Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rājanighaṇṭu [also called Nighaṇṭurāja, or Abhidhānacūḍāmaṇi] · Part 101120

vāntibhrāntijvaraharā vaktrajāḍyavināśanī // Rajni_12.45
kastūrī mṛganābhis tu madanī gandhacelikā /
vedhamukhyā ca mārjārī subhagā bahugandhadā // Rajni_12.46
sahasravedhī śyāmā syāt kāmānandā mṛgāṇḍajā /
kuraṅganābhī lalitā mado mṛgamadas tathā /
śyāmalī kāmamodī ca vijñeyāṣṭādaśāhvayā // Rajni_12.47
kastūrī surabhis tiktā cakṣuṣyā mukharogajit /
kilāsakaphadaurgandhyavātālakṣmīmalāpahā // Rajni_12.48
kapilā piṅgalā kṛṣṇā kastūrī trividhā kramāt /
nepāle 'pi ca kāśmīre kāmarūpe ca jāyate // Rajni_12.49
sāpy ekā kharikā tataś ca tilakā jñeyā kulitthāparā piṇḍānyāpi ca nāyiketi ca parā yā pañcabhedābhidhā /
sā śuddhā mṛganābhitaḥ kramavaśād eṣā kṣitīśocitā pakṣatyādidinatrayeṣu janitā kastūrikā stūyate // Rajni_12.50
cūrṇākṛtis tu kharikā tilakā tilābhā kaulatthabījasadṛśī ca kulitthakā ca /
sthūlā tataḥ kiyad iyaṃ kila piṇḍikākhyā tasyāś ca kiṃcid adhikā yadi nāyikā sā // Rajni_12.51
svāde tiktā piñjarā ketakīnāṃ gandhaṃ dhatte lāghavaṃ tolane ca /
yāpsu nyastā naiva vaivarṇyam īyāt kastūrī sā rājabhogyāpraśastā // Rajni_12.52
yā gandhaṃ ketakīnām apaharati madaṃ sindhurāṇāṃ ca varṇe svāde tiktā kaṭur vā laghur atha tulitā marditā cikkaṇā syāt /
dāhaṃ yā naiti vahnau śimiśimiti ciraṃ carmagandhā hutāśe sā kastūrī praśastā varamṛgatanujā rājate rājabhogyā // Rajni_12.53
bāle jarati ca hariṇe kṣīṇe rogiṇi ca mandagandhayutā /
kāmāture ca taruṇe kastūrī bahulaparimalā bhavati // Rajni_12.54
yā snigdhā dhūmagandhā vahati vinihitā pītatāṃ pāthaso 'ntar niḥśeṣaṃ yā niviṣṭā bhavati hutavahe bhasmasād eva sadyaḥ /
yā ca nyastā tulāyāṃ kalayati gurutāṃ marditā rūkṣatāṃ ca jñeyā kastūrikeyaṃ khalu kṛtamatibhiḥ kṛtrimā naiva sevyā // Rajni_12.55
śuddho vā malino 'stu vā mṛgamadaḥ kiṃ jātam etāvatā ko 'py asyānavadhiś camatkṛtinidhiḥ saurabhyam eko guṇaḥ /
yenāsau smaramaṇḍanaikavasatir bhāle kapole gale dormūle kucamaṇḍale ca kurute saṅgaṃ kuraṅgīdṛśām // Rajni_12.56
gorocanā ruciḥ śobhā rucirā śobhanā śubhā /
gaurī ca rocanā piṅgā maṅgalyā piṅgalā śivā // Rajni_12.57
pītā ca gautamī gavyā vandanīyā ca kāñcanī /
medhyā manoramā śyāmā rāmā bhūmikarāhvayā // Rajni_12.58
gorocanā ca śiśirā viṣadoṣahantrī rucyā ca pācanakarī krimikuṣṭhahantrī /
bhūtagrahopaśamanaṃ kurute ca pathyā śṛṅgāramaṅgalakarī janamohinī ca // Rajni_12.59
karpūro ghanasārakaḥ sitakaraḥ śītaḥ śaśāṅkaḥ śilā śītāṃśur himavālukā himakaraḥ śītaprabhaḥ śāmbhavaḥ /
śubhrāṃśuḥ sphaṭikābhrasāramihikātārābhracandrendavaś candrālokatuṣāragaurakumudāny ekādaśāhvā dviśaḥ // Rajni_12.60
potāso bhīmasenas tadanu sitakaraḥ śaṃkarāvāsasaṃjñaḥ prāṃśuḥ piñjo 'bdasāras tadanu himayutā vālukā jūṭikā ca /
paścād asyās tuṣāras tadupari sahimaḥ śītalaḥ pakvikānyā karpūrasyeti bhedā guṇarasamahasāṃ vaidyadṛśyena dṛśyāḥ // Rajni_12.61
karpūro nūtanas tiktaḥ snigdhaś coṣṇo 'sradāhadaḥ /
cirastho dāhadoṣaghnaḥ sa dhautaḥ śubhakṛt paraḥ // Rajni_12.62
śiro madhyaṃ talaṃ ceti karpūras trividhaḥ smṛtaḥ /
śiraḥ stambhāgrasaṃjātaṃ madhyaṃ parṇatale talam // Rajni_12.63
bhāsvadviśadapulakaṃ śirojātaṃ tu madhyamam /
sāmānyapulakaṃ svacchaṃ tale cūrṇaṃ tu gaurakam // Rajni_12.64

stambhagarbhasthitaṃ śreṣṭhaṃ stambhabāhye ca madhyamam /
svaccham īṣat haridrābhaṃ śubhraṃ tan madhyamaṃ smṛtam sudṛḍhaṃ śubhrarūkṣaṃ ca pulakaṃ bāhyajaṃ vadet // Rajni_12.65
svacchaṃ bhṛṅgārapattraṃ laghutaraviśadaṃ tolane tiktakaṃ cet svāde śaityaṃ suhṛdyaṃ bahalaparimalāmodasaurabhyadāyi /
niḥsnehaṃ dārḍhyapattraṃ śubhataram iti cet rājayogyaṃ praśastaṃ karpūraṃ cānyathā ced bahutaram aśane sphoṭadāyi vraṇāya // Rajni_12.66
cīnakaś cīnakarpūraḥ kṛtrimo dhavalaḥ paṭuḥ /
meghasāras tuṣāraś ca dvīpakarpūrajaḥ smṛtaḥ // Rajni_12.67
cīnakaḥ kaṭutiktoṣṇa īṣacchītaḥ kaphāpahaḥ /
kaṇṭhadoṣaharī medhyaḥ pācanaḥ krimināśanaḥ // Rajni_12.68
javādi gandharājaṃ syāt kṛtrimaṃ mṛgacarmajam /
samūhagandhaṃ gandhāḍhyaṃ snigdhaṃ sāmrāṇikardamam /
sugandhaṃ tailaniryāsaṃ kuṭāmodaṃ daśābhidham // Rajni_12.69
saugandhikaṃ javādi syāt snigdhaṃ coṣṇaṃ sukhāvaham /
vāte hitaṃ ca rājñāṃ ca mohanāhlādakāraṇam // Rajni_12.70
javādi nīlaṃ sasnigdham īṣat pītaṃ sugandhadam /
ātape bahulāmodaṃ rājñāṃ yogyaṃ na cānyathā // Rajni_12.71
tūṇīkas tūṇikas tūṇī pītakaḥ kacchapas tathā /
nandī kurakaḥ kānto nandīvṛkṣo navāhvayaḥ // Rajni_12.72
vṛkṣaḥ kaṭus tiktaḥ śītas tiktāsradāhajit /
śiro'rtiśvetakuṣṭhaghnaḥ sugandhiḥ puṣṭivīryadaḥ // Rajni_12.73
jātīpattrī jātikośaḥ sumanaḥpattrikāpi sā /
mālatīpattrikā pañcanāmnī saumanasāyinī // Rajni_12.74
jātīpatrī kaṭus tiktā surabhiḥ kaphanāśanī /
vaktravaiśadyajananī jāḍyadoṣanikṛntanī // Rajni_12.75
jātīphalaṃ jātiśasyaṃ śālūkaṃ mālatīphalam /
majjāsāraṃ jātisāraṃ puṭaṃ ca sumanaḥphalam // Rajni_12.76
jātīphalaṃ kaṣāyoṣṇaṃ kaṭu kaṇṭhāmayārtijit /
vātātisāramehaghnaṃ laghu vṛṣyaṃ ca dīpanam // Rajni_12.77
kakkolakaṃ kṛtaphalaṃ kolakaṃ kaṭukaṃ phalam /
vidveṣyaṃ sthūlamaricaṃ karkolaṃ mādhavocitam /
kaṅkolaṃ kaṭphalaṃ proktaṃ mārīcaṃ rudrasaṃmitam // Rajni_12.78
kakkolaṃ kaṭu tiktoṣṇaṃ vaktrajāḍyaharaṃ param /
dīpanaṃ pācanaṃ rucyaṃ kaphavātanikṛntanam // Rajni_12.79
lavaṃgakalikā divyaṃ lavaṃgaṃ śekharaṃ lavam /
śrīpuṣpaṃ devakusumaṃ ruciraṃ vārisambhavam // Rajni_12.80
tīkṣṇapuṣpaṃ tu bhṛṅgāraṃ gīrvāṇakusumaṃ tathā /
puṣpakaṃ candanādi syāt jñeyaṃ trayodaśāhvayam // Rajni_12.81
lavaṃgaṃ śītalaṃ tiktaṃ cakṣuṣyaṃ bhaktarocanam /
vātapittakaphaghnaṃ ca tīkṣṇaṃ mūrdharujāpaham // Rajni_12.82
lavaṃgaṃ soṣṇakaṃ tīkṣṇaṃ vipāke madhuraṃ himam /
vātapittakaphāmaghnaṃ kṣayakāsāsradoṣanut // Rajni_12.83

