષણો વાડવસ્ય કઃ

અતસ્ તસ્ય નિરોધેન નિરુત્પિઞ્જસુખાḫ પ્રજાઃ ।
કુણ્ઠયન્તુતરાં પૂર્વભૂપાલોત્કણ્ઠિતાં ચિરમ્"

પ્રવિષ્ટૈર્ ઇતિ દુર્વાપ્યા નિર્ગતાદ્ભિર્ ઇવ હ્રદઃ ।
વૈરસ્યમ્ અભજદ્ રાજા ખલવાક્યૈસ્ સ હસ્સને

પશ્યઞ્ શૃણ્વન્ન્ અનુભવંસ્ તસ્યાપ્ય્ ઉત્સેકવિક્રિયામ્ ।
"ભ્રાતુḫ પુત્ર" ઇતિ સ્નેહાન્ ન તં રાજા ન્યરોધયત્

ઉદયશ્રીર્ અથાલક્ષ્ય વિરક્તં હસ્સને નૃપમ્ ।
લોલડામરભાર્યાં તદ્ધાત્રીં સમદિશત્ તતઃ

"સ્વામિરાગમ્ ઇવારૂઢો નાકં ડામરલોલકઃ ।
અહારયદ્ યશો ન સ્વં કુસ્વામિમુખવીક્ષણૈઃ

અસ્માદ્ દુર્મનસો રાજ્ઞો વિભવાશાસ્તુ દૂરતઃ ।
વર્ધિતસ્ય ત્વયા પ્રાણસંશયો હસ્સનસ્ય તુ

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 57]
અતḫ પ્રલોભ્ય રાજેત્થં ત્વયાનેયો નિજાન્ ગૃહાન્ ।
યોગ્યં સ્થાનાન્તરં નાસ્મદ્વિપન્નિર્યાતનાવિધૌ ॥ જ્ર્ત્_બ્.598 ॥
તસ્માત્ ત્વયા નિજાર્થાનાં ગ્રહણાર્થં મહીપતિઃ ।
પ્રાર્થનીયો યથાભ્યેતિ ત્વદ્ગૃહાન્ એષ લુબ્ધધીઃ

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 58]
"વિશ્વસ્તાયાẖ કિમ્ અર્થૈર્ મે ધર્મકામાર્થહેતુભિઃ ।
રાજ્ઞો ઽર્પયામિ તાન્ સર્વાન્ યદિ મે સ્યાદ્ અનુગ્રહઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.600 ॥
અતસ્ સ્વકીર્તયે પૂર્તસમ્માનસ્ફૂર્તયે ઽસ્તુ મે ।
યત્ તુ ત્વચ્ચરણસ્પર્શદર્શિતાનુગ્રહં ગૃહમ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.601 ॥
પ્રત્યાહૃત્ય સ્વયં સ્વીયમ્ ઓષધેર્ ઇવ સદ્વસુ ।
આશાḫ પ્રકાશયત્વ્ અર્થપતિર્ ભાસ્વાન્ ઇવાભિતઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.602 ॥
વદન્યેન ત્વયાપેક્ષ્યં ન તુ સ્ત્રીધનમ્ ઇત્ય્ અતઃ ।
રસાયા રસમ્ આદત્તે લોકાપ્યાયાય ભાસ્કરઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.603 ॥
અનેન વસુના રાજ્ઞḫ ફલતુ પ્રાર્થનાર્થિનામ્ ।
સરિતાં વારિ ગૃહ્ણાનો મેઘાંસ્ તર્પયતે ઽમ્બુધિઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.604 ॥
નિધીન્ અહિભિર્ આવેષ્ટ્ય ગોપયન્તી મયા મહી ।
ઉપહાસ્યેત નાથેન મદ્દ્રવ્યે દૃષ્ટિકારિણા" ॥ જ્ર્ત્_બ્.605 ॥
તત્રાગતં મહીપાલં હનિષ્યામો વયં બલાત્ ।
બધ્નીમો વા તતો રાજપુત્રો વૃદ્ધિમ્ ઉપૈષ્યતિ" 4