svādus tv agarusāraḥ syāt sudhūmyo gandhadhūmajaḥ /
svāduḥ kaṭukaṣāyoṣṇaḥ sadhūmāmodavātajit // Rajni_12.84
kṛṣṇāgaru syād agaru śṛṅgāraṃ viśvarūpakam /
śīrṣaṃ kālāgaru keśyaṃ vasukaṃ kṛṣṇakāṣṭhakam /
dhūpārhaṃ vallaraṃ gandharājakaṃ dvādaśāhvayam // Rajni_12.85
kṛṣṇāgaru kaṭūṣṇaṃ ca tiktaṃ lepe ca śītalam /
pāne pittaharaṃ kiṃcit tridoṣaghnam udāhṛtam // Rajni_12.86
anyāgaru pītakaṃ ca lohaṃ varṇaprasādanam /
anāryakam asāraṃ ca kṛmijagdhaṃ ca kāṣṭhakam // Rajni_12.87
kāṣṭhāgaru kaṭūṣṇaṃ ca lepe rūkṣaṃ kaphāpaham // Rajni_12.88
dāhāgaru dahanāgaru dāhakakāṣṭhaṃ ca vahnikāṣṭhaṃ ca /
dhūpāgaru tailāgaru puraṃ ca puramathanavallabhaṃ caiva // Rajni_12.89
dāhāgaru kaṭukoṣṇaṃ keśānāṃ vardhanaṃ ca varṇyaṃ ca /
apanayati keśadoṣān ātanute saṃtataṃ ca saugandhyam // Rajni_12.90
maṅgalyā mallikā gandhamaṅgalāgaruvācakā /
maṅgalyā guruśiśirā gandhāḍhyā yogavāhikā // Rajni_12.91
māṃsī tu jaṭilā peśī kravyādī piśitā miśī /
keśinī ca jaṭā hiṃsrā jaṭāmāṃsī ca māṃsinī // Rajni_12.92
jaṭālā naladā meṣī tāmasī cakravartinī /
mātā bhūtajaṭā caiva jananī ca jaṭāvatī /
mṛgabhakṣāpi cety etā ekaviṃśatidhābhidhāḥ // Rajni_12.93
surabhis tu jaṭāmāṃsī kaṣāyā kaṭuśītalā /
kaphahṛd bhūtadāhaghnī pittaghnī modakāntikṛt // Rajni_12.94
dvitīyā gandhamāṃsī ca keśī bhūtajaṭā smṛtā /
piśācī pūtanā caiva bhūtakeśī ca lomaśā /
jaṭālā laghumāṃsī ca khyātā cāṅkamitāhvayā // Rajni_12.95
gandhamāṃsī tiktaśītā kaphakaṇṭhāmayāpahā /
raktapittaharā varṇyā viṣabhūtajvarāpahā // Rajni_12.96
ākāśamāṃsī sūkṣmānyā nirālambā khasambhavā /
sevālī sūkṣmapattrī ca gaurī parvatavāsinī // Rajni_12.97
abhramāṃsī himā śophavraṇanāḍīrujāpahā /
lūtāgardabhajālādihāriṇī varṇakāriṇī // Rajni_12.98
turuṣko yāvano dhūmro dhūmravarṇaḥ sugandhikaḥ /
sihlakaḥ sihlasāraś ca pītasāraḥ kapis tathā // Rajni_12.99
piṇyākaḥ kapijaḥ kalkaḥ piṇḍitaḥ piṇḍatailakaḥ /
karevaraḥ kṛtrimako lepano munibhūhvayaḥ // Rajni_12.100
turuṣkaḥ surabhis tiktaḥ kaṭusnigdhaś ca kuṣṭhajit /
kaphapittāśmarīmūtrāghātabhūtajvarārtijit // Rajni_12.101
guggulur yavanadviṣṭo bhavābhīṣṭo niśāṭakaḥ /
jaṭālaḥ kālaniryāsaḥ pūro bhūtaharaḥ śivaḥ // Rajni_12.102

kauśikaḥ śāmbhavo durgo yātughno mahiṣākṣakaḥ /
deveṣṭo marudeśyo 'pi rakṣohā rūkṣagandhakaḥ /
divyas tu mahiṣākṣaś ca nāmāny etāni viṃśatiḥ // Rajni_12.103
gugguluḥ kaṭutiktoṣṇaḥ kaphamārutakāsajit /
krimivātodaraplīhaśophārśoghno rasāyanaḥ // Rajni_12.104
gandharājaḥ svarṇakaṇaḥ suvarṇaḥ kaṇagugguluḥ /
kanako vaṃśapotaś ca surasaś ca palaṃkaṣaḥ // Rajni_12.105
kaṇagugguluḥ kaṭūṣṇaḥ surabhir vātanāśanaḥ /
śūlagulmodarādhmānakaphaghnaś ca rasāyanaḥ // Rajni_12.106
gugguluś ca tṛtīyo 'nyo bhūmijo daityamedajaḥ /
durgāhlāda iḍājāta āśādiripusambhavaḥ /
majjājo madajaś caiva mahiṣāsurasambhavaḥ // Rajni_12.107
guggulur bhūmijas tiktaḥ kaṭūṣṇaḥ kaphavātajit /
umāpriyaś ca bhūtaghno medhyaḥ saurabhyadaḥ sadā // Rajni_12.108
rālaḥ sarjarasaś caiva śālaḥ kanakalodbhavaḥ /
lalanaḥ śālaniryāso deveṣṭaḥ śītalas tathā // Rajni_12.109
bahurūpaḥ śālarasaḥ sarjaniryāsakas tathā /
surabhiḥ suradhūpaś ca yakṣadhūpo 'gnivallabhaḥ /
kālaḥ kalalajaḥ prokto nāmnā saptadaśāṅkitaḥ // Rajni_12.110
rālas tu śiśiraḥ snigdhaḥ kaṣāyas tiktasaṃgrahaḥ /
vātapittaharaḥ sphoṭakaṇḍūtivraṇanāśanaḥ /
kundurukaḥ saurāṣṭraḥ śikharī kundurukakundukas tīkṣṇaḥ /
gopurako bahugandhaḥ pālindo bhīṣaṇaś ca daśasaṃjñaḥ // Rajni_12.111
kundurur madhuras tiktaḥ kaphapittārtidāhanut /
pāne lepe ca śiśiraḥ pradarāmayaśāntikṛt // Rajni_12.112
kuṣṭhaṃ rujāgado vyādhir āmayaṃ pāribhadrakam /
rāmaṃ vānīrajaṃ vāpyaṃ jñeyaṃ tvagdoṣam utpalam /
kutsaṃ ca pāṭavaṃ caiva padmakaṃ manusaṃjñakam // Rajni_12.113
kuṣṭhaṃ kaṭūṣṇaṃ tiktaṃ syāt kaphamārutakuṣṭhajit /
visarpaviṣakaṇḍūtikharjūdadrughnakāntikṛt // Rajni_12.114
sārivā śāradā gopā gopavallī pratānikā /
gopakanyā latāsphotā navāhvā kāṣṭhasārivā // Rajni_12.115
sārivānyā kṛṣṇamūlī kṛṣṇā candanasārivā /
bhadrā candanagopā tu candanā kṛṣṇavally api // Rajni_12.116
sārive dve tu madhure kaphavātāsranāśane /
kuṣṭhakaṇḍūjvarahare mehadurgandhināśane // Rajni_12.117
nakhaḥ kararuhaḥ śilpī śuktiḥ śaṅkhaḥ khuraḥ śaphaḥ /
valaḥ kośī ca karajo hanur nāgahanus tathā // Rajni_12.118
pāṇijo badarīpattro dhūpyaḥ paṇyavilāsinī /
saṃdhinālaḥ pāṇiruhaḥ syād aṣṭādaśasaṃjñakaḥ // Rajni_12.119

nakhaḥ syād uṣṇakaṭuko viṣaṃ hanti prayojitaḥ /
kuṣṭhakaṇḍūvraṇaghnaś ca bhūtavidrāvaṇaḥ paraḥ // Rajni_12.120
nakho 'nyaḥ syād balanakhaḥ kūṭasthaś cakranāyakaḥ /
cakrī cakranakhas tryasraḥ kālo vyāghranakhaḥ smṛtaḥ // Rajni_12.121
dvīpinakho vyālanakhaḥ khapuṭo vyālapāṇijaḥ /
vyālāyudho vyālabalo vyālakhaḍgaś ca ṣoḍaśa // Rajni_12.122
vyālanakhas tu tiktoṣṇaḥ kaṣāyaḥ kaphavātajit /
kuṣṭhakaṇḍūvraṇaghnaś ca varṇyaḥ saugandhyadaḥ paraḥ // Rajni_12.123
spṛkkā ca devī piśunā vadhūś ca koṭir manur brāhmaṇikā sugandhā /
samudrakāntā kuṭilā tathā ca mālālikā bhūtalikā ca laghvī // Rajni_12.124
nirmālyā sukumārā ca mālālī devaputrikā /
pañcaguptir asṛk proktā nakhapuṣpī ca viṃśatiḥ // Rajni_12.125
spṛkkā kaṭukaṣāyā ca tiktā śleṣmārtikāsajit /
śleṣmamehāśmarīkṛcchranāśanī ca sugandhadā // Rajni_12.126
sthauṇeyakaṃ barhiśikhaṃ śukacchadaṃ mayūracūḍaṃ śukapucchakaṃ tathā /
vikīrṇaromāpi ca kīravarṇakaṃ vikarṇasaṃjñaṃ haritaṃ navāhvayam // Rajni_12.127
sthauṇeyaṃ kaphavātaghnaṃ sugandhi kaṭutiktakam /
pittaprakopaśamanaṃ balapuṣṭivivardhanam // Rajni_12.128
murā gandhavatī daityā gandhāḍhyā gandhamādanī /
surabhir bhūrigandhā ca kuṭī gandhakuṭī tathā // Rajni_12.129
murā tiktā kaṭuḥ śītā kaṣāyā kaphapittahṛt /
śvāsāsṛgviṣadāhārtibhramamūrchātṛṣāpahā // Rajni_12.130
śaileyaṃ śilajaṃ vṛddhaṃ śilāpuṣpaṃ śilodbhavam /
sthaviraṃ palitaṃ jīrṇaṃ tathā kālānusāryakam // Rajni_12.131
śilotthaṃ ca śilādadruḥ śailajaṃ giripuṣpakam /
śilāprasūnaṃ subhagaṃ śailakaṃ ṣoḍaśāhvayam // Rajni_12.132
śaileyaṃ śiśiraṃ tiktaṃ sugandhi kaphapittajit /
dāhatṛṣṇāvamiśvāsavraṇadoṣavināśanam // Rajni_12.133
corakaḥ śaṅkitaś caṇḍā duṣpattraḥ kṣemako ripuḥ /
capalaḥ kitavo dhūrtaḥ paṭur nīco niśācaraḥ // Rajni_12.134
gaṇahāsaḥ kopanakaś caurakaḥ phalacorakaḥ /
duṣkulo granthilaś caiva sugranthiḥ parṇacorakaḥ /
granthiparṇo granthidalo granthipattras trinetradhā // Rajni_12.135
corakas tīvragandhoṣṇas tikto vātakaphāpahaḥ /
nāsāmukharujājīrṇakrimidoṣavināśanaḥ // Rajni_12.136
padmakaṃ pītakaṃ pītaṃ mālayaṃ śītalaṃ himam /
śubhraṃ kedārajaṃ raktaṃ pāṭalāpuṣpasaṃnibham /
padmakāṣṭhaṃ padmavṛkṣaṃ proktaṃ syād dvādaśāhvayam // Rajni_12.137
padmakaṃ śītalaṃ tiktaṃ raktapittavināśanam /
mohadāhajvarabhrāntikuṣṭhavisphoṭaśāntikṛt // Rajni_12.138

prapauṇḍarīkaṃ cakṣuṣyaṃ puṇḍaryaṃ puṇḍarīyakam /
pauṇḍaryaṃ ca supuṣpaṃ ca sānujaṃ cānujaṃ smṛtam // Rajni_12.139
prapauṇḍarīkaṃ cakṣuṣyaṃ madhuraṃ tiktaśītalam /
pittaraktavraṇān hanti jvaradāhatṛṣāpaham // Rajni_12.140
lāmajjakaṃ sunālaṃ syād amṛṇālaṃ lavaṃ laghu /
iṣṭakāpathakaṃ śīghraṃ dīrghamūlaṃ jalāśrayam // Rajni_12.141
lāmajjakaṃ himaṃ tiktaṃ madhuraṃ vātapittajit /
tṛḍdāhaśramamūrchārtiraktapittajvarāpaham // Rajni_12.142
māṃsarohiṇy atiruhā vṛttā carmakaṣā ca sā /
vikasā māṃsarohī ca jñeyā māṃsaruhā muniḥ // Rajni_12.143
anyā māṃsī sadāmāṃsī māṃsarohā rasāyanī /
sulomā lomakaraṇī rohiṇī māṃsarohikā // Rajni_12.144
vikasā kaṭukā tiktā tathoṣṇā svarasādanut /
rasāyanaprayogāc ca sarvarogaharā matā /
kaṣāyā grāhiṇī varṇyā raktapittaprasādanī // Rajni_12.145
rohiṇīyugalaṃ śītaṃ kaṣāyaṃ krimināśanam /
kaṇṭhaśuddhikaraṃ rucyaṃ vātadoṣaniṣūdanam // Rajni_12.146
śrīveṣṭo vṛkṣadhūpaś ca cīḍāgandho rasāṅgakaḥ /
śrīvāsaḥ śrīraso veṣṭo lakṣmīveṣṭas tu veṣṭakaḥ // Rajni_12.147
veṣṭasāro rasāveṣṭaḥ kṣīraśīrṣaḥ sudhūpakaḥ /
dhūpāṅgas tilaparṇaś ca saralāṅgo 'pi ṣoḍaśa // Rajni_12.148
śrīveṣṭaḥ kaṭutiktaś ca kaṣāyaḥ śleṣmapittajit /
yonidoṣarujājīrṇavraṇaghnādhmānadoṣajit // Rajni_12.149
uśīram amṛṇālaṃ syāj jalavāsaṃ haripriyam /
mṛṇālam abhayaṃ vīraṃ vīraṇaṃ samagandhikam // Rajni_12.150
raṇapriyaṃ vāritaraṃ śiśiraṃ śitimūlakam /
veṇīgamūlakaṃ caiva jalāmodaṃ sugandhikam /
sugandhimūlakaṃ śubhraṃ bālakaṃ grahabhūhvayam // Rajni_12.151
uśīraṃ śītalaṃ tiktaṃ dāhaśramaharaṃ param /
pittajvarārtiśamanaṃ jalasaugandhyadāyakam // Rajni_12.152
nalikā vidrumalatikā kapotabāṇā nalī ca nirmathyā /
suṣirā dhamanī stutyā raktadalā nartakī naṭī rudrāḥ // Rajni_12.153
nalikā tiktakaṭukā tīkṣṇā ca madhurā himā /
kṛmivātodarārtyarśaḥśūlaghnī malaśodhanī // Rajni_12.154
itthaṃ gandhadravyakadambāhvayavīryavyākhyāvācoyuktiviviktojjvalasargam /
vargaṃ vaktrāmbhoruhamodārham adhīyāthainaṃ madhye saṃsad asau dīvyatu vaidyaḥ // Rajni_12.155
ye gandhayanti sakalāni ca bhūtalāni lokāṃś ca ye 'pi sukhayanti ca gandhalubdhān /
teṣām ayaṃ malayajādisugandhināmnāṃ bhūr gandhavarga iti viśrutim eti vargaḥ // Rajni_12.156
yasyoccaiś caritāni śītasurabhīṇy abhyasya satyātmano duścāritrajanā niṣaṅgajanitaṃ drāg dauḥstham āsthan svakam tasyāyaṃ kṛtinaḥ kṛtau narahareḥ śrīcandanādiḥ sthitiṃ vargo vāñchati nāmanaigamaśikhābhūṣāmaṇau dvādaśaḥ // Rajni_12.157
Rājanighaṇṭu, Suvarṇādivarga

trisvarṇaraupyatāmrāṇi trapu sīsaṃ dvirītikā /
kāṃsyāyo vartakaṃ kāntaṃ kiṭṭaṃ muṇḍaṃ ca tīkṣṇakam // Rajni_13.1
śilā sindūrabhūnāgaṃ hiṅgulaṃ gairikaṃ dvidhā /
tuvarī haritālaṃ ca gandhakaṃ ca śilājatu // Rajni_13.2
sikthakaṃ ca dvikāsīsaṃ mākṣikau pañcadhāñjanam /
kampillatuttharasakaṃ pāradaś cābhrakaṃ catuḥ // Rajni_13.3
sphaṭī ca kṣullakaḥ śaṅkhau kapardaḥ śuktikā dvidhā /
khaṭinī dugdhapāṣāṇo maṇiś ca karpūrādyakaḥ // Rajni_13.4
sikatā ca dvikaṅguṣṭhaṃ vimalā ca dvidhā matā /
tathākhuprastaraś caiva śaravedamitāhvayāḥ /
atha ratnaṃ navaṃ vakṣye padmarāgādikaṃ kramāt // Rajni_13.5
māṇikyamuktāphalavidrumāṇi gārutmataṃ syād atha puṣparāgaḥ /
vajraṃ ca nīlaṃ ca nava krameṇa gomedavaiḍūryayutāni tāni // Rajni_13.6
sphaṭikaś ca sūryakānto vaikrāntaś candrakāntakaḥ /
rājāvartaḥ perojaṃ syād ubhau bāṇāś ca saṃkhyayā // Rajni_13.7
svarṇaṃ suvarṇakanakojjvalakāñcanāni kalyāṇahāṭakahiraṇyamanoharāṇi /
gāṅgeyagairikamahārajatāgnivīryarukmāgnihematapanīyakabhāskarāṇi // Rajni_13.8
jāmbūnadāṣṭāpadajātarūpapiñjānacāmīkarakarburāṇi /
kārtasvarāpiñjarabharmabhūritejāṃsi dīptānalapītakāni // Rajni_13.9
maṅgalyasaumeravaśātakumbhaśṛṅgāracandrājarajāmbavāni /
āgneyaniṣkāgniśikhāni ceti netrābdhinirdhāritanāma hema // Rajni_13.10
svarṇaṃ snigdhakaṣāyatiktamadhuraṃ doṣatrayadhvaṃsanaṃ śītaṃ svādu rasāyanaṃ ca rucikṛc cakṣuṣyam āyuṣpradam /
prajñāvīryabalasmṛtisvarakaraṃ kāntiṃ vidhatte tanoḥ saṃdhatte duritakṣayaṃ śriyam idaṃ dhatte nṝṇāṃ dhāraṇāt // Rajni_13.11
dāhe ca raktam atha yac ca sitaṃ chidāyāṃ kāśmīrakānti ca vibhāti nikāṣapaṭṭe /
snigdhaṃ ca gauravam upaiti ca yat tulāyāṃ jātyā tad eva kanakaṃ mṛdu raktapītam // Rajni_13.12
tac caikaṃ rasavedhajaṃ tad aparaṃ jātaṃ svayaṃ bhūmijaṃ kiṃcānyad bahulohasaṃkarabhavaṃ ceti tridhā kāñcanam /
tatrādyaṃ kila pītaraktam aparaṃ raktaṃ tato 'nyat tathā mairālaṃ tad atikrameṇa tad idaṃ syāt pūrvapūrvottamam // Rajni_13.13
raupyaṃ śubhraṃ vasuśreṣṭhaṃ ruciraṃ candralohakam /
śvetakaṃ tu mahāśubhraṃ rajataṃ taptarūpakam // Rajni_13.14
candrabhūtiḥ sitaṃ tāraṃ kaladhautendulohakam /
kupyaṃ dhautaṃ tathā saudhaṃ candrahāsaṃ munīndukam // Rajni_13.15
raupyaṃ snigdhaṃ kaṣāyāmlaṃ vipāke madhuraṃ saram /
vātapittaharaṃ rucyaṃ valīpalitanāśanam // Rajni_13.16
dāhacchedanikāṣeṣu sitaṃ snigdhaṃ ca yad guru /
sugharṣe 'pi ca varṇāḍhyam uttamaṃ tad udīritam // Rajni_13.17
tāmraṃ mlecchamukhaṃ śulvaṃ tapaneṣṭam udumbaram /
tryambakaṃ cāravindaṃ ca ravilohaṃ ravipriyam /
raktaṃ nepālakaṃ caiva raktadhātuḥ karendudhā // Rajni_13.18
tāmraṃ supakvaṃ madhuraṃ kaṣāyaṃ tiktaṃ vipāke kaṭu śītalaṃ ca /
kaphāpahaṃ pittaharaṃ vibandhaśūlaghnapāṇḍūdaragulmanāśi // Rajni_13.19

ghanaghātasahaṃ snigdhaṃ raktapattrāmalaṃ mṛdu /
śuddhākarasamutpannaṃ tāmraṃ śubham asaṃkaram // Rajni_13.20
trapu trapusamāṇḍūkaṃ vaṅgaṃ ca madhuraṃ himam /
kurūpyaṃ piccaṭaṃ raṅgaṃ pūtigandhaṃ daśāhvayam // Rajni_13.21
trapusaṃ kaṭutiktahimaṃ kaṣāyalavaṇaṃ saraṃ ca mehaghnam /
krimidāhapāṇḍuśamanaṃ kāntikaraṃ tad rasāyanaṃ caiva // Rajni_13.22
śvetaṃ laghu mṛdu svacchaṃ snigdham uṣṇāpahaṃ himam /
sūtapattrakaraṃ kāntaṃ trapu śreṣṭham udāhṛtam // Rajni_13.23
sīsakaṃ tu jaḍaṃ sīsaṃ yavaneṣṭaṃ bhujaṃgamam /
yogīṣṭaṃ nāgapuragaṃ kuvaṅgaṃ paripiṣṭakam // Rajni_13.24
mṛdu kṛṣṇāyasaṃ padmaṃ tāraśuddhikaraṃ smṛtam /
sirāvṛttaṃ ca vaṅgaṃ syāc cīnapiṣṭaṃ ca ṣoḍaśa // Rajni_13.25
sīsaṃ tu vaṅgatulyaṃ syāt rasavīryavipākataḥ /
uṣṇaṃ ca kaphavātaghnam arśoghnaṃ guru lekhanam // Rajni_13.26
svarṇe nīlaṃ mṛdu snigdhaṃ nirmalaṃ ca sugauratvam /
raupyasaṃśodhanaṃ kṣipraṃ sīsakaṃ ca tad uttamam // Rajni_13.27
rītiḥ kṣudrasuvarṇaṃ siṃhalakaṃ piṅgalaṃ ca pittalakam /
lauhitakam ārakuṭṭaṃ piṅgalalohaṃ ca pītakaṃ navadhā // Rajni_13.28
rājarītiḥ kākatuṇḍī rājaputrī maheśvarī /
brāhmaṇī brahmarītiś ca kapilā piṅgalāpi ca // Rajni_13.29
rītikāyugalaṃ tiktaṃ śītalaṃ lavaṇaṃ rase /
śodhanaṃ pāṇḍuvātaghnaṃ krimiplīhārtipittajit // Rajni_13.30
śuddhā snigdhā mṛduḥ śītā suraṅgā sūtrapattriṇī /
hemopamā śubhā svacchā janyā rītiḥ prakīrtitā // Rajni_13.31
kāṃsyaṃ saurāṣṭrikaṃ ghoṣaṃ kaṃsīyaṃ vahnilohakam /
dīptaṃ lohaṃ ghorapuṣpaṃ dīptakaṃ sumanāhvayam // Rajni_13.32
kāṃsyaṃ tu tiktam uṣṇaṃ cakṣuṣyaṃ vātakaphavikāraghnam /
rūkṣaṃ kaṣāyarucyaṃ laghu dīpanapācanaṃ pathyam // Rajni_13.33
śvetaṃ dīptaṃ mṛdu jyotiḥ śabdāḍhyaṃ snigdhanirmalam /
ghanāgnisahasūtrāṅgaṃ kāṃsyam uttamam īritam // Rajni_13.34
vartalohaṃ vartatīkṣṇaṃ vartakaṃ lohasaṃkaram /
nīlikā nīlalohaṃ ca lohajaṃ vaṭṭalohakam // Rajni_13.35
idaṃ lohaṃ kaṭūṣṇaṃ ca tiktaṃ ca śiśiraṃ tathā /
kaphahṛt pittaśamanaṃ madhuraṃ dāhamehanut // Rajni_13.36
ayaskāntaṃ kāntalohaṃ kāntaṃ syāl lohakāntikam /
kāntāyasaṃ kṛṣṇalohaṃ mahālohaṃ ca saptadhā // Rajni_13.37
syād bhrāmakaṃ tadanu cumbakaromakākhyaṃ syāc chedakākhyam iti tac ca caturvidhaṃ syāt /
kāntāśmalohaguṇavṛddhi yathākrameṇa dārḍhyāṅgakāntikacakārṣṇyavirogadāyi // Rajni_13.38
ayaskāntaviśeṣāḥ syur bhrāmakāś cumbakādayaḥ /
rasāyanakarāḥ sarve dehasiddhikarāḥ parāḥ // Rajni_13.39