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 58]
"તથે"તિ પ્રતિસન્દિશ્ય સા પુંવદ્ ધૈર્યશાલિની ।
તદ્બુદ્ધિપરિતોષાર્થમ્ એવં સન્દેશમ્ આક્ષિપત્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.606 ॥
"એકાકી દીર્ઘધીકૃદ્ યẖ કિમ્ ઉદ્યચ્છેત સાહસે ।
કદાચિન્ નોચ્ચરત્ય્ એવ કરેણૈકેન તાલિકા ॥ જ્ર્ત્_બ્.607 ॥
સામર્ષસ્ સાવલેપત્વાત્ કમ્પનાધિપતિસ્ ત્વયા ।
સાહાય્યકાર્થમ્ અભ્યર્થ્યસ્ સિદ્ધે કાર્યે ધૃતૌજસા ॥ જ્ર્ત્_બ્.608 ॥
ભવતૈવ વિધાર્યેયં નિરાધારત્વનિષ્ફલા ।
વાતાહતાશ્રયા દ્રાક્ષાવલ્લીવાન્યેન ભૂરુહા" ॥ જ્ર્ત્_બ્.609 ॥
ઉદયશ્રીર્ ઇતિ શ્રુત્વા વાચિકં મતિમાન્ અપિ ।
તથૈવાયાચત્ સાહાય્યં કમ્પનેશ્વરલક્ષ્મકમ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.610 ॥
હસ્સનસ્ય જનન્યાસ્ સ લક્ષ્મ્યા ધ્યાયન્ન્ અપક્રિયાઃ ।
તસ્મિન્ પ્રત્યપકારેચ્છુસ્ તદ્ રાજ્ઞે વિન્યવેદયત્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.611 ॥
મન્ત્રિભિર્ વિવૃતસ્ સો ઽથ ગુણવત્સલમત્સરૈઃ ।
અબોધ્ય્ ઉદયભદ્રસ્ય દુર્નયં તં નરાધિપઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.612 ॥
મન્ત્રિણં સ્તન્યમ્ આપ્યાય સ્વકીયમ્ અભયાય તમ્ ।
રાજ્ઞી રાજ્ઞો ઽસ્ય સુડાખ્યા પુત્રીયાં ચક્રુષી સ્વયમ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.613 ॥
સ પૂર્વસ્વામિસમ્માનવ્યૃણમાર્ગોપલબ્ધયે ।
હસ્સનાભ્યુદયાઙ્ગાનિ પ્રાણાન્ અપિ ત્વ્ અજીગણત્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.614 ॥
અથ દૈવાદ્ ગતે તસ્મિન્ મન્ત્રે ભેદં મહીપતેઃ ।
ઉદયશ્રીસ્ તતો ભીતḫ પલાયયત હસ્સનમ્

આત્મનો વધબન્ધે વા મોચયન્ન્ અપરાઞ્ જનાન્ ।
રસેન્દ્ર ઇવ લોકે ઽસ્મિઞ્ શ્લાઘનીયત્વમ્ અશ્નુતે

કર્મણ્ય્ અભીક્ષ્ણતીક્ષ્ણે ઽપિ તથા લક્ષિતમ્ ઉદ્યતમ્ ।
ક્ષમાશીલẖ ક્ષમાપાલો નાતક્ષ્ણોદ્ ઉદયશ્રિયમ્

ગુણૈસ્ સંવૃત્ય રન્ધ્રાણિ શુચિતાં શીલયન્ બહિઃ ।
બિસવત્ કાલમ્ અનયત્ પઙ્કવત્સુ જલેષુ ચ

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 59]
બુદ્ધેલસ્વામિનẖ કન્યારત્નં સ્વીકૃત્ય હસ્સનઃ ।
અવિશલ્ લોહરં તાવન્ નિરગાચ્ ચ દિશાં ભયમ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.620 ॥
કશ્મીરામ્બરબદ્ધસ્ય ઘનસ્યેવોદયશ્રિયઃ ।
ધીવૃષ્ટ્યા પુષ્ટિમ્ અભ્યાયાત્ કેદાર ઇવ હસ્સનઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.621 ॥
યુક્ત્યા મન્ત્રાન્ ઘ્નતાથાન્તર્ આધિનેવોદયશ્રિયા ।
વ્યાધિનેવ બહિર્ ભૂપો હસ્સનેનાભ્યભૂયત ॥ જ્ર્ત્_બ્.622 ॥
"તાવદ્ વમતિ યસ્ તોયં દૂરાત્ સ્પૃષ્ટો હિમાંશુના ।
કિંસ્વિન્ નૈવ તદાશ્લિષ્ટશ્ શશિગ્રાવા સ્રવેદ્" ઇતિ

ઉદયશ્રીર્ ગન્તુકામો રાજપુત્રાન્તિકં તતઃ ।
ઉદયશ્રીશ્ શ્રુતદ્રોહો રાજ્ઞા કારાં નિવેશિતઃ

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 60]
મડવાસરણિં વક્રાં સિદ્ધિહેતું વિદન્ રહઃ ।
શ્વશુરં વર્ણિતસ્વીયરહસ્યં મડવાપતિમ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.625 ॥
ગઙ્ગરાજમ્ અથાયાચત્ તન્માર્ગેણ વિનિર્ગમમ્ ।
અન્તે નશ્યતિ ધીḫ પુંસસ્ સહસ્રાંશોર્ ઇવ દ્યુતિઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.626 ॥
ન યદ્ય્ ઉદ્ભેદયેત્ કન્દકોટિં શૃઙ્ગાટમ્ ઉન્નતામ્ ।
કસ્ તસ્યાન્તર્નિમગ્નસ્ય જ્ઞાતું શક્તો ભવેત્ સ્થિતિમ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.627 ॥
સ્વનાશશઙ્કયા ગઙ્ગરાજે તદ્દ્રોહવર્ણિનિ ।
ઇદ્ધતેજા નૃપẖ ક્રુદ્ધો રુણદ્ધિ સ્મોદયશ્રિયમ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.628 ॥
પરીક્ષિતુમ્ ઇવોદ્યુક્તૈર્ ગુરોસ્ તસ્ય ચ શેમુષીમ્ ।
સુરૈર્ ઇવાર્થિતો રાજા ક્રોધાદ્ વ્યાપાદયત્ સ તમ્

મથ્નન્ પદ્મં ગજો ભઞ્જન્ મરુચ્ ચન્દનપાદપમ્ ।
નિઘ્નન્ પુરુષરત્નં ચ રાજા નિન્દ્યો જગત્ત્રયે

યશḫ પુરુષપુષ્પાણાં ભુવનોદ્યાનવર્તિનામ્ ।
સૌરભાતિશયં શ્લાઘ્યં વિચિનોતિ મનોહરમ્