na sūtena vinā kāntaṃ na kāntena vinā rasaḥ /
sūtakāntasamāyogād rasāyanam udīritam // Rajni_13.40
lohakiṭṭaṃ tu kiṭṭaṃ syāl lohacūrṇam ayomalam /
lohajaṃ kṛṣṇacūrṇaṃ ca kārṣṇyaṃ lohamalaṃ tathā // Rajni_13.41
lohakiṭṭaṃ tu madhuraṃ kaṭūṣṇaṃ krimivātanut /
paktiśūlaṃ marucchūlaṃ mehagulmārtiśophanut // Rajni_13.42
muṇḍaṃ muṇḍāyasaṃ lohaṃ dṛṣatsāraṃ śilātmajam /
aśmajaṃ kṛṣilohaṃ ca āraṃ kṛṣṇāyasaṃ nava // Rajni_13.43
tīkṣṇaṃ śastrāyasaṃ śastraṃ piṇḍaṃ piṇḍāyasaṃ śaṭham /
āyasaṃ niśitaṃ tīvraṃ lohakhaḍgaṃ ca muṇḍajam /
ayaścitrāyasaṃ proktaṃ cīnajaṃ vedabhūmitam // Rajni_13.44
lohaṃ rūkṣoṣṇatiktaṃ syād vātapittakaphāpaham /
pramehapāṇḍuraśūlaghnaṃ tīkṣṇaṃ muṇḍādhikaṃ smṛtam // Rajni_13.45
svarṇaṃ samyagaśodhitaṃ śramakaraṃ svedāvahaṃ duḥsahaṃ raupyaṃ jāṭharajāḍyamāndyajananaṃ tāmraṃ vamibhrāntidam /
nāgaṃ ca trapu cāṅgadoṣadam ayo gulmādidoṣapradaṃ tīkṣṇaṃ śūlakaraṃ ca kāntam uditaṃ kārṣṇyāmayasphoṭadam // Rajni_13.46
viśuddhihīnau yadi muṇḍatīkṣṇau kṣudhāpahau gauravagulmadāyakau /
kāṃsyāyasaṃ kledakatāpakārakaṃ rītyau ca sammohanaśoṣadāyike // Rajni_13.47
manaḥśilā syāt kunaṭī manojñā śilā manohvāpi ca nāgajihvā /
nepālikā syān manasaś ca guptā kalyāṇikā rogaśilā daśāhvā // Rajni_13.48
manaḥśilā kaṭuḥ snigdhā lekhanī viṣanāśanī /
bhūtāveśabhayonmādahāriṇī vaśyakāriṇī // Rajni_13.49
sindūraṃ nāgareṇuḥ syād raktaṃ sīmantakaṃ tathā /
nāgajaṃ nāgagarbhaṃ ca śoṇaṃ vīrarajaḥ smṛtam // Rajni_13.50
gaṇeśabhūṣaṇaṃ saṃdhyārāgaṃ śṛṅgārakaṃ smṛtam /
saubhāgyam aruṇaṃ caiva maṅgalyaṃ manusaṃmitam // Rajni_13.51
sindūraṃ kaṭukaṃ tiktam uṣṇaṃ vraṇaviropaṇam /
kuṣṭhāsraviṣakaṇḍūtivīsarpaśamanaṃ param // Rajni_13.52
suraṅgo 'gnisahaḥ sūkṣmaḥ snigdhaḥ svaccho gurur mṛduḥ /
suvarṇakarajaḥ śuddhaḥ sindūro maṅgalapradaḥ // Rajni_13.53
bhūnāgaḥ kṣitināgaś ca bhūjantū raktajantukaḥ /
kṣitijaḥ kṣitijantuś ca bhūmijo raktatuṇḍakaḥ // Rajni_13.54
bhūnāgo vajramāraḥ syān nānāvijñānakārakaḥ /
rasasya jāraṇe tūktaṃ tat sattvaṃ tu rasāyanam // Rajni_13.55
hiṅgulaṃ barbaraṃ raktaṃ suraṅgaṃ sugaraṃ smṛtam /
rañjanaṃ daradaṃ mlecchaṃ citrāṅgaṃ cūrṇapāradam // Rajni_13.56
anyac ca mārakaṃ caiva maṇirāgaṃ rasodbhavam /
rañjakaṃ rasagarbhaṃ ca bāṇabhūsaṃkhyasaṃmitam // Rajni_13.57
hiṅgulaṃ madhuraṃ tiktam uṣṇavātakaphāpaham /
tridoṣadvaṃdvadoṣotthaṃ jvaraṃ harati sevitam // Rajni_13.58
gairikaṃ raktadhātuḥ syād giridhātur gavedhukam /

dhātuḥ suraṅgadhātuś ca girijaṃ girimṛdbhavam // Rajni_13.59
suvarṇagairikaṃ cānyat svarṇadhātuḥ suraktakam /
saṃdhyābhraṃ babhrudhātuś ca śilādhātuḥ ṣaḍāhvayam // Rajni_13.60
gairikaṃ madhuraṃ śītaṃ kaṣāyaṃ vraṇaropaṇam /
visphoṭārśo'gnidāhaghnaṃ varaṃ svarṇādikaṃ śubham // Rajni_13.61
tuvarī mṛc ca saurāṣṭrī mṛtsnā saṅgā surāṣṭrajā /
bhūghnī mṛtālakaṃ kāsī mṛttikā suramṛttikā /
stutyā kāṅkṣī sujātā ca jñeyā caiva caturdaśa // Rajni_13.62
tuvarī tiktakaṭukā kaṣāyāmlā ca lekhanī /
cakṣuṣyā grahaṇīchardipittasaṃtāpahāriṇī // Rajni_13.63
haritālaṃ godantaṃ pītaṃ naṭamaṇḍanaṃ ca gauraṃ ca /
citrāṅgaṃ piñjarakaṃ bhaved ālaṃ tālakaṃ ca tālaṃ ca // Rajni_13.64
kanakarasaṃ kāñcanakaṃ biḍālakaṃ caiva citragandhaṃ ca /
piṅgaṃ ca piṅgasāraṃ gaurīlalitaṃ ca saptadaśasaṃjñam // Rajni_13.65
haritālaṃ kaṭūṣṇaṃ ca snigdhaṃ tvagdoṣanāśanam /
bhūtabhrāntipraśamanaṃ viṣavātarujārtijit // Rajni_13.66
gandhako gandhapāṣāṇo gandhāśmā gandhamodanaḥ /
pūtigandho 'tigandhaś ca vaṭaḥ saugandhikas tathā // Rajni_13.67
sugandho divyagandhaś ca gandhaś ca rasagandhakaḥ /
kuṣṭhāriḥ krūragandhaś ca kīṭaghnaḥ śarabhūmitaḥ // Rajni_13.68
gandhakaḥ kaṭur uṣṇaś ca tīvragandho 'tivahnikṛt /
viṣaghnaḥ kuṣṭhakaṇḍūtikharjūtvagdoṣanāśanaḥ // Rajni_13.69
śveto raktaś ca pītaś ca nīlaś ceti caturvidhaḥ /
gandhako varṇato jñeyo bhinno bhinnaguṇāśrayaḥ // Rajni_13.70
śvetaḥ kuṣṭhāpahārī syād rakto lohaprayogakṛt /
pīto rasaprayogārho nīlo varṇāntarocitaḥ // Rajni_13.71
śilājatu syād aśmotthaṃ śailaṃ girijam aśmajam /
aśmalākṣāśmajatukaṃ jatvaśmakam iti smṛtam // Rajni_13.72
śilājatu bhavet tiktaṃ kaṭūṣṇaṃ ca rasāyanam /
mehonmādāśmarīśophakuṣṭhāpasmāranāśanam // Rajni_13.73
sikthakaṃ madhukaṃ sikthaṃ madhujaṃ madhusambhavam /
madanakaṃ madhūcchiṣṭaṃ madanaṃ makṣikāmalam // Rajni_13.74
kṣaudreyaṃ pītarāgaṃ ca snigdhaṃ mākṣikajaṃ tathā /
kṣaudrajaṃ madhuśeṣaṃ ca drāvakaṃ makṣikāśrayam /
madhūṣitaṃ ca samproktaṃ madhūtthaṃ conaviṃśati // Rajni_13.75
sikthakaṃ kapilaṃ svādu kuṣṭhavātārtijin mṛdu /
kaṭu snigdhaṃ ca lepena sphuṭitāṅgaviropaṇam // Rajni_13.76
kāsīsaṃ dhātukāsīsaṃ kesaraṃ haṃsalomaśam /
śodhanaṃ pāṃśukāsīsaṃ śubhraṃ saptāhvayaṃ matam // Rajni_13.77
kāsīsaṃ tu kaṣāyaṃ syāt śiśiraṃ viṣakuṣṭhajit /

kharjūkrimiharaṃ caiva cakṣuṣyaṃ kāntivardhanam // Rajni_13.78
dvitīyaṃ puṣpakāsīsaṃ vatsakaṃ ca malīmasam /
hrasvaṃ netrauṣadhaṃ yojyaṃ viśadaṃ nīlamṛttikā // Rajni_13.79
puṣpakāsīsaṃ tiktaṃ śītaṃ netrāmayāpaham /
lepenātyāmakuṣṭhādinānātvagdoṣanāśanam // Rajni_13.80
mākṣikaṃ caiva mākṣīkaṃ pītakaṃ dhātumākṣikam /
tāpījaṃ tāpyakaṃ tāpyamāpītaṃ pītamākṣikam // Rajni_13.81
āvartaṃ madhudhātuḥ syāt kṣaudradhātus tathāparaḥ /
proktaṃ mākṣikadhātuśca vedabhūr hemamākṣikam // Rajni_13.82
mākṣikaṃ madhuraṃ tiktamamlaṃ kaṭu kaphāpaham /
bhramahṛllāsamūrchārtiśvāsakāsaviṣāpaham // Rajni_13.83
mākṣikaṃ dvividhaṃ proktaṃ hemāhvaṃ tāramākṣikam /
bhinnavarṇaviśeṣatvāt rasavīryādikaṃ pṛthak // Rajni_13.84
tāravādādike tāramākṣikaṃ ca praśasyate /
dehe hemādikaṃ śastaṃ rogahṛd balapuṣṭidam // Rajni_13.85
añjanaṃ yāmunaṃ kṛṣṇaṃ nādeyaṃ mecakaṃ tathā /
srotojaṃ dṛkpradaṃ nīlaṃ sauvīraṃ ca suvīrajam // Rajni_13.86
tathā nīlāñjanaṃ caiva cakṣuṣyaṃ vārisambhavam /
kapotakaṃ ca kāpotaṃ samproktaṃ śarabhūmitam // Rajni_13.87
śītaṃ nīlāñjanaṃ proktaṃ kaṭu tiktaṃ kaṣāyakam /
cakṣuṣyaṃ kaphavātaghnaṃ viṣaghnaṃ ca rasāyanam // Rajni_13.88
kulatthā dṛkprasādā ca cakṣuṣyātha kulatthikā /
kulālī locanahitā kumbhakārī malāpahā // Rajni_13.89
kulatthikā tu cakṣuṣyā kaṣāyā kaṭukā himā /
viṣavisphoṭakaṇḍūtivraṇadoṣanibarhiṇī // Rajni_13.90
puṣpāñjanaṃ puṣpaketuḥ kausumbhaṃ kusumāñjanam /
rītikaṃ rītikusumaṃ rītipuṣpaṃ ca pauṣpakam // Rajni_13.91
puṣpāñjanaṃ himaṃ proktaṃ pittahikkāpradāhanut /
nāśayed viṣakāsārtiṃ sarvanetrāmayāpaham // Rajni_13.92
rasāñjanaṃ rasodbhūtaṃ rasagarbhaṃ rasāgrajam /
kṛtakaṃ bālabhaiṣajyaṃ dārvīkvāthodbhavaṃ tathā // Rajni_13.93
rasajātaṃ tārkṣyaśailaṃ jñeyaṃ varyāñjanaṃ tathā /
rasanābhaṃ cāgnisāraṃ dvādaśāhvaṃ ca kīrtitam // Rajni_13.94
rītyāṃ tu dhmāyamānāyāṃ tatkiṭṭaṃ tu rasāñjanam /
tadabhāve tu kartavyaṃ dārvīkvāthasamudbhavam // Rajni_13.95
srotoñjanaṃ vāribhavaṃ tathānyaṃ srotodbhavaṃ srotanadībhavaṃ ca /
sauvīrasāraṃ ca kapotasāraṃ valmīkaśīrṣaṃ munisaṃmitāhvam // Rajni_13.96
srotoñjanaṃ śītakaṭu kaṣāyaṃ krimināśanam /
rasāñjanaṃ rase yogyaṃ stanyavṛddhikaraṃ param // Rajni_13.97
valmīkaśikharākāraṃ bhinnanīlāñjanaprabham /

ghṛṣṭe ca gairikāvarṇaṃ śreṣṭhaṃ srotoñjanaṃ ca tat // Rajni_13.98
kampillako 'tha raktāṅgo recano recakastathā /
rañjako lohitāṅgaśca kampillo raktacūrṇakaḥ // Rajni_13.99
kampillako virecī syāt kaṭūṣṇo vraṇanāśanaḥ /
kaphakāsārtihārī ca jantukrimiharo laghuḥ // Rajni_13.100
tutthaṃ nīlāśmajaṃ nīlaṃ haritāśmaṃ ca tutthakam /
mayūragrīvakaṃ caiva tāmragarbhāmṛtodbhavam /
mayūratutthaṃ samproktaṃ śikhikaṇṭhaṃ daśāhvayam // Rajni_13.101
tutthaṃ kaṭu kaṣāyoṣṇaṃ śvitranetrāmayāpaham /
viṣadoṣeṣu sarveṣu praśastaṃ vāntikārakam // Rajni_13.102
dvitīyaṃ kharparītutthaṃ kharparī rasakaṃ tathā /
cakṣuṣyamamṛtotpannaṃ tutthakharparikā tu ṣaṭ // Rajni_13.103
kharparī kaṭukā tiktā cakṣuṣyā ca rasāyanī /
tvagdoṣaśamanī rucyā dīpyā puṣṭivivardhanī // Rajni_13.104
pārado rasarājaśca rasanātho mahārasaḥ /
rasaścaiva mahatejā rasaloho rasottamaḥ // Rajni_13.105
sūtarāṭ capalo jaitraḥ śivabījaṃ śivas tathā /
amṛtaṃ ca rasendraḥ syāllokeśo dhūrtaraḥ prabhuḥ // Rajni_13.106
rudrajo haratejaśca rasadhātur acintyajaḥ /
khecaraścāmaraḥ prokto dehado mṛtyunāśanaḥ // Rajni_13.107
skandaḥ skandāṃśakaḥ sūto devo divyarasastathā /
prokto rasāyanaśreṣṭho yaśodastritridhāhvayaḥ // Rajni_13.108
pāradaḥ sakalaroganāśanaḥ ṣaḍraso nikhilayogavāhakaḥ /
pañcabhūtamaya eṣa kīrtito dehalohaparasiddhidāyakaḥ // Rajni_13.109
mūrchito harate vyādhīn baddhaḥ khecarasiddhidaḥ /
sarvasiddhikaro nīlo niruddho dehasiddhidaḥ // Rajni_13.110
vividhavyādhibhayodayamaraṇajarāsaṃkaṭe 'pi martyānām /
pāraṃ dadāti yasmāttasmādayameva pāradaḥ kathitaḥ // Rajni_13.111
abhrakamabhraṃ bhṛṅgaṃ vyomāmbaram antarikṣamākāśam /
bahupattraṃ khamanantaṃ gaurījaṃ gaurijeyamiti ravayaḥ // Rajni_13.112
śvetaṃ pītaṃ lohitaṃ nīlamabhraṃ cāturvidhyaṃ yāti bhinnakriyārham /
śvetaṃ tāre kāñcane pītarakte nīlaṃ vyādhāv agryam agryaṃ guṇāḍhyam // Rajni_13.113
nīlābhraṃ darduro nāgaḥ pināko vajra ityapi /
caturvidhaṃ bhavettasya parīkṣā kathyate kramāt // Rajni_13.114
yadvahnau nihitaṃ tanoti nitarāṃ bhekāravaṃ darduro nāgaḥ phūtkurute dhanuḥsvanamupādatte pinākaḥ kila /
vajraṃ naiva vikārameti tadimānyāsevamānaḥ kramāt gulmī ca vraṇavāṃś ca kutsitagadī nīruk ca saṃjāyate // Rajni_13.115
manojabhāvabhāvitau yadā śivau parasparam /
tadā kilābhrapāradau guhodbhavau babhūvatuḥ // Rajni_13.116
sphaṭī ca sphaṭikī proktā śvetā śubhrā ca raṅgadā /
raṅgadṛḍhā dṛḍharaṅgā raṅgāṅgā vasusaṃmitā // Rajni_13.117

sphaṭī ca kaṭukā snigdhā kaṣāyā pradarāpahā /
mehakṛcchravamīśoṣadoṣaghnī dṛḍharaṅgadā // Rajni_13.118
kṣullakaḥ kṣudraśaṅkhaḥ syāt śambūko nakhaśaṅkhakaḥ /
kṣullakaḥ kaṭukas tiktaḥ śūlahārī ca dīpanaḥ // Rajni_13.119
śaṅkho hy arṇobhavaḥ kambur jalajaḥ pāvanadhvaniḥ /
kuṭilo 'ntarmahānādaḥ kambūḥ pūtaḥ sunādakaḥ // Rajni_13.120
susvaro dīrghanādaśca bahunādo haripriyaḥ /
evaṃ ṣoḍaśadhā jñeyo dhavalo maṅgalapradaḥ // Rajni_13.121
śaṅkhaḥ kaṭurasaḥ śītaḥ puṣṭivīryabalapradaḥ /
gulmaśūlaharaḥ śvāsanāśano viṣadoṣanut // Rajni_13.122
krimiśaṅkhaḥ krimijalajaḥ krimivāriruhaśca jantukambuś ca /
kathito rasavīryādyaiḥ kṛtadhībhiḥ śaṅkhasadṛśo 'yam // Rajni_13.123
kapardako varāṭaśca kapardiśca varāṭikā /
carācaraś caro varyo bālakrīḍaranakaśca saḥ // Rajni_13.124
kapardaḥ kaṭutiktoṣṇaḥ karṇaśūlavraṇāpahaḥ /
gulmaśūlāmayaghnaśca netradoṣanikṛntanaḥ // Rajni_13.125
śuktirmuktāprasūścaiva mahāśuktiśca śuktikā /
muktāsphoṭas tautikaṃ tu mauktikaprasavā ca sā /
jñeyā mauktikaśuktiśca muktāmātāṅkadhā smṛtā // Rajni_13.126
muktāśuktiḥ kaṭuḥ snigdhā śvāsahṛdrogahāriṇī /
śūlapraśamanī rucyā madhurā dīpanī parā // Rajni_13.127
jalaśuktirvāriśuktiḥ krimisūḥ kṣudraśuktikā /
śambūkā jalaśuktiśca puṭikā toyaśuktikā // Rajni_13.128
jalaśuktiḥ kaṭuḥ snigdhā dīpanī gulmaśūlanut /
viṣadoṣaharā rucyā pācanī baladāyinī // Rajni_13.129
khaṭinī khaṭikā caiva khaṭī dhavalamṛttikā /
sitadhātuḥ śvetadhātuḥ pāṇḍumṛtpāṇḍumṛttikā // Rajni_13.130
khaṭinī madhurā tiktā śītalā pittadāhanut /
vraṇadoṣakaphāsraghnī netraroganikṛntanī // Rajni_13.131
dugdhāśmā dugdhapāṣāṇaḥ kṣīrī gomedasaṃnibhaḥ /
vajrābho dīptikaḥ saudho dugdhī kṣīrayavo'pi ca // Rajni_13.132
dugdhapāṣāṇako rucya īṣaduṣṇo jvarāpahaḥ /
pittahṛdrogaśūlaghnaḥ kāsādhmānavināśanaḥ // Rajni_13.133
karpūranāmabhiś cādāv ante ca maṇivācakaḥ /
karpūramaṇināmāyaṃ yuktyā vātādidoṣanut // Rajni_13.134
sikatā vālukā siktā śītalā sūkṣmaśarkarā /
pravāhotthā mahāślakṣṇā sūkṣmā pānīyacūrṇakā // Rajni_13.135
vālukā madhurā śītā saṃtāpaśramanāśinī /
sekaprayogataścaiva śākhāśaityānilāpahā // Rajni_13.136
kaṅkuṣṭhaṃ kālakuṣṭhaṃ ca viraṅgaṃ raṅgadāyakam /

recakaṃ pulakaṃ caiva śodhakaṃ kālapālakam // Rajni_13.137
kaṅkuṣṭhaṃ ca dvidhā proktaṃ tārahemābhrakaṃ tathā /
kaṭukaṃ kaphavātaghnaṃ recakaṃ vraṇaśūlahṛt // Rajni_13.138
vimalaṃ nirmalaṃ svacchamamalaṃ svacchadhātukam /
bāṇasaṃkhyābhidhaṃ proktaṃ tārahema dvidhā matam // Rajni_13.139
vimalaṃ kaṭutiktoṣṇaṃ tvagdoṣavraṇanāśanam /
rasavīryādike tulyaṃ vedhe syād bhinnavīryakam // Rajni_13.140
mūṣakasyābhidhā pūrvaṃ pāṣāṇasyābhidhā tataḥ /
ākhupāṣāṇanāmāyaṃ lohasaṃkarakārakaḥ // Rajni_13.141
dhanārthino janāḥ sarve ramante'sminnatīva yat /
tato ratnamiti proktaṃ śabdaśāstraviśāradaiḥ // Rajni_13.142
dravyaṃ kiṃcana lakṣmībhogyaṃ vasuvastusampado vṛddhiḥ /
śrīr vyavahāryaṃ draviṇaṃ dhanamartho rāḥ svāpateyaṃ ca // Rajni_13.143
ratnaṃ vasumaṇirupalo dṛṣad draviṇadīptavīryāṇi /
rauhiṇakamabdhisāraṃ khānikamākarajamityabhinnārthāḥ // Rajni_13.144
māṇikyaṃ śoṇaratnaṃ ca ratnarāḍraviratnakam /
śṛṅgāri raṅgamāṇikyaṃ taralo ratnanāyakaḥ // Rajni_13.145
rāgadṛk padmarāgaśca ratnaṃ śoṇopalastathā /
saugandhikaṃ lohitakaṃ kuruvindaṃ śarendukam // Rajni_13.146
māṇikyaṃ madhuraṃ snigdhaṃ vātapittapraṇāśanam /
ratnaprayogaprajñānāṃ rasāyanakaraṃ param // Rajni_13.147
snigdhaṃ gurugātrayutaṃ dīptaṃ svacchaṃ suraṅgaṃ ca /
iti jātyādimāṇikyaṃ kalyāṇaṃ dhāraṇātkurute // Rajni_13.148
dvichāyam abhrapihitaṃ karkaśaśarkarilaṃ bhinnadhūmraṃ ca /
rāgavikalaṃ virūpaṃ laghu māṇikyaṃ na dhārayeddhīmān // Rajni_13.149
tadraktaṃ yadi padmarāgamatha tatpītātiraktaṃ dvidhā jānīyāt kuruvindakaṃ yadaruṇaṃ syādeṣu saugandhikam /
tannīlaṃ yadi nīlagandhikamiti jñeyaṃ caturdhā budhair māṇikyaṃ kaṣagharṣaṇe 'pyavikalaṃ rāgeṇa jātyaṃ jaguḥ // Rajni_13.150
muktā saumyā mauktikaṃ mauktikeyaṃ tāraṃ tārā bhautikaṃ tārakā ca /
ambhaḥsāraṃ śītalaṃ nīrajaṃ ca nakṣatraṃ syād indraratnaṃ valakṣam // Rajni_13.151
muktāphalaṃ binduphalaṃ ca muktikā śaukteyakaṃ śuklamaṇiḥ śaśipriyam /
svacchaṃ himaṃ haimavataṃ sudhāṃśubhaṃ sudhāṃśuratnaṃ śaranetrasaṃmitam // Rajni_13.152
mauktikaṃ ca madhuraṃ suśītalaṃ dṛṣṭirogaśamanaṃ viṣāpaham /
rājayakṣmamukharoganāśanaṃ kṣīṇavīryabalapuṣṭivardhanam // Rajni_13.153
nakṣatrābhaṃ vṛttamatyantamuktaṃ snigdhaṃ sthūlaṃ nirmalaṃ nirvraṇaṃ ca /
nyastaṃ dhatte gauravaṃ yattulāyāṃ tan nirmūlyaṃ mauktikaṃ saukhyadāyi // Rajni_13.154
yadvicchāyaṃ mauktikaṃ vyaṅgakāyaṃ śuktisparśaṃ raktatāṃ cāpi dhatte /
matsyākṣyābhaṃ rūkṣamuttānanimnaṃ naitaddhāryaṃ dhīmatā doṣadāyi // Rajni_13.155
mātaṃgoragamīnapotriśirasas tvaksāraśaṅkhāmbubhṛt śuktīnāmudarācca mauktikamaṇiḥ spaṣṭaṃ bhavatyaṣṭadhā /
chāyāḥ pāṭalanīlapītadhavalās tatrāpi sāmānyataḥ saptānāṃ bahuśo na labdhir itaracchaukteyakaṃ tūlvaṇam // Rajni_13.156
lavaṇakṣārakṣodini pātre gomūtrapūrite kṣiptam /

marditamapi śālituṣairyadavikṛtaṃ tattu mauktikaṃ jātyam // Rajni_13.157
pravālo 'ṅgārakamaṇirvidrumo 'mbhodhipallavaḥ /
bhaumaratnaṃ ca raktāṅgo raktāṅkuro latāmaṇiḥ // Rajni_13.158
pravālo madhuro'mlaśca kaphapittādidoṣanut /
vīryakāntikaraḥ strīṇāṃ dhṛto maṅgaladāyakaḥ // Rajni_13.159
śuddhaṃ dṛḍhaghanaṃ vṛtaṃ snigdhagātraṃ suraṅgakam /
samaṃ guru sirāhīnaṃ pravālaṃ dhārayet śubham // Rajni_13.160
gauraraṅgaṃ jalākrāntaṃ vakraṃ sūkṣmaṃ sakoṭaram /
rūkṣaṃ kṛṣṇaṃ laghu śvetaṃ pravālam aśubhaṃ tyajet // Rajni_13.161
bālārkakiraṇaraktā sāgarasalilodbhavā pravālalatā /
yā na tyajati nijaruciṃ nikaṣe ghṛṣṭāpi sā smṛtā jātyā // Rajni_13.162
gārutmataṃ marakataṃ rauhīṇeyaṃ harinmaṇiḥ /
sauparṇaṃ garuḍodgīrṇaṃ budharatnāśmagarbhajam /
garalārir vāyavālaṃ gāruḍaṃ rudrasaṃmitam // Rajni_13.163
marakataṃ viṣaghnaṃ ca śītalaṃ madhuraṃ rase /
āmapittaharaṃ rucyaṃ puṣṭidaṃ bhūtanāśanam // Rajni_13.164
svacchaṃ guru succhāyaṃ snigdhaṃ gātre ca mārdavasametam /
avyaṅgaṃ bahuraṅgaṃ śṛṅgāri marakataṃ śubhaṃ bibhṛyāt // Rajni_13.165
śarkarilakalilarūkṣaṃ malinaṃ laghu hīnakānti kalmāṣam /
trāsayutaṃ vikṛtāṅgaṃ marakatamamaro'pi nopabhuñjīta // Rajni_13.166
yat śaivālaśikhaṇḍiśādvalaharitkācaiśca cāṣacchadaiḥ khadyotena ca bālakīravapuṣā śairīṣapuṣpeṇa ca /
chāyābhiḥ samatāṃ dadhāti tadidaṃ nirdiṣṭamaṣṭātmakaṃ jātyaṃ yattapanātapaiśca parito gārutmataṃ rañjayet // Rajni_13.167
pītastu puṣparāgaḥ pītasphaṭikaśca pītaraktaśca /
pītāśmā gururatnaṃ pītamaṇiḥ puṣparāgaśca // Rajni_13.168
puṣparāgo'mlaśītaśca vātajiddīpanaḥ paraḥ /
āyuḥ śriyaṃ ca prajñāṃ ca dhāraṇāt kurute nṛṇām // Rajni_13.169
sacchāyapītagurugātrasuraṅgaśuddhaṃ snigdhaṃ ca nirmalamatīva suvṛttaśītam /
yaḥ puṣparāgam amalaṃ kalayedamuṣya puṣṇāti kīrtim atiśauryasukhāyur arthān // Rajni_13.170
kṛṣṇabindvaṅkitaṃ rūkṣaṃ dhavalaṃ malinaṃ laghu /
vicchāyaṃ śarkarāṅgābhaṃ puṣparāgaṃ sadoṣakam // Rajni_13.171
ghṛṣṭaṃ nikāṣapaṭṭe yatpuṣyati rāgamadhikamātmīyam /
tena khalu puṣparāgo jātyatayāyaṃ parīkṣakair uktaḥ // Rajni_13.172
vajramindrāyudhaṃ hīraṃ bhiduraṃ kuliśaṃ paviḥ /
abhedyamaśiraṃ ratnaṃ dṛḍhaṃ bhārgavakaṃ smṛtam /
ṣaṭkoṇaṃ bahudhāraṃ ca śatakoṭyabdhibhūmitam // Rajni_13.173
vajraṃ ca ṣaḍrasopetaṃ sarvarogāpahārakam /
sarvāghaśamanaṃ saukhyaṃ dehadārḍhyaṃ rasāyanam // Rajni_13.174
bhasmāṅgaṃ kākapādaṃ ca rekhākrāntaṃ tu vartulam /
adhāraṃ malinaṃ bindusaṃtrāsaṃ sphuṭitaṃ tathā /
nīlābhaṃ cipiṭaṃ rūkṣaṃ tadvajraṃ doṣadaṃ tyajet // Rajni_13.175

śvetālohitapītakamecakatayā chāyāś catasraḥ kramāt viprāditvam ihāsya yat sumanasaḥ śaṃsanti satyaṃ tataḥ /
sphītāṃ kīrtim anuttamāṃ śriyamidaṃ dhatte yathāsvaṃ dhṛtaṃ martyānām ayathāyathaṃ tu kuliśaṃ pathyaṃ hi nānyattataḥ // Rajni_13.176
yatpāṣāṇatale nikāṣanikare nodghṛṣyate niṣṭhurair yaccolūkhalalohamudgaraghanair lekhāṃ na yātyāhatam /
yaccānyannijalīlayaiva dalayedvajreṇa vā bhidyate tajjātyaṃ kuliśaṃ vadanti kuśalāḥ ślāghyaṃ mahārghyaṃ ca tat // Rajni_13.177
vipraḥ so 'pi rasāyaneṣu balavānaṣṭāṅgasiddhiprado rājanyastu nṛṇāṃ valīpalitajit mṛtyuṃ jayed añjasā /
dravyākarṣaṇasiddhidastu sutarāṃ vaiśvo'tha śūdro bhavet sarvavyādhiharastadeṣa kathito vajrasya varṇyo guṇaḥ // Rajni_13.178
nīlastu sauriratnaṃ syān nīlāśmā nīlaratnakaḥ /
nīlopalastṛṇagrāhī mahānīlaḥ sunīlakaḥ /
masāram indranīlaṃ syād gallarkaḥ padmarāgajaḥ // Rajni_13.179
nīlaḥ satiktakoṣṇaśca kaphapittānilāpahaḥ /
yo dadhāti śarīre syāt saurirmaṅgalado bhavet // Rajni_13.180
na nimno nirmalo gātramasṛṇo gurudīptikaḥ /
tṛṇagrāhī mṛdurnīlo durlabho lakṣaṇānvitaḥ // Rajni_13.181
mṛccharkarāśmakalilo vicchāyo malino laghuḥ /
rūkṣaḥ sphuṭitagartaś ca varjyo nīlaḥ sadoṣakaḥ // Rajni_13.182
sitaśoṇapītakṛṣṇāś chāyā nīle kramādimāḥ kathitāḥ /
viprādivarṇasiddhyai dhāraṇamasyāpi vajravat phalavat // Rajni_13.183
āstyānaṃ candrikāsyandaṃ sundaraṃ kṣīrapūritam /
yaḥ pātraṃ rañjayatyāśu sa jātyo nīla ucyate // Rajni_13.184
gomedakastu gomedo rāhuratnaṃ tamomaṇiḥ /
svarbhānavaḥ ṣaḍāhvo'yaṃ piṅgasphaṭika ityapi // Rajni_13.185
gomedako 'mla uṣṇaśca vātakopavikārajit /
dīpanaḥ pācanaścaiva dhṛto'yaṃ pāpanāśanaḥ // Rajni_13.186
gomūtrābhaṃ yanmṛdu snigdhamugdhaṃ śuddhacchāyaṃ gauravaṃ yacca dhatte /
hemāraktaṃ śrīmatāṃ yogyametat gomedākhyaṃ ratnam ākhyānti santaḥ // Rajni_13.187
pātre yatra nyaste payaḥ prayātyeva gojalojjvalatām /
gharṣe'pyahīnakāntiṃ gomedaṃ taṃ budhā vidur jātyam // Rajni_13.188
araṅgaṃ śvetakṛṣṇāṅgaṃ rekhātrāsayutaṃ laghu /
vicchāyaṃ śarkarāgāraṃ gomedaṃ vibudhas tyajet // Rajni_13.189
vaiḍūryaṃ keturatnaṃ ca kaitavaṃ bālavīyajam /
prāvṛṣyam abhralohaṃ ca khaśabdāṅkurakas tathā /
vaiḍūryaratnaṃ samproktaṃ jñeyaṃ vidūrajaṃ tathā // Rajni_13.190
vaiḍūryam uṣṇam amlaṃ ca kaphamārutanāśanam /
gulmādidoṣaśamanaṃ bhūṣitaṃ ca śubhāvaham // Rajni_13.191
ekaṃ veṇupalāśapeśalarucā māyūrakaṇṭhatviṣā mārjārekṣaṇapiṅgalacchavijuṣā jñeyaṃ tridhā chāyayā /
yadgātre gurutāṃ dadhāti nitarāṃ snigdhaṃ tu doṣojjhitaṃ vaiḍūryaṃ vimalaṃ vadanti sudhiyaḥ svacchaṃ ca tacchobhanam // Rajni_13.192
vicchāyaṃ mṛcchilāgarbhe laghu rūkṣaṃ ca sakṣatam /
satrāsaṃ paruṣaṃ kṛṣṇaṃ vaiḍūryaṃ dūratas tyajet // Rajni_13.193
ghṛṣṭaṃ yadātmanā svacchaṃ svachāyāṃ nikaṣāśmani /
sphuṭaṃ pradarśayed etad vaiḍūryaṃ jātyamucyate // Rajni_13.194

māṇikyaṃ padmabandhor ativimalatamaṃ mauktikaṃ śītabhānor māheyasya pravālaṃ marakatamatulaṃ kalpayedindusūnoḥ /
devejye puṣparāgaṃ kuliśamapi kaver nīlam arkātmajasya svarbhānoścāpi gomedakam atha vidurodbhāvitaṃ kiṃtu ketoḥ // Rajni_13.195
ittham etāni ratnāni tattaduddeśataḥ kramāt /
yo dadyādbibhṛyād vāpi tasmin sānugrahā grahāḥ // Rajni_13.196
saṃtyajya vajram ekaṃ sarvatrānyatra saṃghāte /
lāghavamatha komalatā sādhāraṇadoṣa eva vijñeyaḥ // Rajni_13.197
lohitakavajramauktikamarakatanīlā mahopalāḥ pañca /
vaiḍūryapuṣparāgapravālagomedakādayo 'rvāñcaḥ // Rajni_13.198
gomedapravālavāyavyaṃ devejyamaṇīndrataraṇikāntādyāḥ /
nānāvarṇaguṇāḍhyā vijñeyāḥ sphaṭikajātayaḥ prājñaiḥ // Rajni_13.199
sphaṭikaḥ sitopalaḥ syād amalamaṇir nirmalopalaḥ svacchaḥ /
svacchamaṇiramalaratnaṃ nistuṣaratnaṃ śivapriyaṃ navadhā // Rajni_13.200
sphaṭikaḥ samavīryaśca pittadāhārtidoṣanut /
tasyākṣamālā japatāṃ datte koṭiguṇaṃ phalam // Rajni_13.201
yad gaṅgātoyabinduchavivimalatamaṃ nistuṣaṃ netrahṛdyaṃ snigdhaṃ śuddhāntarālaṃ madhuram atihimaṃ pittadāhāsrahāri /
pāṣāṇair yan nighṛṣṭaṃ sphuṭitam api nijāṃ svacchatāṃ naiva jahyāt tajjātyaṃ jātvalabhyaṃ śubham upacinute śaivaratnaṃ vicitram // Rajni_13.202
atha bhavati sūryakāntas tapanamaṇis tapanaśca ravikāntaḥ /
dīptopalo'gnigarbho jvalanāśmā 'rkopalaśca vasunāmā // Rajni_13.203
sūryakānto bhaveduṣṇo nirmalaśca rasāyanaḥ /
vātaśleṣmaharo medhyaḥ pūjanād ravituṣṭidaḥ // Rajni_13.204
śuddhaḥ snigdho nirvraṇo nistuṣo'ntaryo nirmṛṣṭo vyomni nairmalyam eti /
yaḥ sūryāṃśusparśaniṣṭhyūtavahnir jātyaḥ so 'yaṃ jāyate sūryakāntaḥ // Rajni_13.205
vaikrāntaṃ caiva vikrāntaṃ nīcavajraṃ kuvajrakam /
gonāsaḥ kṣudrakuliśaṃ cūrṇavajraṃ ca gonasaḥ // Rajni_13.206
vajrābhāve ca vaikrāntaṃ rasavīryādike samam /
kṣayakuṣṭhaviṣaghnaṃ ca puṣṭidaṃ surasāyanam // Rajni_13.207
vajrākāratayaiva prasahya haraṇāya sarvarogāṇām /
yadvikrāntiṃ dhatte tadvaikrāntaṃ budhairidaṃ kathitam // Rajni_13.208
indrakāntaś candrakāntaś candrāśmā candrajopalaḥ /
śītāśmā candrikādrāvaḥ śaśikāntaśca saptadhā // Rajni_13.209
candrakāntastu śiśiraḥ snigdhaḥ pittāsratāpahṛt /
śivaprītikaraḥ svaccho grahālakṣmīvināśakṛt // Rajni_13.210
snigdhaṃ śvetaṃ pītamātrāsametaṃ dhatte citte svacchatāṃ yan munīnām /
yacca srāvaṃ yāti candrāṃśusaṅgāj jātyaṃ ratnaṃ candrakāntākhyametat // Rajni_13.211
rājāvarto nṛpāvarto rājanyāvartakas tathā /
āvartamaṇir āvartaḥ syādityeṣaḥ śarāhvayaḥ // Rajni_13.212
rājāvartaḥ kaṭuḥ snigdhaḥ śiśiraḥ pittanāśanaḥ /
saubhāgyaṃ kurute nṝṇāṃ bhūṣaṇeṣu prayojitaḥ // Rajni_13.213
nirgāram asitamasṛṇaṃ nīlaṃ guru nirmalaṃ bahuchāyam /
śikhikaṇṭhasamaṃ saumyaṃ rājāvartaṃ vadanti jātyamaṇim // Rajni_13.214

perojaṃ haritāśmaṃ ca bhasmāṅgaṃ haritaṃ dvidhā /
perojaṃ sukaṣāyaṃ syānmadhuraṃ dīpanaṃ param // Rajni_13.215
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva saṃyogāc ca yathā viṣam /
tatsarvaṃ nāśayet śīghraṃ śūlaṃ bhūtādidoṣajam // Rajni_13.216
siddhāḥ pāradam abhrakaṃ ca vividhān dhātūṃś ca lohāni ca prāhuḥ kiṃca maṇīnapīha sakalān saṃskārataḥ siddhidān /
yat saṃskāravihīnam eṣu hi bhaved yaccānyathā saṃskṛtaṃ tanmartyaṃ viṣavan nihanti tadiha jñeyā budhaiḥ saṃskriyāḥ // Rajni_13.217
yān saṃskṛtān śubhaguṇān atha cānyathā ced doṣāṃś ca yān api diśanti rasādayo 'mī /
yāś ceha santi khalu saṃskṛtayas tadetan nātrābhyadhāyi bahuvistarabhītibhāgbhiḥ // Rajni_13.218
iti lohadhāturasaratnatadbhidādyabhidhāguṇaprakaṭanasphuṭākṣaram /
avadhārya vargam imam ādyavaidyakapraguṇaprayogakuśalo bhaved budhaḥ // Rajni_13.219
kurvanti ye nijaguṇena rasādhvagena nṝṇāṃ jarantyapi vapūṃṣi punarnavāni /
teṣāmayaṃ nivasatiḥ kanakādikānāṃ vargaḥ prasidhyati rasāyanavarganāmnā // Rajni_13.220
nityaṃ yasya guṇāḥ kilāntaralasatkalyāṇabhūyas tathā cittākarṣaṇacañcavas tribhuvanaṃ bhūmnā parikurvate /
tenātraiṣa kṛte nṛsiṃhakṛtinā nāmādicūḍāmaṇau saṃsthāmeti mitas trayodaśatayā vargaḥ suvarṇādikaḥ // Rajni_13.221
Rājanighaṇṭu, Pānīyādivarga
pānīyajīvanavanāmṛtapuṣkarāmbhaḥpātho'mbuśambarapayaḥsalilodakāni /
āpaḥ kavāruṇakabandhajalāni nīrakīlālavārikamalāni viṣārṇasī ca // Rajni_14.1
bhuvanaṃ dahanārātirvāstoyaṃ sarvatomukhaṃ kṣīram /
ghanarasanimnagameghaprasavarasāś ceti vahnimitāḥ // Rajni_14.2
pānīyaṃ madhuraṃ himaṃ ca rucidaṃ tṛṣṇāviśoṣāpahaṃ mohabhrāntimapākaroti kurute bhuktānnapaktiṃ parām /
nidrālasyanirāsanaṃ viṣaharaṃ śrāntātisaṃtarpaṇaṃ nṝṇāṃ dhībalavīryatuṣṭijananaṃ naṣṭāṅgapuṣṭipradam // Rajni_14.3
divyodakaṃ kharāri syādākāśasalilaṃ tathā /
vyomodakaṃ cāntarikṣajalaṃ ceṣvabhidhāhvayam // Rajni_14.4
vyomodakaṃ tridoṣaghnaṃ madhuraṃ pathyadaṃ param /
rucyaṃ dīpanadaṃ tṛṣṇāśramamehāpahārakam // Rajni_14.5
sadyovṛṣṭyambu bhūmisthaṃ kaluṣaṃ doṣadāyakam /
cirasthitaṃ laghu svacchaṃ pathyaṃ svādu sukhāvaham // Rajni_14.6
yādonāthasamudrasindhujaladākūpārapāthodhayaḥ pārāvārapayodhisāgarasarinnāthāśca vārāṃ nidhiḥ /
ambhorāśisarasvadambudhinadīnāthābdhinityārṇavodanvadvāridhivārdhayaḥ kadhirapāṃnātho'pi ratnākaraḥ // Rajni_14.7
sāgarasalilaṃ visraṃ lavaṇaṃ raktāmayapradaṃ coṣṇam /
vaivarṇyadoṣajananaṃ viśeṣād dāhārtipittakaraṇaṃ ca // Rajni_14.8
nadī dhunī nirjhariṇī taraṃgiṇī sarasvatī śaivalinī samudragā /
kūlaṃkaṣā kūlavatī ca nimnagā śaivālinī sindhur athāpagāpi ca // Rajni_14.9
hradinī samudrakāntā sāgaragā hrādinī saritkarṣūḥ /
srotasvinī sunīrā rodhovakrā ca vāhinī taṭinī // Rajni_14.10
nādeyaṃ salilaṃ svacchaṃ laghu dīpanapācanam /
rucyaṃ tṛṣṇāpahaṃ pathyaṃ madhuraṃ ceṣaduṣṇakam // Rajni_14.11
gaṅgā bhānusutā revā candrabhāgā sarasvatī /
madhumatī vipāśātha śoṇo ghargharakastathā // Rajni_14.12
vetrāvatī kṣaudravatī payoṣṇī tāpī vitastā sarayūśca sindhuḥ /

mahāśatadrur hy atha gautamī syāt kṛṣṇā ca tuṅgā ca kaverikanyā // Rajni_14.13
ityevam ādyāḥ saritaḥ samastās taḍāgavāpīhradakūpakādyāḥ /
anye 'py anūpātmakadeśabhedāḥ kaulābhidhānaiḥ svayam ūhanīyāḥ // Rajni_14.14
dhārākārādikātoyam antarikṣodbhavaṃ tathā /
parīkṣyeta yathā coktaṃ jñātavyaṃ jalavedibhiḥ // Rajni_14.15
gaṅgā svargasarid varā tripathagā mandākinī jāhnavī puṇyā viṣṇupadī samudrasubhagā bhāgīrathī svarṇadī /
triḥsrotā suradīrghikā suranadī siddhāpagā svardhunī jyeṣṭhā jahnusutā ca bhīṣmajananī śubhrā ca śailendrajā // Rajni_14.16
śītaṃ svādu svaccham atyantarucyaṃ pathyaṃ pākyaṃ pāvanaṃ pāpahāri /
tṛṣṇāmohadhvaṃsanaṃ dīpanaṃ ca prajñāṃ datte vāri bhāgīrathīyam // Rajni_14.17
yamunā tapanatanujā kalindakanyā yamasvasā ca kālindī // Rajni_14.18
pittadāhavamanaśramāpahaṃ svādu vātajananaṃ ca pācanam /
vahnidīpanakaraṃ virocanaṃ yāmunaṃ jalam idaṃ balapradam // Rajni_14.19
revā mekalakanyā somasutā narmadā ca vijñeyā // Rajni_14.20
salilaṃ śītalaṃ supathyaṃ kurute pittakaphaprakopaṇam /
sakalāmayamardanaṃ ca rucyaṃ madhuraṃ mekalakanyakāsamuttham // Rajni_14.21
cāndrabhāgasalilaṃ suśītalaṃ dāhapittaśamanaṃ ca vātadam // Rajni_14.22
sarasvatī plakṣasamudbhavā ca sā vākpradā brahmasatī ca bhāratī /
vedāgraṇīś caiva payoṣṇijātā vāṇī viśālā kuṭilā daśāhvā // Rajni_14.23
sarasvatījalaṃ svādu pūtaṃ sarvarujāpaham /
rucyaṃ dīpanadaṃ pathyaṃ dehakāntikaraṃ laghu // Rajni_14.24
cāndrabhāgaguṇasāmyadaṃ jalaṃ kiṃca mādhumatamagnidīpanam // Rajni_14.25
śatadror vipāśāyujaḥ sindhunadyāḥ suśītaṃ laghu svādu sarvāmayaghnam /
jalaṃ nirmalaṃ dīpanaṃ pācanaṃ ca pradatte balaṃ buddhimedhāyuṣaṃ ca // Rajni_14.26
śoṇe ghargharake jalaṃ tu rucidaṃ saṃtāpaśoṣāpahaṃ pathyaṃ vahnikaraṃ tathā ca baladaṃ kṣīṇāṅgapuṣṭipradam /
tatrānyā dadhate jalaṃ sumadhuraṃ kāntipradaṃ puṣṭidaṃ vṛṣyaṃ dīpanapācanaṃ balakaraṃ vetrāvatī tāpinī // Rajni_14.27
payoṣṇīsalilaṃ rucyaṃ pavitraṃ pāpanāśanam /
sarvāmayaharaṃ saukhyaṃ balakāntipradaṃ laghu // Rajni_14.28
vitastāsalilaṃ svādu tridoṣaśamanaṃ laghu /
prajñābuddhipradaṃ pathyaṃ tāpajāḍyaharaṃ param // Rajni_14.29
sarayūsalilaṃ svādu balapuṣṭipradāyakam // Rajni_14.30
godāvarī gautamasambhavā sā brahmādrijātāpyatha gautamī ca // Rajni_14.31
pittārtiraktārtisamīrahāri pathyaṃ paraṃ dīpanapāpahāri /
kuṣṭhādiduṣṭāmayadoṣahāri godāvarīvāri tṛṣānivāri // Rajni_14.32
kṛṣṇānadī kṛṣṇasamudbhavā syātsā kṛṣṇaveṇāpi ca kṛṣṇagaṅgā // Rajni_14.33
kārṣṇyaṃ jāḍyakaraṃ svādu pūtaṃ pittāsrakopanam /
kṛṣṇaveṇājalaṃ svacchaṃ rucyaṃ dīpanapācanam // Rajni_14.34
malāpahā bhīmarathī ca ghaṭṭagā yathā ca kṛṣṇājalasāmyadā guṇaiḥ /
malāpahāghaṭṭagayos tathāpi pathyaṃ laghu svādutaraṃ sukāntidam // Rajni_14.35
tuṅgabhadrājalaṃ snigdhaṃ nirmalaṃ svādadaṃ guru /
kaṇḍūpittāsradaṃ prāyaḥ sātmye pathyakaraṃ param // Rajni_14.36

kāverīsalilaṃ svādu śramaghnaṃ laghu dīpanam /
dadrukuṣṭhādidoṣaghnaṃ medhābuddhirucipradam // Rajni_14.37
nadīnāmittham anyāsāṃ deśadoṣādibhedataḥ /
tattadguṇānvitaṃ vāri jñātavyaṃ kṛtabuddhibhiḥ // Rajni_14.38
sarvā gurvī prāṅmukhī vāhinī yā laghvī paścādvāhinī niścayena /
deśe deśe tadguṇānāṃ viśeṣādeṣā dhatte gauravaṃ lāghavaṃ ca // Rajni_14.39
vindhyāt prācī yāpy avācī pratīcī yā codīcī syānnadī sā krameṇa /
vātāṭopaṃ śleṣmapittārtilopaṃ pittodrekaṃ pathyapākaṃ ca dhatte // Rajni_14.40
himavati malayācale ca vindhye prabhavati sahyagirau ca yā sravantī /
sṛjati kila śirorujādidoṣān apanudate 'pi ca pāriyātrajātā // Rajni_14.41
nadyaḥ prāvṛṣijās tu pīnasakaphaśvāsārtikāsapradāḥ pathyā vātakaphāpahāḥ śaradijā hemantajā buddhidāḥ /
saṃtāpaṃ śamayanti śaṃ vidadhate śaiśiryavāsantajās tṛṣṇādāhavamiśramārtiśamadā grīṣme yathā sadguṇāḥ // Rajni_14.42
anūpasalilaṃ svādu snigdhaṃ pittaharaṃ guru /
tanoti pāmakaṇḍūtikaphavātajvarāmayān // Rajni_14.43
jāṅgalasalilaṃ svādu tridoṣaghnaṃ rucipradam /
pathyaṃ cāyurbalavīryapuṣṭidaṃ kāntikṛtparam // Rajni_14.44
sādhāraṇaṃ jalaṃ rucyaṃ dīpanaṃ pācanaṃ laghu /
śramatṛṣṇāpahaṃ vātakaphamedoghnapuṣṭidam // Rajni_14.45
jātaṃ tāmramṛdas tadeva salilaṃ vātādidoṣapradaṃ deśāj jāḍyakaraṃ ca durjarataraṃ doṣāvahaṃ dhūsaram /
vātaghnaṃ tu śilāśirottham amalaṃ pathyaṃ laghu svādu ca śreṣṭhaṃ śyāmamṛdas tridoṣaśamanaṃ sarvāmayaghnaṃ payaḥ // Rajni_14.46
hradavāri vahnijananaṃ madhuraṃ kaphavātahāri pathyaṃ ca // Rajni_14.47
prasravaṇajalaṃ svacchaṃ laghu madhuraṃ rocanaṃ ca dīpanakṛt // Rajni_14.48
taḍāgasalilaṃ svādu kaṣāyaṃ vātadaṃ kiyat // Rajni_14.49
vāpījalaṃ tu saṃtāpi vātaśleṣmakaraṃ guru // Rajni_14.50
kaphaghnaṃ kūpapānīyaṃ kṣāraṃ pittakaraṃ laghu // Rajni_14.51
audbhidaṃ pittaśamanaṃ salilaṃ laghu ca smṛtam // Rajni_14.52
kedārasalilaṃ svādu vipāke doṣadaṃ guru /
tadeva baddhamuktaṃ tu viśeṣād doṣadaṃ bhavet // Rajni_14.53
nādeyaṃ navamṛdghaṭeṣu nihitaṃ saṃtaptam arkāṃśubhir yāminyāṃ ca niviṣṭam indrakiraṇair mandānilāndolitam /
elādyaiḥ parivāsitaṃ śramaharaṃ pittoṣṇadāhe viṣe mūrchāraktamadātyayeṣu ca hitaṃ śaṃsanti haṃsodakam // Rajni_14.54
yaḥ pānīyaṃ pibati śiśiraṃ svādu nityaṃ niśīthe pratyūṣe vā pibati yadi vā ghrāṇarandhreṇa dhīraḥ /
so 'yaṃ sadyaḥ patagapatinā spardhate netraśaktyā svargācāryaṃ prahasati dhiyā dveṣṭi dasrau ca tanvā // Rajni_14.55
viṇmūtrāruṇanīlikāviṣahataṃ taptaṃ ghanaṃ phenilaṃ dantagrāhyam anārtavaṃ salavaṇaṃ śaivālakaiḥ saṃvṛtam /
jantuvrātavimiśritaṃ gurutaraṃ parṇaughapaṅkāvilaṃ candrārkāṃśutirohitaṃ ca na pibennīraṃ jaḍaṃ doṣalam // Rajni_14.56
pārśvaśūle pratiśyāye vātadoṣe navajvare /
hikkādhmānādidoṣeṣu śītāmbu parivarjayet // Rajni_14.57
dhātukṣaye raktavikāradoṣe vāntyasramehe viṣavibhrameṣu /
jīrṇajvare śaithilyasaṃnipāte jalaṃ praśastaṃ śṛtaśītalaṃ tu // Rajni_14.58
taptaṃ pāthaḥ pādabhāgena hīnaṃ proktaṃ pathyaṃ vātajātāmayaghnam /
ardhāṃśonaṃ nāśayed vātapittaṃ pādaprāyaṃ tattu doṣatrayaghnam // Rajni_14.59

Original text: Rājanighaṇṭu [also called Nighaṇṭurāja, or Abhidhānacūḍāmaṇi] · Edition: Calcutta 1933 : Siddheshvarayantra · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc